ՀՀ ընդերքօգտագործման տնտեսական հիմնախնդիրները

Linguistics

Այս աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից հայերենում ածականի ուսումնասիրությանը՝ դրա քերականական, իմաստային, ձևաբանական և շարահյուսական առանձնահատկությունների համակողմանի վերլուծությամբ։ Աշխատանքում ածականը դիտարկվում է որպես խոսքի մաս, որն արտահայտում է առարկայի հատկանիշը, որակը, վիճակը կամ հարաբերությունը և կարևոր դեր է կատարում խոսքի իմաստային ու նկարագրական հարստացման գործում։ Ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում ածականների իմաստային դասակարգմանը, դրանց կազմությանը, բառաստեղծական եղանակներին և ժամանակակից հայերենի բառապաշարում դրանց գործածության առանձնահատկություններին։ Առանձին կարևորություն է տրվում ածականների ձևաբանական հատկանիշներին, հատկապես որոշյալության, թվի և հոլովի հետ դրանց հարաբերություններին, ինչպես նաև համեմատության աստիճանների արտահայտման եղանակներին։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ որակական և հարաբերական ածականների տարբերակմանը, դրանց իմաստային և գործառական առանձնահատկություններին, ինչպես նաև ածականների անցմանը խոսքի այլ մասերի կամ դրանց substantivացված կիրառություններին։ Շարահյուսական մակարդակում ուսումնասիրվում է ածականի դերը նախադասության կառուցվածքում, դրա կապը գոյականի հետ, որոշիչի և ստորոգելիի գործառույթների իրականացումը, ինչպես նաև ածականական խմբերի ձևավորումն ու գործածությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ժամանակակից հայերենում ածականների բառապաշարային և ոճական կիրառությանը՝ գրական, խոսակցական, գիտական և այլ խոսքային միջավայրերում։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել նաև ածականների կազմության և գործածության փոփոխությունները լեզվի զարգացման ընթացքում՝ ցույց տալով ժամանակակից հայերենի քերականական համակարգում դրանց ունեցած տեղն ու դերը։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու ժամանակակից հայերենի ածականի համակարգի, դրա ձևաբանական և շարահյուսական վարքագծի, իմաստային բազմազանության և լեզվական հաղորդակցության մեջ ունեցած նշանակության մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի մասնագետների, լեզվաբանների, ուսուցիչների, ուսանողների և հայերենի քերականական կառուցվածքով հետաքրքրվող հետազոտողների համար։

