Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionLiterature
Շահան Շահնուր-Վազգեն Շուշանյան. հրական առնչություններ
Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Շահան Շահնուրի և Վազգեն Շուշանյանի ստեղծագործական ու գրական առնչությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով սփյուռքահայ գրականության ձևավորման, գաղափարական որոնումների և 1920–1930-ական թվականների գրական միջավայրի համատեքստում։ Ուսումնասիրության առանցքում երկու հեղինակների ստեղծագործությունների, գրական հայացքների, թեմատիկ ընդհանրությունների և տարբերությունների, ինչպես նաև նրանց միջև առկա ստեղծագործական երկխոսության ու բանավեճերի բացահայտումն է։ Երկուսն էլ պատկանում են արևմտահայ գրական ավանդույթից հետո ձևավորված սփյուռքահայ նոր սերնդին, որի համար առանցքային խնդիրներ էին ազգային ինքնության պահպանումը, օտար միջավայրում հայի գոյությունը, ձուլման վտանգը, հայրենիքի հիշողությունը և ցեղասպանության հետևանքների հոգեբանական ու մշակութային վերապրումը։ Սփյուռքահայ նոր գրական սերնդի ձևավորման գործում կարևոր դեր է ունեցել հատկապես Փարիզի գրական միջավայրը, որտեղ Շահնուրի, Շուշանյանի, Նիկողոս Սարաֆյանի, Զարեհ Որբունու, Նշան Պեշիկթաշլյանի և այլ երիտասարդ հեղինակների գործունեությունը նպաստեց նոր գրական մտածողության ձևավորմանը։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն կարող է ունենալ «Մենք» գրական շարժման և դրա շուրջ ձևավորված գաղափարական մթնոլորտի ուսումնասիրությունը, քանի որ այդ շրջանակը միավորում էր տարբեր գրական ու քաղաքական հայացքներ ունեցող երիտասարդ հեղինակների, որոնց ընդհանուր մտահոգություններից էր սփյուռքում հայ ինքնության և մշակութային դիմագծի պահպանումը։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ երկու հեղինակների կապը միայն գաղափարական ընդհանրություններով չի սահմանափակվել․ նրանց միջև առկա են եղել նաև էական ստեղծագործական տարաձայնություններ և քննադատական բախումներ։ Մասնավորապես, գրականագիտական աղբյուրները հիշատակում են Շահնուրի և Շուշանյանի միջև 1939 թվականին սրված հակադրությունը, որը կապված էր Շուշանյանի՝ Շահնուրի հասցեին ուղղված քննադատական գրության հրապարակման հետ։ Այս հանգամանքը աշխատության թեման դարձնում է հատկապես հետաքրքիր, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս երկու գրողներին դիտարկել ոչ միայն որպես նույն գրական սերնդի ներկայացուցիչներ, այլև որպես միմյանց գաղափարներին և գեղագիտական դիրքորոշումներին արձագանքող հեղինակներ։ Նրանց ստեղծագործություններում առկա են ընդհանուր պատմական փորձառությունից բխող թեմաներ, սակայն այդ թեմաների գեղարվեստական մեկնաբանությունները կարող են զգալիորեն տարբեր լինել։ Շահնուրի ստեղծագործության մեջ մեծ տեղ է զբաղեցնում օտար միջավայրում հայի ինքնության պահպանման և ազգային ուծացման վտանգը, մինչդեռ Շուշանյանի գրական ժառանգության մեջ կարևոր են նաև հայրենիքի հիշողությունը, կարոտը, անցյալի վերակերտումը և անձնական ապրումների միջոցով պատմական հիշողության փոխանցումը։ Սփյուռքահայ գրականության ուսումնասիրություններում Շահնուրին հաճախ կապում են «նահանջի» գրականության, իսկ Շուշանյանին՝ նաև «կարոտի» և գյուղագրության ուղղությունների հետ, թեև նրանց ստեղծագործական աշխարհները զգալիորեն ավելի լայն են։ Աշխատության կարևորությունը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ այն երկու հեղինակների գրական ժառանգությունը դիտարկում է փոխհարաբերության մեջ՝ հնարավորություն տալով բացահայտել ոչ միայն նրանց անհատական ստեղծագործական առանձնահատկությունները, այլև այն գրական միջավայրը, որի պայմաններում ձևավորվել է սփյուռքահայ նոր գրականությունը։ Այս տեսանկյունից ուսումնասիրությունը արժեքավոր է հայ գրականության պատմության համար, քանի որ ցույց է տալիս, թե ինչպես էին ցեղասպանությունից հետո ձևավորված նոր սերնդի գրողները փորձում վերաիմաստավորել ազգային ինքնությունը, հայրենիքի կորստի փորձառությունը և օտար հասարակության մեջ ապրելու հակասությունները։ Աշխատանքի մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ այն Լիլիթ Վարդանի Տոնոյանի 2014 թվականի գրականագիտական ատենախոսական ուսումնասիրությունն է, որը ներկայացվել է ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում, ունի 24 էջ և ներառում է ինչպես մատենագիտական աղբյուրներ, այնպես էլ ծանոթագրություններ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հետաքրքիր և արժեքավոր աղբյուր է Շահան Շահնուրի ու Վազգեն Շուշանյանի ստեղծագործական փոխառնչությունների, սփյուռքահայ գրականության ձևավորման ընթացքի, գրական բանավեճերի և երկու հեղինակների գաղափարագեղագիտական դիրքորոշումների ավելի խորքային ընկալման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետների, հայագետների, արևմտահայ և սփյուռքահայ գրականությամբ զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների, ինչպես նաև 20-րդ դարի հայ գրականության պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։
Updated: 2026-09-20Linguistics
Կանխենթադրույթի տեսությունները 1970-90-ական թվականների անգլո-ամերիկյան լեզվաբանության մեջ
Այս աշխատությունը ներկայացնում է 1970-90-ական թվականների անգլո-ամերիկյան լեզվաբանության մեջ ձևավորված կանխենթադրույթի (presupposition) տեսությունների զարգացումը, դրանց հիմնական ուղղությունները, մեթոդաբանական մոտեցումները և գիտական բանավեճերը։ Գրքում մանրամասն քննարկվում է, թե ինչպես են լեզվաբանները փորձել բացատրել այն ենթադրյալ իմաստային բաղադրիչները, որոնք խոսքում չեն արտահայտվում ուղղակիորեն, բայց ենթադրվում են որպես նախապայմաններ հաղորդակցության հաջող իրականացման համար։ Հեղինակը ներկայացնում է տարբեր տեսություններ՝ սկսած տրամաբանական-սեմանտիկ մոտեցումներից, որտեղ կանխենթադրույթը դիտարկվում է որպես նախադասության ճշմարտության պայմանների մաս, մինչև պրագմատիկ ուղղություններ, որոնք շեշտադրում են համատեքստի, խոսքային իրավիճակի և հաղորդակցական նպատակների դերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գիտնականների աշխատանքներին, որոնք փորձել են սահմանել կանխենթադրույթների ակտիվացման մեխանիզմները լեզվում, ինչպես նաև դրանց պահպանման կամ չեղարկման պայմանները տարբեր խոսքային կառուցվածքներում։ Գրքում վերլուծվում են նաև քննադատական մոտեցումները, որոնք կասկածի տակ են դնում կանխենթադրույթի խիստ տրամաբանական սահմանումները և առաջարկում են ավելի ճկուն, օգտագործման վրա հիմնված մոդելներ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը տալիս է համապարփակ պատկերացում այդ շրջանի լեզվաբանական մտածողության զարգացման, տեսական հակասությունների և կանխենթադրույթի երևույթի բազմաշերտ բնույթի մասին, միաժամանակ ցույց տալով դրա կարևորությունը ինչպես սեմանտիկայի, այնպես էլ պրագմատիկայի ուսումնասիրության համար։
Updated: 2026-08-28Literature
Образ Армении в творчестве русских писателей (1970-1990-ые годы)
Գրքում ուսումնասիրվում է Հայաստանը և հայ ժողովրդի կերպարը ռուս գրողների ստեղծագործություններում 1970-1990-ական թթ․ ընթացքում՝ անդրադառնալով թե՛ պատմական, թե՛ մշակութային և սոցիալական համատեքստին։ Ներկայացվում են այն թեմաները, որ ռուս գրողներին հուզել են, ինչպիսիք են ազգային ինքնությունը, մշակութային ավանդույթները, սոցիալական խնդիրները և խորհրդային շրջանի փոփոխությունները, ինչպես նաև վերլուծվում է այն գրական և մտավոր միջոցառումների ազդեցությունը, որոնք ձևավորել են Հայաստանի կերպարը ռուս ընթերցողի աչքում։ Գիրքը վերլուծում է թե՛ ճանաչված, թե՛ քիչ հայտնի հեղինակների ստեղծագործությունները, ընդգծում է գրական պատկերների և լեզվական միջոցների դերը, ինչպես նաև անդրադառնում է ժամանակաշրջանի քաղաքական ու հասարակական պայմաններին, որոնք ազդել են հայության ներկայացման ձևերի վրա։ Այն նախատեսված է գրականագետների, մշակութաբանների, ուսանողների և այն մարդկանց համար, ովքեր հետաքրքրված են միջմշակութային դիալոգով, ազգային կերպարի ձևավորմամբ և խորհրդային և հետխորհրդային գրականության ուսումնասիրությամբ։
Updated: 2026-09-06History
Опыт истории династии Сасанидов по сведениям, сообщаемым армянскими писателями
Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Սասանյանների դինաստիայի պատմության ուսումնասիրությանը՝ հայ հեղինակների և պատմագիրների հաղորդած տեղեկությունների հիման վրա։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ներկայացնել Սասանյան Իրանի քաղաքական, ռազմական և հասարակական պատմության տարբեր դրվագները՝ դրանք դիտարկելով հայկական գրավոր աղբյուրների տեսանկյունից։ Հայ պատմիչների երկերը կարևոր աղբյուրագիտական նշանակություն ունեն, քանի որ Հայաստանը երկար ժամանակ գտնվել է Սասանյան Իրանի հետ սերտ քաղաքական, ռազմական և մշակութային փոխհարաբերությունների մեջ, իսկ այդ հարաբերություններն իրենց արտացոլումն են գտել հայկական պատմագրության մեջ։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել Սասանյան արքաների իշխանության ժամանակաշրջանները, արտաքին քաղաքականությունը, պատերազմները, Հայաստանի նկատմամբ իրականացվող քաղաքականությունը, հայ-իրանական հարաբերությունները և տարածաշրջանային կարևոր իրադարձությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական հեղինակների հաղորդած տեղեկությունների համադրմանը, դրանց պատմական արժեքի գնահատմանը և հնարավոր հակասությունների կամ տարբեր մեկնաբանությունների բացահայտմանը։ Աղբյուրագիտական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն վերականգնել Սասանյան պետության պատմության առանձին էջերը, այլև հասկանալ, թե ինչպես էին այդ իրադարձությունները ընկալվում և ներկայացվում հայկական պատմագրության մեջ։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև հայ և իրանական պատմական ավանդույթների փոխհարաբերությանը, պատմական հիշողության ձևավորմանը և միջնադարյան հեղինակների կողմից քաղաքական իրադարձությունների մեկնաբանման առանձնահատկություններին։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի Սասանյան ժամանակաշրջանի պատմության, հայ-իրանական հարաբերությունների և հայկական պատմագրական ժառանգության ուսումնասիրության համար և կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հայագետներին, իրանագետներին, աղբյուրագետներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։
Updated: 2026-09-13Biology
Изучение полиморфизма генов IGF-I, ADRB3, ВMP-15 и их ассоциативного влияния на продуктивные и репродуктивные качества овец иранской породы белучи
Աշխատությունը նվիրված է ոչխարների իրանական բելուչի ցեղի մոտ IGF-I, ADRB3 և BMP-15 գեների պոլիմորֆիզմի ուսումնասիրությանը և այդ գենետիկական տարբերակների հնարավոր կապերի բացահայտմանը կենդանիների արտադրողական ու վերարտադրողական հատկանիշների հետ։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է պարզել, թե գեների տարբեր ալելային և գենոտիպային ձևերն ինչպիսի ազդեցություն կարող են ունենալ ոչխարների աճի, զարգացման, մթերատվության և վերարտադրողական ցուցանիշների վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել նշված գեների կենսաբանական գործառույթները և դրանց մասնակցությունը կենդանու օրգանիզմում աճի, նյութափոխանակության, ճարպային հյուսվածքի ձևավորման, ձվարանների գործունեության և պտղաբերության կարգավորման գործընթացներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գենետիկական պոլիմորֆիզմի հայտնաբերմանը և դրա տարածվածության գնահատմանը ուսումնասիրվող ոչխարների պոպուլյացիայում։ Դրա համար կարող են կիրառվել մոլեկուլագենետիկական մեթոդներ, որոնց միջոցով որոշվում են գենոտիպերը, ալելների հաճախականությունները և ուսումնասիրվող գեների տարբերակների միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունները։ Կարևոր ուղղություն է նաև գենետիկական տվյալների համադրումը կենդանիների ֆենոտիպային ցուցանիշների հետ։ Արտադրողական հատկանիշների շրջանակում կարող են գնահատվել կենդանի զանգվածը, աճի ինտենսիվությունը, մարմնակազմության և մթերատվության որոշ ցուցանիշներ, իսկ վերարտադրողական հատկությունների դեպքում՝ սեռական հասունությունը, պտղաբերությունը, բազմածինությունը, գառների ստացման ցուցանիշները և վերարտադրողական ցիկլի հետ կապված այլ բնութագրեր։ Առանձին հետաքրքրություն է ներկայացնում BMP-15 գենի հնարավոր կապը ոչխարների