Հայերենի երաժշտական տերմինները 19-20-րդ դարերում

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է 1920–1950-ական թվականներին հայ արվեստի զարգացման և վերելքի առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանն ու այդ շրջանի մշակութային ժառանգության ներկայացմանը երիտասարդության հոգևոր և գեղագիտական դաստիարակության տեսանկյունից։ Հետազոտության հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ արվեստը ոչ միայն պատմական ժամանակաշրջանի մշակութային կյանքի արտահայտություն է, այլև կարևոր միջոց է երիտասարդ սերնդի աշխարհայացքի, ազգային ինքնագիտակցության, արժեքային համակարգի և գեղագիտական ճաշակի ձևավորման համար։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել տվյալ ժամանակաշրջանի կերպարվեստի, քանդակագործության, ճարտարապետության, թատրոնի, երաժշտության և արվեստի այլ ուղղությունների զարգացման հիմնական միտումները, նշանակալի ստեղծագործությունները և մշակութային երևույթները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն ստեղծագործությունների բացահայտմանը, որոնք արտահայտում են հայրենասիրության, ազգային ինքնության, մարդու արժանապատվության, աշխատանքի, բարոյական արժեքների և հոգևոր ներաշխարհի թեմաները և կարող են արդյունավետորեն կիրառվել երիտասարդության դաստիարակության գործընթացում։ Աշխատությունը կարևորում է պատմական և մշակութային համատեքստի ճիշտ ներկայացումը՝ հնարավորություն տալով երիտասարդներին արվեստի ստեղծագործությունները դիտարկել ոչ միայն որպես գեղարվեստական արժեքներ, այլև որպես տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական և հոգևոր կյանքի վկայություններ։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են վերլուծվել արվեստի տարբեր ճյուղերի փոխազդեցությունը, ազգային ավանդույթների շարունակականությունն ու նոր գեղարվեստական մոտեցումների ձևավորումը, ինչպես նաև հայ արվեստագետների ստեղծագործական ժառանգության դերը ազգային մշակույթի զարգացման գործում։ Առանձին ուղղություն է կազմում արվեստի կրթական և դաստիարակչական ներուժի բացահայտումը, մասնավորապես՝ ինչպես կարող են թանգարանային այցելությունները, արվեստի ստեղծագործությունների քննարկումները, պատկերների և երաժշտական ստեղծագործությունների վերլուծությունը, նախագծային աշխատանքներն ու մշակութային միջոցառումները նպաստել երիտասարդների հոգևոր արժեքների և մշակութային ինքնության ձևավորմանը։ Աշխատությունը կարող է առաջարկել նաև մեթոդական մոտեցումներ, որոնց միջոցով 1920–1950-ական թվականների հայ արվեստի ուսումնասիրությունը կդառնա երիտասարդության գեղագիտական, բարոյական և հայրենասիրական դաստիարակության արդյունավետ բաղադրիչ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտակար լինել արվեստագետների և մշակույթի պատմությամբ զբաղվող մասնագետների, մանկավարժների, դասախոսների, ուսանողների, թանգարանների և մշակութային կրթության ոլորտի աշխատակիցների համար՝ նպաստելով հայ արվեստի պատմական ժառանգության ավելի խոր ընկալմանը և դրա դաստիարակչական ներուժի նպատակային օգտագործմանը։

Philosophy

