Մարդու Էկոլոգիա

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է բաղադրյալ և ճաքեր պարունակող մարմինների լարվածա-դեֆորմացիոն վիճակների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև դրանցում ալիքների տարածման մեխանիկական առանձնահատկություններին։ Գրքում ներկայացվում են տարբեր նյութերից կազմված կոմպոզիտային կառուցվածքների մեխանիկական վարքագիծը՝ հաշվի առնելով միջֆազային փոխազդեցությունները, անհամասեռությունները և կառուցվածքային անընդհատության խախտումները։ Հեղինակը վերլուծում է ճաքերի ազդեցությունը լարվածությունների կենտրոնացման, դեֆորմացիոն դաշտերի բաշխման և կառուցվածքի ընդհանուր կայունության վրա՝ կիրառելով ժամանակակից մաթեմատիկական մեթոդներ և մեխանիկական մոդելներ։ Առանձին բաժիններ նվիրված են առաձգական և ալիքային գործընթացների ուսումնասիրությանը, մասնավորապես՝ մեխանիկական ալիքների տարածմանը ճաքեր ունեցող միջավայրերում, անդրադարձման և բեկման երևույթներին, ինչպես նաև դիսպերսիայի և էներգիայի կորստի մեխանիզմներին։ Աշխատության մեջ ընդգրկված են նաև թվային մոդելավորման մոտեցումներ, որոնք թույլ են տալիս կանխատեսել կառուցվածքային վնասվածքների զարգացումը և գնահատել ինժեներական համակարգերի հուսալիությունը։ Գիրքը նախատեսված է մեխանիկայի, ինժեներական գիտությունների, կիրառական մաթեմատիկայի և նյութագիտության ոլորտների հետազոտողների, ասպիրանտների և մասնագետների համար։

History

Այս գիրքը ներկայացնում է Հայաստանի պատմական աշխարհագրության ուրվագծերը՝ բացահայտելով հայոց տարածքի ձևավորման, փոփոխման և զարգացման հիմնական փուլերը։ Գրքում վերլուծվում են պատմական Հայաստանի վարչատարածքային բաժանումները, նահանգների և գավառների տեղաբաշխումը, ինչպես նաև բնակավայրերի ու պատմամշակութային կենտրոնների ձևավորումը տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև բնական միջավայրի՝ լեռների, գետերի և կլիմայական պայմանների ազդեցությանը պատմական գործընթացների վրա։ Նյութում համադրվում են պատմական աղբյուրները, քարտեզագրական տվյալները և աշխարհագրական վերլուծությունները՝ ստեղծելով Հայաստանի տարածքային զարգացման ամբողջական պատկեր։ Գիրքը կարևոր աղբյուր է պատմաբանների, աշխարհագրագետների և հայոց պատմությամբ հետաքրքրվողների համար։

Literature

Աշխատության երկրորդ հատորը շարունակում է նախորդ մասում ներկայացված գեղարվեստական պատումը՝ ընթերցողին տեղափոխելով խորհրդավոր և անսովոր իրադարձություններով հագեցած միջավայր։ Վերնագրում արտահայտված դյուցազնային կամ առեղծվածային բնույթը հուշում է խորհրդավոր վայրի և դրա շուրջ զարգացող իրադարձությունների կարևորության մասին։ Պատումը կարող է դիտարկվել 19-րդ դարի հայալեզու տպագիր գեղարվեստական գրականության համատեքստում՝ հաշվի առնելով այդ ժամանակաշրջանում տարածված թարգմանական և արկածային արձակի ավանդույթները։ Հատորը հետաքրքրություն է ներկայացնում ժամանակաշրջանի ընթերցողական մշակույթի, գրական ժանրերի և հայերեն տպագիր գրքի պատմության ուսումնասիրության համար։