Psychology

Այս աշխատանքը ուսումնասիրում է դեռահասների ինքնագիտակցության զարգացման գործընթացը և դրա դինամիկ փոփոխությունները հոգեբանական, սոցիալական և անձնային գործոնների համատեքստում։ Հեղինակը ներկայացնում է ինքնագիտակցությունը որպես բազմաշերտ կառուցվածք, որը ներառում է ինքնընկալում, ինքնագնահատական, ինքնահսկողություն և սեփական «ես»-ի մասին պատկերացումների ձևավորում, որոնք ակտիվորեն փոփոխվում են հասունացման շրջանում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, թե ինչպես են կենսաբանական հասունացումը, սոցիալական միջավայրը, ընտանիքի ազդեցությունը, կրթական համակարգը և հասակակիցների հետ հարաբերությունները նպաստում կամ խոչընդոտում ինքնագիտակցության կայացմանը։ Աշխատության մեջ ընդգծվում է, որ դեռահասության փուլում ինքնագիտակցությունը գտնվում է ինտենսիվ վերակառուցման մեջ, երբ ձևավորվում է անձի ինքնության զգացումը, արժեքային կողմնորոշումները և սոցիալական դերերի ընկալումը, ինչը հաճախ ուղեկցվում է ներքին հակասություններով և ինքնահաստատման փորձերով։ Վերլուծվում են նաև զարգացման դինամիկ մոդելները, որոնք ցույց են տալիս ինքնագիտակցության աստիճանական կայունացում ուշ դեռահասության շրջանում, երբ անհատը սկսում է ավելի համապարփակ և համահունչ պատկերացում կազմել սեփական անձի մասին։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է շարժական ռադիոտեխնիկական համակարգի կապուղիների բնութագրերի ուսումնասիրությանը և դրանց օպտիմալացմանը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել տվյալների փոխանցման հուսալիությունը, որակը և արդյունավետությունը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են շարժական կապի պայմաններում ռադիոալիքների տարածման առանձնահատկությունները և այն գործոնները, որոնք ազդում են կապուղու աշխատանքի վրա։ Ուսումնասիրվում են ազդանշանի թուլացումը, բազմուղի տարածումը, ստվերավորումը, խանգարումները, աղմուկը, դոպլերյան տեղաշարժը և շարժական օբյեկտների դիրքի ու արագության փոփոխության հետևանքով առաջացող կապուղու տատանումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կապուղու հիմնական պարամետրերի գնահատմանը և դրանց փոփոխության օրինաչափությունների բացահայտմանը՝ տարբեր տարածական, ռադիոակուստիկ և աշխատանքային պայմաններում։ Աշխատությունը կարող է ներառել կապուղու մաթեմատիկական մոդելավորում, վիճակագրական բնութագրերի վերլուծություն և փորձարարական տվյալների մշակում՝ իրական պայմաններին առավել մոտ կապուղու մոդելներ ստանալու նպատակով։ Կարևոր ուղղություն է ազդանշանի և խանգարումների հարաբերակցության, սխալների հավանականության, թողունակության, ուշացման և կապի կայունության գնահատումը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համեմատվել տարբեր մոդուլյացիոն, կոդավորման և ազդանշանի մշակման մոտեցումներ՝ պարզելու համար, թե դրանցից որոնք են առավել արդյունավետ փոփոխական և անկայուն ռադիոմիջավայրում։ Օպտիմալացման խնդիրների լուծման միջոցով հնարավոր է ընտրել հաճախականության, հզորության, հաղորդման արագության և այլ համակարգային պարամետրերի առավել նպատակահարմար արժեքներ՝ հաշվի առնելով կապուղու ընթացիկ վիճակը և համակարգի տեխնիկական սահմանափակումները։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել հարմարվողական ալգորիթմների կիրառմանը, որոնք հնարավորություն են տալիս համակարգին փոփոխել իր աշխատանքային ռեժիմները՝ կապուղու բնութագրերի փոփոխությանը համապատասխան։ Ստացված արդյունքները կարող են նպաստել շարժական ռադիոտեխնիկական համակարգերի նախագծման և շահագործման կատարելագործմանը, ռադիոռեսուրսների առավել արդյունավետ օգտագործմանը և կապի որակի բարձրացմանը։ Հետազոտությունը կարող է կիրառական նշանակություն ունենալ շարժական կապի, անլար տվյալների փոխանցման, ռադիոմոնիթորինգի, հեռաչափության և այլ հեռահաղորդակցական համակարգերի մշակման ու օպտիմալացման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել ռադիոտեխնիկայի, կապի համակարգերի, ազդանշանների մշակման, հեռահաղորդակցության և էլեկտրադինամիկայի ոլորտների մասնագետներին, հետազոտողներին, ինժեներներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։