Հայ հասարակական-քաղաքական մտքի, ազգային ինքնության և գաղափարախոսական համակարգերի ուսումնասիրությանը նվիրված աշխատություն է, որտեղ հեղինակը փորձում է վերլուծել հայ ժողովրդի պատմական փորձը, ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման ընթացքը և պետականության պահպանման համար գաղափարական հենքի կարևորությունը։ Գիրքը կենտրոնանում է այն հարցի վրա, թե ինչպիսի ազգային գաղափարախոսություն կարող է միավորել հասարակությանը, ապահովել մշակութային շարունակականությունը և նպաստել պետական ու հոգևոր արժեքների պահպանմանը ժամանակակից աշխարհաքաղաքական և մշակութային մարտահրավերների պայմաններում։ Մուշեղ Լալայանը ներկայացնում է ազգային մտածողության, հայրենասիրության, լեզվի, մշակույթի, կրոնի և պատմական հիշողության դերը՝ դիտարկելով դրանք որպես ազգային գոյատևման հիմնասյուներ։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև օտար ազդեցությունների, գլոբալացման, քաղաքական գաղափարական ճգնաժամերի և հասարակական պառակտումների հետևանքներին՝ փորձելով ձևակերպել ազգային վերածննդի ու ինքնության ամրապնդման ուղիներ։ Աշխատությունը համատեղում է պատմափիլիսոփայական, քաղաքական և մշակութաբանական մոտեցումները՝ ընթերցողին առաջարկելով հայ ազգային գաղափարախոսության ձևավորման և զարգացման շուրջ խորքային դիտարկումներ։ Գիրքը հետաքրքիր կարող է լինել քաղաքական գիտությամբ, պատմությամբ, փիլիսոփայությամբ, ազգային գաղափարախոսությամբ և հայ հասարակական մտքով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է ավագ դպրոցականների ռազմաֆիզիկական պատրաստության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը մարմնամարզության միջոցների կիրառմամբ՝ ընդգծելով ֆիզիկական զարգացման, դիմացկունության և կարգապահական ունակությունների ձևավորման փոխկապակցվածությունը։ Հեղինակը վերլուծում է ավագ դպրոցական տարիքի ֆիզիոլոգիական և հոգեբանական առանձնահատկությունները, որոնք պայմանավորում են ֆիզիկական բեռնվածության ընտրության և կազմակերպման սկզբունքները։ Գրքում դիտարկվում են մարմնամարզական վարժությունների դերը ուժի, ճկունության, կոորդինացիայի և արագության զարգացման գործընթացում, ինչպես նաև դրանց կիրառելիությունը ռազմաֆիզիկական պատրաստության համատեքստում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսումնական գործընթացի կազմակերպման մեթոդներին՝ վարժությունների համակարգվածություն, փուլային բարդացում, անվտանգության ապահովում և անհատական մոտեցում սովորողներին։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև ռազմահայրենասիրական դաստիարակության բաղադրիչները՝ ընդգծելով ֆիզիկական պատրաստության դերը կարգապահության, պատասխանատվության և թիմային համագործակցության ձևավորման գործում։ Աշխատությունը առաջարկում է գործնական մոտեցումներ և մեթոդական ուղեցույցներ՝ ուղղված դպրոցականների ֆիզիկական և հոգեբանական պատրաստվածության բարձրացմանը։ Այն օգտակար է ֆիզկուլտուրայի ուսուցիչների, մարզիչների և կրթության ոլորտի մասնագետների համար։

Medicine

