Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionOther Subjects
Վարդաբույր խորդենու անհող արտադրությունը
Հեղինակ Գ. Ս. Դավթյանը գրքում ներկայացնում է անհող արտադրության համակարգերի հիմնարար սկզբունքները՝ սննդարար լուծույթների պատրաստում, արմատային միջավայրերի ընտրություն, խոնավության և ջերմաստիճանի կարգավորում, ինչպես նաև լուսային ռեժիմի օպտիմալացում՝ ապահովելու բույսի կայուն աճ և բարձր դեկորատիվ որակ։ Աշխատությունը մանրամասն բացատրում է վարդաբույր խորդենու կենսաբանական առանձնահատկությունները, բազմացման եղանակները (կտրոններով, սերմերով), աճի փուլերը և ծաղկման խթանման ագրոտեխնիկական միջոցառումները։ Գրքում ընդգծվում է հիդրոպոնիկ համակարգերի կառուցվածքը և դրանց տարրերը՝ տարաներ, սուբստրատներ, սնուցման լուծույթների շրջանառության համակարգեր, ինչպես նաև ավտոմատ կառավարման հնարավորությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սննդարար տարրերի հավասարակշռված կիրառմանը, հիվանդությունների և վնասատուների կանխարգելմանը՝ փակ կամ վերահսկվող միջավայրերում աճեցման պայմաններում։ Աշխատությունը ներառում է նաև գործնական ցուցումներ արտադրական ջերմատնային տնտեսությունների կազմակերպման, ծաղկաբուծական արտադրանքի որակի բարձրացման և շուկայական պահանջներին համապատասխանեցման վերաբերյալ։ Այն նախատեսված է դեկորատիվ բուսաբուծության մասնագետների, ագրոնոմների, ջերմատնային տնտեսությունների աշխատողների և ուսանողների համար, ովքեր ցանկանում են խորացնել իրենց գիտելիքները անհող մշակության և ժամանակակից ծաղկաբուծության տեխնոլոգիաների ոլորտում։
Updated: 2026-09-20
Technology
Строительные отделочные высоконаполненные композиционные материалы на основе отходов производства туфового камня
Աշխատությունը նվիրված է տուֆ քարի արդյունահանման և մշակման ընթացքում առաջացող արտադրական թափոնների օգտագործմամբ բարձր լցանյութային պարունակությամբ շինարարական հարդարման կոմպոզիտային նյութերի ստեղծման և դրանց հատկությունների ուսումնասիրության խնդիրներին։ Հետազոտության առանցքում բնական քարային հումքի վերամշակման արդյունքում գոյացող մանրացված և փոշենման մնացորդների երկրորդային օգտագործման հնարավորությունն է՝ դրանք դիտարկելով ոչ թե միայն որպես հեռացման ենթակա թափոն, այլ որպես նոր շինանյութերի արտադրության համար պիտանի հանքային բաղադրիչ։ Ուսումնասիրվում են տուֆային թափոնների ֆիզիկական, հանքաբանական և տեխնոլոգիական առանձնահատկությունները, դրանց մասնիկային կազմը և կոմպոզիտային համակարգի կառուցվածքի ձևավորման վրա ունեցած ազդեցությունը։ Բարձր լցավորված կոմպոզիտների դեպքում կարևոր նշանակություն ունի հանքային բաղադրիչի և կապակցող համակարգի հարաբերակցությունը, քանի որ այն պայմանավորում է նյութի կառուցվածքային ամբողջականությունը, խտությունը, ամրությունը, ջրակլանումը և շահագործական այլ ցուցանիշները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բաղադրիչների համատեղելիությանը, մասնիկների արդյունավետ դասավորվածությանը և կապակցող նյութի հետ դրանց փոխազդեցությանը՝ պատրաստի արտադրանքի անհրաժեշտ հատկությունների ձևավորման տեսանկյունից։ Քննվում են ստացված կոմպոզիտային նյութերի մեխանիկական և ֆիզիկաքիմիական բնութագրերը, խոնավության նկատմամբ վարքագիծը, մաշակայունությունը, ջերմաստիճանային ազդեցությունների նկատմամբ կայունությունը և արտաքին տեսքի պահպանման հնարավորությունները։ Հարդարման նյութերի համար կարևորվում են նաև մակերևույթի որակը, գունային և հյուսվածքային առանձնահատկությունները, քանի որ տուֆի բնական տեսքը կարող է հնարավորություն տալ ստանալու ճարտարապետական և դեկորատիվ նշանակություն ունեցող արտադրատեսակներ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կազմ–կառուցվածք–հատկություն փոխկապակցվածության բացահայտումը, որի միջոցով հնարավոր է գնահատել հանքային լցանյութի պարունակության և հատիկաչափական բնութագրերի ազդեցությունը վերջնական կոմպոզիտի տեխնիկական ցուցանիշների վրա։ Ուշադրություն է դարձվում նաև արտադրական թափոնների օգտագործման բնապահպանական և ռեսուրսախնայողական նշանակությանը։ Տուֆի մշակման մնացորդների վերամշակումը կարող է նպաստել բնական հումքի առավել ամբողջական