Culture

Սա Կիլիկյան Հայաստանի միջնադարյան գրքարվեստի բացառիկ և բարձրարժեք հուշարձաններից է, որը պահպանվում է Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում՝ 7651 համարի ներքո։ Ձեռագիրը ստեղծվել է XIII դարի վերջին քառորդում և առանձնանում է իր չափազանց հարուստ ու բազմազան պատկերազարդմամբ։ Այն հատկապես հայտնի է նրանով, որ նրա նկարազարդմանը մասնակցել են մի քանի վարպետներ, իսկ հետագա փուլում՝ 1320 թվականին, Սարգիս Պիծակը շարունակել և ավարտին է հասցրել ձեռագրի պատկերազարդումը։ Հիշատակարանի տեղեկություններից հայտնի է, որ Սեբաստիայի Ստեփանոս եպիսկոպոսը Կիլիկիայի Օշին արքայի հրամանով պալատական մատենադարանից ընտրել է այս ձեռագիրը և այն հանձնել Սարգիս Պիծակին՝ կիսատ մնացած պատկերազարդումն ավարտելու նպատակով։ Ձեռագրում արդեն իսկ առկա էին ավարտված, ուրվագծված և դեռևս չպատկերազարդված տեսարաններ, որոնց մի մասը Պիծակը լրացրել է գույներով, իսկ բաց թողնված հատվածները՝ նոր մանրանկարներով։ Ձեռագրի ամենանշանակալի առանձնահատկություններից մեկը մանրանկարների բացառիկ առատությունն է․ գրեթե բոլոր էջերը պատկերազարդված են, իսկ ընդհանուր առմամբ պահպանվել է ավելի քան 250 մանրանկար։ Դրանք ներկայացված են ոչ միայն ամբողջական էջերի, այլև տեքստի ներսում, լուսանցքներում, ֆրիզաձև շարքերով և միմյանց հետ սյուժետային կապ ունեցող պատկերային խմբերով։ Նման կառուցվածքը ձեռագիրը դարձնում է հատկապես արժեքավոր հայ միջնադարյան պատկերագրության և ձեռագրային ձևավորման ուսումնասիրության համար։ Մանրանկարների խորքերում օգտագործված են ոսկեգույն, կարմիր, կապույտ և կանաչ երանգներ, որոնք ստեղծում են հարուստ և արտահայտիչ գունային միջավայր։ Հետազոտություններում նշվում է, որ XIII դարի կիլիկյան ձեռագրերում բնագրային մանրանկարները լայն տարածում էին ստացել, իսկ այս ձեռագրում դրանց կիրառությունը հասել է առանձնահատուկ կատարելության։ Պատկերազարդման համակարգի վրա նկատելի են տարբեր գեղարվեստական աղբյուրների ազդեցություններ։ Մանրանկարների մի մասը կապված է XI–XII դարերի բյուզանդական հարուստ պատկերազարդ ձեռագրերի ավանդույթի հետ, մասնավորապես՝ Ֆլորենցիայի Լաուրենցիանա գրադարանում պահպանվող ձեռագրի հետ, որից ուղղակիորեն ընդօրինակվել են մի շարք տեսարաններ։ Մյուս կարևոր աղբյուրը Հեթում Բ թագավորի Ճաշոցի պատկերագրական ավանդույթն է, որի ազդեցությունը դրսևորվում է ինչպես ֆրիզաձև, այնպես էլ ոսկե ֆոնով և ճարտարապետական տարրերով շրջանակված պատկերներում։ Ձեռագրի առանձնահատկությունն այն է, որ տարբեր նկարիչների ձեռագիրը նկատելի է պատկերների կատարման եղանակներում, գունային լուծումներում, կերպարների կառուցվածքում և կոմպոզիցիոն մոտեցումներում։ Սարգիս Պիծակի միջամտությունն առավել ակնհայտ է ավետարանիչների, առակների և այլաբանական պատկերների մի մասում։ Նրա արվեստին բնորոշ վառ գույները, նուրբ դիմագծերով մարդկային կերպարները և արտահայտիչ հայացքները կարևոր դեր են խաղում ձեռագրի ընդհանուր գեղարվեստական կերպարի ձևավորման գործում։ Ստեղծագործության նշանակությունը հատկապես մեծ է Կիլիկյան մանրանկարչության պատմության տեսանկյունից, քանի որ այն ներկայացնում է այդ դպրոցի պատկերագրական, տեխնիկական և գեղագիտական ավանդույթների բարդ փոխազդեցությունը։ Ձեռագիրը հետագայում ևս ունեցել է ազդեցություն․ Կիլիկյան մանրանկարչության օրինակները, այդ թվում այս ձեռագիրը, օգտագործվել են Ղրիմի հայկական մանրանկարչության դպրոցի վարպետների կողմից որպես նախօրինակ։ Հետազոտություններում նշվում է, որ Նիկողայոս Մելանավորը ամբողջությամբ կրկնօրինակել է այս ձեռագիրը՝ ստեղծելով դրա կարևոր վերարտադրությունը։ Այսպիսով, ձեռագիրը ոչ միայն XIII–XIV դարերի հայ գրքարվեստի բացառիկ նմուշ է, այլև կարևոր վկայություն Կիլիկյան Հայաստանի մշակութային միջավայրի, բյուզանդական և հայկական պատկերագրական ավանդույթների փոխազդեցության, ինչպես նաև միջնադարյան հայ մանրանկարիչների բարձր մասնագիտական վարպետության մասին։ Այն առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում արվեստաբանների, ձեռագրագետների, միջնադարյան մշակույթի պատմաբանների և հայկական մանրանկարչության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։