Այս բժշկագիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է ռեզուս-կոնֆլիկտային հղիության ժամանակակից պատկերացումներին և այդ վիճակի հնարավոր ազդեցությանը հղի կնոջ լյարդի ֆունկցիոնալ ու նյութափոխանակային վիճակի վրա։ Ռեզուս-անհամատեղելիության դեպքում հիմնականում ռեզուս-բացասական մոր և ռեզուս-դրական պտղի միջև առաջացած իմունաբանական փոխազդեցությունը կարող է հանգեցնել մայրական հակամարմինների ձևավորմանը, որոնք անցնում են պլացենտայով և վնասում պտղի էրիթրոցիտները՝ առաջացնելով պտղի և նորածնի հեմոլիտիկ հիվանդություն։ Ուսումնասիրության առանցքում ռեզուս-կոնֆլիկտի ոչ միայն մանկաբարձական, այլև համակարգային ազդեցությունների բացահայտումն է։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հղի կնոջ լյարդին, քանի որ այն մասնակցում է նյութափոխանակության, սպիտակուցների սինթեզի, հորմոնների և կենսաբանական ակտիվ նյութերի փոխակերպման, ինչպես նաև օրգանիզմում առաջացող բազմաթիվ նյութերի չեզոքացման ու հեռացման գործընթացներին։ Պտղի էրիթրոցիտների իմունաբանական քայքայման հետևանքով առաջացող նյութափոխանակային բեռը և հղիության ընթացքում տեղի ունեցող ֆիզիոլոգիական փոփոխությունները կարող են ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվել որպես լյարդի ֆունկցիոնալ վիճակի վրա հնարավոր ազդեցություն ունեցող գործոններ։ Ռեզուս-կոնֆլիկտի զարգացման մեխանիզմը կապված է մայրական իմունային համակարգի սենսիբիլիզացիայի հետ։ Երբ ռեզուս-բացասական կնոջ օրգանիզմը շփվում է ռեզուս-դրական էրիթրոցիտների հետ, կարող են ձևավորվել հակա-D IgG հակամարմիններ։ Հետագա ռեզուս-դրական հղիության ժամանակ այդ հակամարմինները կարող են անցնել պլացենտային պատնեշով և նպաստել պտղի էրիթրոցիտների հեմոլիզին։ Այդ պատճառով խնդիրը հատկապես կարևոր է նախկինում սենսիբիլիզացված կանանց հաջորդող հղիությունների ժամանակ։ Ժամանակակից բժշկության մեջ ռեզուս-սենսիբիլիզացիայի կանխարգելման հիմնական միջոցներից է հակա-D իմունոգլոբուլինի կիրառումը, որը զգալիորեն նվազեցրել է ռեզուս-կապված հեմոլիտիկ հիվանդության հաճախականությունը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից մեկը կարող է լինել հղի կնոջ լյարդի ֆունկցիոնալ վիճակի գնահատումը։ Այդ նպատակով բժշկական հետազոտություններում սովորաբար ուշադրություն է դարձվում լյարդային ֆերմենտների, բիլիռուբինի, սպիտակուցային փոխանակության և այլ կենսաքիմիական ցուցանիշների դինամիկային։ Նման ցուցանիշների համադրումը կլինիկական տվյալների հետ հնարավորություն է տալիս գնահատելու՝ արդյոք տվյալ հղիության ընթացքում առկա են լյարդի աշխատանքի փոփոխություններ և որքանով են դրանք կապված ուսումնասիրվող իմունաբանական գործընթացների հետ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև բիլիռուբինի նյութափոխանակության ուսումնասիրությունը։ Պտղի էրիթրոցիտների հեմոլիզի հետևանքով առաջացած բիլիռուբինը պտղից կարող է անցնել մայրական շրջանառություն, իսկ մայրական օրգանիզմը մասնակցում է դրա մշակման և հեռացման գործընթացներին։ Այս հանգամանքը կարող է հիմք հանդիսանալ պտղի հեմոլիզի, պլացենտար փոխանակության և մայրական լյարդի ֆունկցիոնալ վիճակի փոխկապակցվածությունը ուսումնասիրելու համար։ Միաժամանակ կարևոր է տարբերակել ռեզուս-կոնֆլիկտի ուղղակի ազդեցությունը մոր լյարդի վրա և այն փոփոխությունները, որոնք կարող են առաջանալ հղիության այլ բարդությունների կամ ուղեկցող հիվանդությունների պատճառով։ Ժամանակակից մոտեցումը պահանջում է նման տարբերակումը, քանի որ հղիության ընթացքում լյարդի ֆունկցիոնալ փոփոխությունները կարող են ունենալ բազմաթիվ պատճառներ։ Հետևաբար ուսումնասիրության գիտական արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն լյարդային ցուցանիշների արձանագրմամբ, այլև դրանց հնարավոր