օգտագործմանը, թափոնների կուտակման ծավալների նվազեցմանը և շրջանաձև տնտեսության սկզբունքների կիրառմանը շինանյութերի արտադրության ոլորտում։ Ստացված նյութերի կիրառելիությունը կարող է դիտարկվել շենքերի ներքին և արտաքին հարդարման, դեկորատիվ տարրերի և տարբեր երեսպատման արտադրատեսակների ստեղծման համատեքստում։ Աշխատությունը միավորում է շինարարական նյութագիտության, կոմպոզիտային նյութերի տեխնոլոգիայի և արտադրական թափոնների վերամշակման խնդիրները՝ նպաստելով տեղական հանքային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման և նոր հարդարման նյութերի մշակման գիտատեխնիկական հիմքերի զարգացմանը։
Updated: 2026-09-18
Medicine
Эпидемиология внутрибольничной инфекции в новых социально-экономических условиях и ее профилактика
Ուսումնասիրությունը նվիրված է հիվանդանոցային վարակների համաճարակաբանությանը և դրանց կանխարգելման հիմնախնդիրներին՝ առողջապահական համակարգի նոր սոցիալ-տնտեսական պայմաններում։ Աշխատության կենտրոնում բուժհաստատություններում վարակների տարածման օրինաչափությունների, ռիսկի գործոնների և կանխարգելիչ միջոցառումների արդյունավետության ուսումնասիրությունն է։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են հիվանդանոցային վարակների առաջացմանն ու տարածմանը նպաստող գործոնները, այդ թվում՝ բուժական միջամտությունները, հիվանդների խոցելիությունը, բուժանձնակազմի գործունեությունը, հիվանդանոցային միջավայրի առանձնահատկությունները և վարակի վերահսկման կազմակերպումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում համաճարակաբանական հսկողության համակարգին, որի միջոցով հնարավոր է ժամանակին հայտնաբերել վարակների դեպքերը, հետևել դրանց տարածման դինամիկային և բացահայտել հնարավոր բռնկումները։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում նաև հակամանրէային դեղամիջոցների նկատմամբ միկրոօրգանիզմների կայունության խնդրին, որը բարդացնում է բուժումը և մեծացնում վարակների վերահսկման անհրաժեշտությունը։ Նոր սոցիալ-տնտեսական պայմանների համատեքստում քննարկվում են առողջապահական ռեսուրսների, ֆինանսավորման, բուժհաստատությունների կազմակերպման, կադրային ապահովման և վարակի վերահսկման ծրագրերի ազդեցությունը համաճարակաբանական իրավիճակի վրա։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են կանխարգելման հիմնական ուղղությունները՝ ձեռքերի հիգիենան, ախտահանման և ստերիլիզացման պատշաճ կազմակերպումը, բժշկական սարքավորումների անվտանգ օգտագործումը, մեկուսացման միջոցառումները, բուժանձնակազմի ուսուցումը և համաճարակաբանական մշտադիտարկումը։ Կարևորվում է նաև կանխարգելիչ միջոցառումների համակարգված իրականացումը, քանի որ հիվանդանոցային վարակների նվազեցումը պահանջում է ոչ միայն առանձին հիգիենիկ գործողություններ, այլև հաստատության մակարդակով կազմակերպված վարակի վերահսկման ամբողջական համակարգ։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել հիվանդանոցային վարակների կանխարգելման ռազմավարությունների կատարելագործմանը, հիվանդների անվտանգության բարձրացմանը և առողջապահական ծառայությունների որակի բարելավմանը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել համաճարակաբաններին, վարակաբաններին, հիգիենիստներին, կլինիկական բժիշկներին, բուժքույրերին, առողջապահության կազմակերպիչներին, հանրային առողջապահության մասնագետներին, ինչպես նաև բժշկական բուհերի ուսանողներին և ասպիրանտներին։
Updated: 2026-09-17
Informatics
Разработка методов автоматизированного проектирования цифровых схем на основе теории нечетких множеств
Գիտատեխնիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ոչ հստակ բազմությունների տեսության կիրառմամբ թվային սխեմաների ավտոմատացված նախագծման մեթոդների մշակմանը և կատարելագործմանը։ Քննության են առնվում թվային համակարգերի կառուցվածքային և տրամաբանական նախագծման խնդիրները, նախագծային պարամետրերի ներկայացման առանձնահատկությունները և անորոշ պայմաններում որոշումների ընդունման մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ոչ հստակ տրամաբանության և ոչ հստակ բազմությունների մաթեմատիկական ապարատի կիրառմանը՝ նախագծման տարբեր փուլերում առաջացող բազմաչափ և ոչ միանշանակ խնդիրների լուծման համար։ Վերլուծվում են թվային սխեմաների կառուցվածքի ընտրության, պարամետրերի գնահատման, օպտիմալացման և նախագծային տարբերակների համեմատության ավտոմատացման հնարավորությունները։ Քննարկվում են նաև համապատասխան ալգորիթմների մշակման, ծրագրային իրականացման և համակարգչային նախագծման միջոցների հետ ինտեգրման խնդիրները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս կատարելագործելու թվային սարքերի նախագծման գործընթացը՝ բարձրացնելով հաշվարկների արդյունավետությունը և նախագծային որոշումների մշակման ճկունությունը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել թվային էլեկտրոնիկայի, համակարգչային ճարտարագիտության, ոչ հստակ տրամաբանության և ավտոմատացված նախագծման համակարգերի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։
Updated: 2026-10-07
History
Հայկական հարցը 1912-1914 թթ. և Մեծ Բրիտանիան
Աշխատությունը նվիրված է Հայկական հարցի զարգացման ընթացքին 1912-1914 թվականներին և այդ գործընթացներում Մեծ Բրիտանիայի քաղաքական ու դիվանագիտական դերակատարմանը՝ ընդգծելով Օսմանյան կայսրությունում հայկական բնակչության իրավունքների, անվտանգության և բարեփոխումների շուրջ ձևավորված միջազգային քննարկումները։ Հեղինակը վերլուծում է եվրոպական մեծ տերությունների շահերի բախումը Մերձավոր Արևելքում, հատկապես Բրիտանական կայսրության ռազմավարական հետաքրքրությունները տարածաշրջանում և դրանց ազդեցությունը հայկական հարցի շուրջ բանակցային գործընթացների վրա։ Ուսումնասիրվում են նաև 1912-1914 թվականների դիվանագիտական նախաձեռնությունները, որոնք կապված էին հայկական բարեփոխումների ծրագրերի քննարկման հետ, ինչպես նաև այդ գործընթացների ձախողման պատճառները՝ պայմանավորված միջազգային հակասություններով և տարածաշրջանային քաղաքական անկայունությամբ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում United Kingdom-ի արտաքին քաղաքականությանը, նրա դերին Օսմանյան կայսրության հետ հարաբերություններում և հայկական հարցը որպես եվրոպական դիվանագիտության մաս դիտարկելու մոտեցումներին, ինչպես նաև Armenian Question-ի ընդհանուր զարգացումների վրա ազդող գործոններին։ Նյութը ներկայացնում է նաև այն քաղաքական հաշվարկները, որոնք ձևավորում էին մեծ տերությունների դիրքորոշումները՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին ռազմավարական շահերը հաճախ գերակշռում հումանիտար և ազգային իրավունքների հարցերին, ինչի հետևանքով հայկական բարեփոխումների գործընթացը մնաց անավարտ՝ նախորդելով Առաջին համաշխարհային պատերազմի շրջադարձային իրադարձություններին։
Updated: 2026-09-20
Political Science
Ազգային ժողովի արձանագրություններ, նիստ ԺԳ
Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի տասներեքերորդ նիստի արձանագրությունը՝ որպես XIX դարի հայ ազգային և հասարակական կյանքի փաստաթղթային աղբյուր։ Այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ժողովական գործունեության կազմակերպումը, քննարկումների ընթացքը և ազգային կառավարման մարմնի առջև դրված խնդիրները։ Նիստերի արձանագրությունները սովորաբար ամրագրում են օրակարգային հարցերը, մասնակիցների ելույթներն ու առաջարկությունները, ինչպես նաև քննարկումների արդյունքում արձանագրված որոշումները։ Դրանց միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել այն վարչական, կրթական, կրոնական և համայնքային հարցերի շրջանակի մասին, որոնց լուծումը կարևոր էր հայ ազգային կյանքի կազմակերպման համար։ Այս փաստաթուղթը հատկապես արժեքավոր է Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ ժողովի գործունեությունը դիտարկվում է ոչ թե ընդհանուր նկարագրությամբ, այլ պաշտոնական գրավոր արձանագրման միջոցով։ Այն կարող է ծառայել որպես սկզբնաղբյուր՝ ազգային հաստատությունների կառուցվածքը, ժողովական ընթացակարգերը, հասարակական հարաբերությունները և համայնքային ինքնակառավարման ավանդույթները հետազոտելու համար։ Արձանագրությունը նաև լրացնում է Ազգային ժողովի մյուս նիստերի փաստաթղթերը՝ նպաստելով ժողովի գործունեության հաջորդականությունն ու ժամանակի ընթացքում բարձրացված հարցերի զարգացումը հասկանալուն։
Updated: 2026-11-04