ձվազատման և բազմածնության հետ, քանի որ այս գենը կարևոր դեր ունի ձվարանների ֆունկցիայի և ֆոլիկուլների զարգացման կարգավորման գործընթացներում։ IGF-I գենի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու աճի և նյութափոխանակության հետ կապված գենետիկական գործոնների դերը, իսկ ADRB3 գենի տարբերակների վերլուծությունը կարող է տեղեկատվություն տրամադրել էներգետիկ նյութափոխանակության և ճարպային հյուսվածքի կարգավորման հետ հնարավոր կապերի վերաբերյալ։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է ոչ միայն առանձին գեների ազդեցության գնահատումը, այլև դրանց համակցված կամ ասոցիատիվ ազդեցության ուսումնասիրությունը, ինչը կարող է բացահայտել տարբեր գենետիկական գործոնների փոխկապակցված ազդեցությունը կենդանիների տնտեսական նշանակություն ունեցող հատկանիշների վրա։ Ստացված տվյալների վիճակագրական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս որոշելու այն գենոտիպերը կամ գենետիկական տարբերակները, որոնք կարող են կապված լինել ավելի բարձր արտադրողական կամ վերարտադրողական ցուցանիշների հետ։ Այսպիսի հետազոտությունները կարևոր նշանակություն ունեն մոլեկուլային գենետիկայի և ընտրասերման համար, քանի որ գենետիկական մարկերների հայտնաբերումը կարող է ապագայում օգտագործվել նպատակային սելեկցիոն ծրագրերի մշակման և արժեքավոր գենետիկական հատկանիշների պահպանման ու տարածման համար։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել միջավայրի, կերակրման, պահվածքի և այլ ոչ գենետիկական գործոնների ազդեցությունը, որպեսզի հայտնաբերված կապերը ճիշտ մեկնաբանվեն և առանձնացվեն շրջակա պայմանների ազդեցությունից։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել բելուչի ցեղի գենետիկական առանձնահատկությունների առավել խոր ուսումնասիրությանը, ոչխարների արտադրողական և վերարտադրողական ներուժի գնահատմանը և ցեղի բարելավման գիտականորեն հիմնավորված մեթոդների զարգացմանը։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել գենետիկներին, կենդանաբույծներին, անասնաբույժներին, գյուղատնտեսական կենսատեխնոլոգիայի մասնագետներին, սելեկցիոներներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։
Updated: 2026-09-20Economics
Փոխադարձ չվճարումները և դրանց լուծման ուղիները
Փոխադարձ չվճարումները ֆինանսական հարաբերությունների խախտում են, երբ կազմակերպություններ կամ անհատներ չեն կատարում իրենց ֆինանսական պարտավորությունները պայմանագրով նախատեսված ժամկետում, ինչը կարող է առաջացնել անկայունություն ֆինանսական շուկայում և վնասել հարաբերություններ բիզնես գործընկերների միջև: Այս երևույթը հաճախ հանդիպում է մատակարարման, ծառայությունների մատուցման կամ վարկային հարաբերությունների ոլորտում, երբ կողմերից մեկը տնտեսական դժվարությունների, կանխատեսելիության բացակայության կամ կառավարելի ռիսկեր չստանալու պատճառով չի կարող կամ ուշացնում է վճարումները: Փոխադարձ չվճարումների լուծման ուղիները ներառում են մի շարք մեթոդներ՝ առաջին հերթին բանակցություններ և փոխհամաձայնության հասնելը, որը թույլ է տալիս կողմերին ստեղծել նոր վճարման գրաֆիկ կամ պայմանավորվածություններ՝ առանց դատական գործընթացների: Երկրորդ՝ միջնորդության կամ հաշտեցման ծառայությունների օգտագործումը, որը անկախ կողմի ներգրավմամբ օգնում է հարթել վեճերը և գտնել ընդունելի լուծումներ: Երրորդ՝ իրավական մեխանիզմների կիրառումը՝ պահանջագիր, դատարան կամ այլ իրավական գործընթացներ, որոնք ապահովում են պարտավորությունների կատարումը և ֆինանսական կորուստների փոխհատուցումը: Չորրորդ՝ կանխարգելիչ միջոցների կիրառումը՝ ռիսկերի գնահատում, ապահովագրություն, վստահված միջոցների օգտագործում և վճարումների խիստ վերահսկողություն, ինչը նվազեցնում է չվճարումների հավանականությունը և ապահովում ֆինանսական կայունություն: Ընդհանուր առմամբ, փոխադարձ չվճարումները պահանջում են և՛ իրավաբանական, և՛ ֆինանսական, և՛ բանակցային մոտեցումների համակցություն՝ նպատակ ունենալով պահպանել ֆինանսական հարաբերությունների հավասարակշռություն, վստահություն և տնտեսության կայունություն:
Updated: 2026-09-22