պատճառահետևանքային կապերի մանրամասն վերլուծությամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել պտղի վիճակի գնահատմանը։ Ռեզուս-կապված հեմոլիտիկ հիվանդության ծանր ձևերը կարող են առաջացնել պտղի արտահայտված անեմիա, հիդրոպս, սրտային անբավարարություն և այլ ծանր բարդություններ։ Հետևաբար մոր լյարդի ցուցանիշների ուսումնասիրությունը նպատակահարմար է դիտարկել պտղի հեմատոլոգիական և ֆունկցիոնալ վիճակի գնահատման հետ միասին։ Այդպիսի համալիր մոտեցումը թույլ է տալիս ուսումնասիրել մայր-պլացենտա-պտուղ համակարգը որպես փոխկապակցված ամբողջություն։ Հետազոտության մեջ կարևոր կարող է լինել նաև ռեզուս-կոնֆլիկտի ծանրության տարբեր աստիճանների համեմատությունը։ Թեթև սենսիբիլիզացիայի դեպքում մայրական և պտղային համակարգերի փոփոխությունները կարող են լինել նվազ արտահայտված, մինչդեռ բարձր հակամարմինային ակտիվության և ծանր պտղային հեմոլիզի դեպքում կարող են առաջանալ ավելի լուրջ կլինիկական հետևանքներ։ Հետևաբար լյարդային ֆունկցիայի ցուցանիշների համադրումը հակամարմինների մակարդակի և պտղի վիճակի տվյալների հետ կարող է օգնել ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել գործընթացի զարգացման մասին։ Թեմայի կարևոր մասն է նաև կանխարգելիչ և ախտորոշիչ միջոցառումների ուսումնասիրությունը։ Ռեզուս-բացասական հղիների վաղ հայտնաբերումը, հակամարմինների սկրինինգը, դրանց մակարդակի դինամիկ հետևումը և անհրաժեշտության դեպքում պտղի վիճակի հատուկ մոնիթորինգը ժամանակակից հսկողության կարևոր բաղադրիչներ են։ Այս մոտեցումները հնարավորություն են տալիս ժամանակին հայտնաբերել պտղի անեմիայի կամ հեմոլիտիկ հիվանդության զարգացման վտանգը և համապատասխան բժշկական կենտրոններում կիրառել անհրաժեշտ միջամտություններ։ Ծանր դեպքերում կարող է պահանջվել ներարգանդային արյան փոխներարկում, որը մասնագիտացված կենտրոններում կարող է զգալիորեն նվազեցնել պերինատալ կորուստների ռիսկը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը կայանում է նաև ռեզուս-կոնֆլիկտային հղիության նկատմամբ ամբողջական մոտեցման ձևավորման մեջ։ Խնդիրը չի սահմանափակվում միայն պտղի էրիթրոցիտների քայքայման և պտղի հեմոլիտիկ հիվանդության ուսումնասիրությամբ, այլ կարող է ընդգրկել մայրական օրգանիզմի պատասխան ռեակցիաները, նյութափոխանակային գործընթացները, պլացենտայի ֆունկցիան և լյարդի մասնակցությունը այդ գործընթացներին։ Այս տեսանկյունից թեման գտնվում է մանկաբարձության, իմունոհեմատոլոգիայի, պերինատոլոգիայի և կենսաքիմիայի փոխհատման ոլորտում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ռեզուս-կոնֆլիկտային հղիությունը ներկայացնում է որպես բարդ իմունաբանական վիճակ, որի հետևանքները հիմնականում դրսևորվում են պտղի և նորածնի հեմոլիտիկ հիվանդությամբ, սակայն որի ընթացքում անհրաժեշտ է ուշադրություն դարձնել նաև մոր օրգանիզմի ֆունկցիոնալ վիճակին։ Լյարդի աշխատանքի և նյութափոխանակային ցուցանիշների ուսումնասիրությունը կարող է լրացուցիչ տեղեկություն տալ հիվանդության պաթոֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունների մասին և նպաստել մայրական ու պտղային վիճակների համալիր գնահատմանը։ Թեման կարող է հետաքրքրել մանկաբարձ-գինեկոլոգներին, պերինատոլոգներին, իմունոլոգներին, հեմատոլոգներին, լյարդաբաններին, կլինիկական կենսաքիմիկոսներին և բժշկության պատմությամբ ու հղիության բարդությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։