Economics

Նյութը նվիրված է գյուղական բնակավայրերում ջրամատակարարման և ջրահեռացման համակարգերի կառավարման հիմնական ուղղությունների ուսումնասիրությանը՝ ուշադրություն դարձնելով դրանց տեխնիկական, կազմակերպական, ֆինանսական և սոցիալական առանձնահատկություններին։ Գյուղական համայնքների համար ջրամատակարարման հուսալի համակարգը բնակչության առողջության, կենցաղային պայմանների և համայնքի կայուն զարգացման կարևոր նախապայման է, մինչդեռ ջրահեռացման արդյունավետ կազմակերպումը անհրաժեշտ է շրջակա միջավայրի պահպանության և ջրային ռեսուրսների աղտոտման կանխարգելման համար։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել ջրի աղբյուրների ընտրությունը, ջրառի և մաքրման կառույցների աշխատանքը, ջրի պահեստավորման և բաշխման ցանցերի կառավարումը, ինչպես նաև կեղտաջրերի հավաքման, տեղափոխման, մաքրման և հեռացման գործընթացները։ Գյուղական բնակավայրերում համակարգերի կառավարումը հաճախ բարդանում է բնակչության համեմատաբար փոքր թվաքանակով, բնակավայրերի տարածական ցրվածությամբ, ենթակառուցվածքների մաշվածությամբ, սահմանափակ ֆինանսական ռեսուրսներով և մասնագիտական կադրերի պակասով։ Այդ պատճառով արդյունավետ կառավարման համար անհրաժեշտ է համատեղել տեխնիկական սպասարկումը, ֆինանսական պլանավորումը, ռեսուրսների խնայող օգտագործումը և բնակչության կարիքների գնահատումը։ Կարևոր խնդիր է ջրամատակարարման ցանցերում կորուստների նվազեցումը, խափանումների արագ հայտնաբերումը և վերացումը, ջրի որակի մշտական վերահսկողությունը և համակարգերի կանխարգելիչ սպասարկումը։ Ջրահեռացման ոլորտում առանձնահատուկ նշանակություն ունի կեղտաջրերի պատշաճ հավաքումն ու մաքրումը, քանի որ չկառավարվող կամ անբավարար մաքրված արտահոսքերը կարող են աղտոտել հողը, մակերևութային և ստորերկրյա ջրերը և վտանգել բնակչության առողջությունը։ Նյութը կարող է անդրադառնալ նաև տարբեր տեխնոլոգիական լուծումների ընտրությանը՝ հաշվի առնելով տվյալ բնակավայրի բնակչության թիվը, տեղանքի ռելիեֆը, ջրային ռեսուրսների առկայությունը, կլիմայական պայմանները և տնտեսական հնարավորությունները։ Փոքր գյուղական համայնքների համար կարող են կիրառվել ապակենտրոնացված ջրահեռացման և կեղտաջրերի մաքրման համակարգեր, որոնք որոշ պայմաններում կարող են ավելի նպատակահարմար լինել, քան խոշոր կենտրոնացված ենթակառուցվածքների կառուցումը։ Կառավարման արդյունավետության կարևոր բաղադրիչ է նաև ֆինանսական կայունությունը, որը ենթադրում է շահագործման և պահպանման ծախսերի հաշվարկ, համապատասխան վճարների ու սակագների ձևավորում, ներդրումային ծրագրերի պլանավորում և արտաքին ֆինանսավորման հնարավորությունների օգտագործում։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է ապահովել ջրային ծառայությունների հասանելիությունն ու մատչելիությունը՝ հաշվի առնելով գյուղական բնակչության սոցիալ-տնտեսական պայմանները։ Համակարգերի կառավարման բարելավմանը կարող են նպաստել թվային հաշվառման և հեռակառավարման գործիքները, ջրաչափերի արդյունավետ կիրառումը, տեխնիկական տվյալների համակարգված հավաքագրումը և ենթակառուցվածքների վիճակի պարբերական գնահատումը։ Կարևոր է նաև բնակչության իրազեկվածության բարձրացումը՝ ջրի խնայող օգտագործման, ջրային համակարգերի պահպանման և շրջակա միջավայրի պաշտպանության հարցերում։ Ընդհանուր առմամբ, թեման ընդգրկում է գյուղական ջրամատակարարման և ջրահեռացման համակարգերի կառավարման տեխնիկական, տնտեսական, բնապահպանական և սոցիալական կողմերը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել դրանց արդյունավետության բարձրացման հիմնական ուղիները, ապահովել ծառայությունների շարունակականությունն ու որակը և նպաստել գյուղական բնակավայրերի կայուն ու անվտանգ զարգացմանը։

Informatics

Գիրքը նվիրված է բարդ տոպոլոգիա ունեցող ցանցերում ռեսուրսների օպտիմալ օգտագործման տեսական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է ցանցային համակարգերի կառուցվածքի, ռեսուրսների բաշխման և կառավարման ժամանակակից մոտեցումները՝ հաշվի առնելով բազմաճյուղ և բազմամակարդակ ցանցերի առանձնահատկությունները։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են ցանցային տրաֆիկի կազմակերպման, հաղորդունակության բարձրացման, բեռնվածության հավասարակշռման, երթուղայնացման և համակարգի ընդհանուր արդյունավետության բարելավման մեթոդները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մաթեմատիկական մոդելավորման, օպտիմալացման ալգորիթմների և հաշվարկային մեթոդների կիրառմանը՝ ցանցային ռեսուրսների արդյունավետ բաշխման և աշխատանքի հուսալիության ապահովման նպատակով։ Գիրքը ներկայացնում է գիտական և ինժեներական լուծումներ, որոնք կարող են կիրառվել կապի, տեղեկատվական և բաշխված համակարգերի նախագծման ու շահագործման տարբեր ոլորտներում։ Աշխատանքը նախատեսված է տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մասնագետների, ցանցային ինժեներների, հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և համակարգչային ցանցերի օպտիմալացման խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Biology

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղի խորհրդային և եվրոպական կրթական համակարգերում սովորող կրտսեր դպրոցականների կարդիոհեմոդինամիկ և սոմատոմետրիկ ցուցանիշների համեմատական ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են երեխաների սրտանոթային համակարգի ֆունկցիոնալ վիճակի, ֆիզիկական զարգացման և մարմնի չափաբանական ցուցանիշների գնահատման արդյունքները՝ հաշվի առնելով կրթական միջավայրի, ուսումնական ծանրաբեռնվածության և կենսակերպի առանձնահատկությունների հնարավոր ազդեցությունը։ Հեղինակը վերլուծում է սրտի աշխատանքի, արյան շրջանառության, հասակի, քաշի և այլ սոմատոմետրիկ ցուցանիշների միջև առկա փոխկապակցվածությունները՝ համեմատելով տարբեր կրթական համակարգերում սովորող երեխաների առողջական և ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունները։ Աշխատությունն ընդգրկում է կլինիկական և վիճակագրական հետազոտությունների արդյունքներ, գիտական վերլուծություններ և եզրահանգումներ, որոնք կարող են կիրառվել երեխաների առողջության մշտադիտարկման, կրթական միջավայրի գնահատման և կանխարգելիչ առողջապահական ծրագրերի մշակման գործընթացում։ Գիրքը նախատեսված է մանկաբույժների, ֆիզիոլոգների, հանրային առողջապահության մասնագետների, կրթության ոլորտի հետազոտողների, գիտաշխատողների, բուհերի դասախոսների, ուսանողների և երեխաների առողջության ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։