Запорожец, Владимир Михайлович

Запорожец, Владимир Михайлович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Օսմանյան պետության ռազմական կազմակերպության զարգացումը XVIII–XIX դարերում

Աշխատությունը նվիրված է XVIII–XIX դարերում Օսմանյան պետության ռազմական կազմակերպության ձևավորման, զարգացման և վերափոխումների պատմական ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով ռազմական համակարգի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, կառավարման սկզբունքները, զինված ուժերի կազմակերպման ձևերը և դրանցում տեղի ունեցած փոփոխությունները։ Քննության կենտրոնում Օսմանյան կայսրության ռազմական ինստիտուտների զարգացումն է այն ժամանակաշրջանում, երբ պետությունը բախվում էր ներքին կառավարման բարդությունների, ռազմական ու քաղաքական ճգնաժամերի և միջազգային հարաբերություններում ուժերի հավասարակշռության փոփոխությունների։ XVIII դարը կարևոր փուլ էր օսմանյան ռազմական համակարգի պատմության մեջ, քանի որ ավանդական ռազմական կազմակերպությունը աստիճանաբար կորցնում էր իր նախկին արդյունավետությունը՝ բախվելով եվրոպական պետությունների ռազմական առաջընթացին, զինատեսակների կատարելագործմանը և բանակների կազմակերպման նոր սկզբունքներին։ Այս պայմաններում ավելի ակնհայտ դարձավ ռազմական կառույցների բարեփոխման, զինված ուժերի վերակազմավորման և կենտրոնական իշխանության վերահսկողության ամրապնդման անհրաժեշտությունը։ XIX դարում այդ գործընթացներն ստացան առավել համակարգված բնույթ՝ ընդգրկելով բանակի կազմակերպական կառուցվածքը, զինվորական ծառայության կարգավորումը, հրամանատարական համակարգը, ռազմական պատրաստության մեթոդները, սպառազինությունը և ռազմական կրթությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեցան արևմտաեվրոպական ռազմական փորձի ուսումնասիրությունն ու կիրառումը, կանոնավոր բանակի ձևավորման փորձերը, զինվորական հաստատությունների արդիականացումը և ռազմական կառավարման նոր մեխանիզմների ներդրումը։ Օսմանյան ռազմական կազմակերպության վերափոխումները սերտորեն կապված էին պետության ընդհանուր վարչաքաղաքական բարենորոգումների հետ և արտացոլում էին կայսրության՝ ժամանակակից պետական կառավարման ու ռազմական համակարգերին համապատասխանելու ձգտումը։ Այս համատեքստում կարևոր պատմական նշանակություն ունեցան Սելիմ III-ի և Մահմուդ II-ի բարեփոխումները, հատկապես Նիզամ-ի Ջեդիդի ռազմական ծրագրի իրականացումը և ենիչերիների կորպուսի վերացումը, որոնք դարձան օսմանյան ռազմական պատմության շրջադարձային իրադարձություններ։ Ռազմական համակարգի փոփոխությունները պայմանավորված էին ոչ միայն արտաքին ռազմական մարտահրավերներով, այլև կայսրության ներքին քաղաքական իրադրությամբ, կենտրոնական իշխանության և ավանդական ռազմական խմբավորումների հարաբերություններով, ինչպես նաև պետության ֆինանսական ու վարչական հնարավորություններով։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու օսմանյան բանակի պատմությունը ոչ միայն որպես ռազմական հաստատությունների փոփոխությունների հաջորդականություն, այլև որպես լայնածավալ պատմական գործընթաց, որն արտացոլում է կայսրության քաղաքական զարգացման, պետական ինստիտուտների վերակազմավորման և արդիականացման փորձերի առանձնահատկությունները։ Այն կարևոր նշանակություն ունի Օսմանյան կայսրության XVIII–XIX դարերի պատմությամբ, ռազմական ինստիտուտների զարգացմամբ, ռազմաքաղաքական բարեփոխումներով և Մերձավոր Արևելքի պատմական գործընթացներով հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների ու հետազոտողների համար՝ նպաստելով օսմանյան պետականության զարգացման և նրա ռազմական համակարգի պատմական փոխակերպումների առավել ամբողջական ընկալմանը։

Updated: 2026-11-20
Օսմանյան պետության ռազմական կազմակերպության զարգացումը XVIII–XIX դարերում

Free

Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Read more Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more