Other Subjects

Աշխատությունը նվիրված է գրադարանների դերի և նշանակության ուսումնասիրությանը ազատազրկված անձանց կյանքում՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Հայաստանի փորձին և քրեակատարողական հաստատություններում գրադարանային ծառայությունների կազմակերպման առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրության շրջանակում գրադարանը դիտարկվում է ոչ միայն որպես գրականության և տեղեկատվության հասանելիության վայր, այլև որպես կրթական, մշակութային, սոցիալական և վերասոցիալականացման կարևոր միջավայր։ Աշխատանքում ներկայացվում են ազատազրկված անձանց տեղեկատվական և կրթական կարիքները, ընթերցանության հնարավոր ազդեցությունը նրանց աշխարհայացքի, գիտելիքների, ինքնազարգացման և հասարակության հետ հետագա վերաինտեգրման գործընթացի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում քրեակատարողական հաստատություններում գրադարանային ֆոնդերի ձևավորմանը, տեղեկատվական ռեսուրսների հասանելիությանը, ընթերցողների սպասարկմանը, գրադարանային ծառայությունների կազմակերպմանը և դրանց արդյունավետության գնահատմանը։ Հայաստանյան փորձի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու գործող համակարգի առանձնահատկությունները, առկա խնդիրները, նյութատեխնիկական և կազմակերպական սահմանափակումները, ինչպես նաև գրադարանային ծառայությունների զարգացման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատությունը կարևորում է գրադարանների ներուժը կրթության շարունակականության ապահովման, մշակութային արժեքների փոխանցման, ազատազրկված անձանց սոցիալական հմտությունների զարգացման և հասարակական կյանք վերադառնալու գործընթացին նպաստելու տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են օգտակար լինել քրեակատարողական համակարգում կրթական և մշակութային ծրագրերի կատարելագործման, գրադարանային ծառայությունների հասանելիության ընդլայնման և ազատազրկված անձանց վերասոցիալականացմանն ուղղված միջոցառումների զարգացման համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել գրադարանագետներին, սոցիալական աշխատողներին, քրեակատարողական համակարգի մասնագետներին, կրթության և մշակույթի ոլորտի ներկայացուցիչներին, իրավաբաններին, հետազոտողներին, դասախոսներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Literature

Այս գիրքը ներկայացնում է «Նիբելունգների երգը» (Nibelungenlied)՝ միջնադարյան գերմանական էպոսը, որը համարվում է եվրոպական հերոսական գրականության կարևորագույն հուշարձաններից մեկը։ Ստեղծագործությունը պատմում է Սիգֆրիդի, Կրիմհիլդի, Գյունթերի և այլ հերոսների շուրջ ծավալվող իրադարձությունների մասին՝ ընդգրկելով սիրո, դավաճանության, վրեժի և ողբերգական ճակատագրի թեմաները։ Էպոսում արտացոլվում են նաև գերմանական միջնադարյան հասարակության բարոյական պատկերացումները, իշխանական հարաբերությունները և հերոսական արժեքները։ Գրքի հիմքում ընկած է բանավոր ավանդույթից գրավոր մշակույթ անցման գործընթացը, որը ձևավորել է ստեղծագործության տարբեր տարբերակներ։ «Նիբելունգների երգը» կարևոր դեր ունի եվրոպական էպիկական ավանդույթի զարգացման և համաշխարհային գրական ժառանգության մեջ։