Biology

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղի խորհրդային և եվրոպական կրթական համակարգերում սովորող կրտսեր դպրոցականների կարդիոհեմոդինամիկ և սոմատոմետրիկ ցուցանիշների համեմատական ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են երեխաների սրտանոթային համակարգի ֆունկցիոնալ վիճակի, ֆիզիկական զարգացման և մարմնի չափաբանական ցուցանիշների գնահատման արդյունքները՝ հաշվի առնելով կրթական միջավայրի, ուսումնական ծանրաբեռնվածության և կենսակերպի առանձնահատկությունների հնարավոր ազդեցությունը։ Հեղինակը վերլուծում է սրտի աշխատանքի, արյան շրջանառության, հասակի, քաշի և այլ սոմատոմետրիկ ցուցանիշների միջև առկա փոխկապակցվածությունները՝ համեմատելով տարբեր կրթական համակարգերում սովորող երեխաների առողջական և ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունները։ Աշխատությունն ընդգրկում է կլինիկական և վիճակագրական հետազոտությունների արդյունքներ, գիտական վերլուծություններ և եզրահանգումներ, որոնք կարող են կիրառվել երեխաների առողջության մշտադիտարկման, կրթական միջավայրի գնահատման և կանխարգելիչ առողջապահական ծրագրերի մշակման գործընթացում։ Գիրքը նախատեսված է մանկաբույժների, ֆիզիոլոգների, հանրային առողջապահության մասնագետների, կրթության ոլորտի հետազոտողների, գիտաշխատողների, բուհերի դասախոսների, ուսանողների և երեխաների առողջության ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Technology

Գիրքը նվիրված է կիսահաղորդչային օպտիկական ուժեղացուցիչների համակարգչային մոդելների մշակման և հետազոտման խնդիրներին՝ ներկայացնելով դրանց տեսական հիմքերը, մաթեմատիկական նկարագրությունը և կիրառական նշանակությունը ժամանակակից օպտիկական համակարգերում։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են կիսահաղորդչային օպտիկական ուժեղացուցիչների աշխատանքի ֆիզիկական սկզբունքները, ազդանշանների ուժեղացման գործընթացները, կիսահաղորդչային միջավայրում տեղի ունեցող օպտիկական և էլեկտրոնային երևույթները։ Ներկայացվում են մոդելավորման մեթոդները, հաշվարկային ալգորիթմները, համակարգչային փորձարկումների կազմակերպման մոտեցումները և սարքերի հիմնական բնութագրերի գնահատման եղանակները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ուժեղացուցիչների արդյունավետության, արագագործության, աղմուկային հատկությունների և օպտիկական կապի համակարգերում կիրառման հնարավորությունների ուսումնասիրմանը։ Գիրքը ներկայացնում է ժամանակակից օպտոէլեկտրոնիկայի և թվային մոդելավորման գործիքների կիրառման հնարավորությունները՝ նպաստելով նոր սերնդի օպտիկական սարքերի նախագծման կատարելագործմանը։ Աշխատանքը նախատեսված է օպտոէլեկտրոնիկայի մասնագետների, կապի ինժեներների, ֆիզիկոսների, հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և կիսահաղորդչային սարքերի մոդելավորմամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։