Опыт истории династии Сасанидов по сведениям, сообщаемым армянскими писателями

Գրականություն

Հարյուր տարվա մենություն-ը Գաբրիել Գարսիա Մարկեսի մոգական ռեալիզմի ամենահայտնի վեպերից է, որտեղ ներկայացվում է Բուենդիա ընտանիքի մի քանի սերունդների պատմությունը հորինված Մակոնդո քաղաքում՝ մի վայրում, որը աստիճանաբար անցնում է մեկուսացման, վերելքի և անկման փուլերով, վեպը միավորում է իրական պատմական ու սոցիալական գործընթացները ֆանտաստիկ և խորհրդանշական տարրերի հետ՝ ստեղծելով ժամանակի, հիշողության և ճակատագրի շուրջ կառուցված բազմաշերտ աշխարհ, որտեղ կրկնվող անունները, իրադարձությունները և ճակատագրական սխալները ընդգծում են մարդկային պատմության շրջապտույտային բնույթը, ստեղծագործությունը նաև անդրադառնում է Լատինական Ամերիկայի քաղաքական անկայունությանը, գաղութային անցյալին և մշակութային ինքնության որոնմանը՝ միաժամանակ ներկայացնելով անհատի և ընտանիքի մեկուսացման թեմաները, վեպը համարվում է համաշխարհային գրականության կարևորագույն գործերից մեկը՝ իր յուրահատուկ պատմողական կառուցվածքի, լեզվի և խորհրդանշական խորության շնորհիվ։

Աշխարհագրություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Սևանա լիճ սնուցող հիմնական գետերի ջրաքիմիական վիճակի և դրա փոփոխությունների ուսումնասիրությանը՝ դրանք կապելով Սևանի ջրհավաք ավազանում իրականացվող տնտեսական ու մարդածին գործունեության հետ։ Ուսումնասիրության առանցքում ջրի քիմիական կազմն է, դրա որակական ցուցանիշների փոփոխությունը և այն գործընթացները, որոնց միջոցով գյուղատնտեսությունը, բնակավայրերի զարգացումը, հողօգտագործումը, ջրառը, կենցաղային ու արտադրական գործունեությունը կարող են ազդել գետային համակարգերի և, վերջնական արդյունքում, Սևանա լճի էկոհամակարգի վրա։ Նման հետազոտություններում կարևոր նշանակություն ունեն ջրի թթվածնային ռեժիմը, թթվայնությունը՝ pH-ը, հանքայնացումը, կենսածին տարրերի՝ հատկապես ազոտի և ֆոսֆորի միացությունների պարունակությունը, ինչպես նաև այլ քիմիական բաղադրիչների և աղտոտիչների առկայությունը։ Սևանա լիճ թափվող գետերի ջրաքիմիական ուսումնասիրությունները կարևոր են ոչ միայն առանձին գետերի ջրի որակը գնահատելու, այլև լճի էկոլոգիական վիճակի վրա դրանց հնարավոր ազդեցությունը հասկանալու համար։ Հետազոտական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս համեմատել գետերի տարբեր հատվածներում կամ տարբեր ժամանակահատվածներում արձանագրված ցուցանիշները և բացահայտել այն փոփոխությունները, որոնք կարող են պայմանավորված լինել ջրհավաք ավազանի բնական առանձնահատկություններով կամ մարդու տնտեսական գործունեությամբ։ Հատկապես կարևոր է կենսածին նյութերի ներհոսքի հարցը, քանի որ դրանց ավելացումը կարող է նպաստել Սևանա լճում էվտրոֆացման գործընթացների ուժեղացմանը և ազդել ջրային էկոհամակարգի բնական հավասարակշռության վրա։ Գիտական աղբյուրներում Սևանի հիմնական վտակների ուսումնասիրությունները ներառում են ջրաֆիզիկական, ջրաքիմիական և ջրակենսաբանական ցուցանիշների համատեղ գնահատում, իսկ տնտեսական գործունեության ազդեցությունը դիտարկվում է որպես լճի և նրա վտակների ջրի որակի փոփոխության կարևոր գործոն։ Աշխատանքի թեման առանձնապես կարևոր է Հայաստանի համար, քանի որ Սևանա լիճը երկրի ռազմավարական նշանակության ջրային պաշարներից է, իսկ դրա ջրհավաք ավազանի վիճակը անմիջականորեն կապված է լճի ջրի որակի և ամբողջ էկոհամակարգի կայունության հետ։ Պաշտոնական փաստաթղթերում նույնպես ընդգծվում է, որ ջրհավաք ավազանի բնօգտագործման և տնտեսական գործունեության արդյունքում առաջացող մարդածին ազդեցությունների նվազեցումը Սևանի էկոհամակարգի պահպանության և վերականգնման առանցքային խնդիրներից է։ Այսպիսով, աշխատությունը կարելի է դիտարկել որպես Սևանա լճի ջրային համակարգի վրա մարդու գործունեության ազդեցությունը քանակական և որակական տեսանկյուններից բացահայտող ուսումնասիրություն, որի հիմնական արժեքը գետերի ջրի քիմիական փոփոխությունների և դրանց առաջացման հնարավոր պատճառների միջև կապի բացահայտումն է։ Այն կարող է օգտակար լինել ջրային ռեսուրսների կառավարմամբ, բնապահպանությամբ, ջրաբանությամբ, էկոլոգիայով և Սևանի ավազանի կայուն օգտագործմամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում տնտեսական ինքնիշխանության հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը՝ տնտեսական անկախության, ազգային տնտեսության կայունության և արտաքին ու ներքին տնտեսական գործոնների փոխազդեցության համատեքստում։ Տնտեսական ինքնիշխանությունը ենթադրում է պետության կարողությունը ինքնուրույն ձևավորելու և իրականացնելու իր տնտեսական քաղաքականությունը, արդյունավետորեն տնօրինելու ազգային տնտեսական ներուժը, պաշտպանելու ռազմավարական շահերը և նվազեցնելու այնպիսի արտաքին կախվածությունները, որոնք կարող են սահմանափակել տնտեսական որոշումների ինքնուրույնությունը։ Հայաստանի նման փոքր և բաց տնտեսություն ունեցող երկրի համար այս խնդիրը հատկապես կարևոր է, քանի որ համաշխարհային և տարածաշրջանային տնտեսական գործընթացների ազդեցությունը կարող է զգալիորեն անդրադառնալ երկրի արտադրության, առևտրի, ֆինանսների, էներգետիկայի և ներդրումային միջավայրի վրա։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են տնտեսական ինքնիշխանության տեսական հիմքերը, դրա հիմնական բաղադրիչները և պետական տնտեսական քաղաքականության մեջ ունեցած նշանակությունը։ Տնտեսական ինքնիշխանությունը կարող է դիտարկվել մի քանի փոխկապակցված ուղղություններով՝ ֆինանսական և դրամավարկային կայունություն, պետական բյուջեի ինքնուրույնություն, արտադրական ներուժի զարգացում, էներգետիկ և պարենային անվտանգություն, արտաքին առևտրի դիվերսիֆիկացում, տեխնոլոգիական ինքնուրույնություն և ռազմավարական ոլորտների պաշտպանություն։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է Հայաստանի տնտեսության արտաքին կախվածությունների ուսումնասիրությունը։ Փոքր տնտեսության համար արտաքին առևտրի, ներմուծման, արտահանման, օտարերկրյա ներդրումների, դրամական փոխանցումների և արտաքին ֆինանսավորման նշանակությունը կարող է լինել մեծ, ուստի տնտեսական ինքնիշխանության ապահովման համար անհրաժեշտ է գնահատել այդ կապերի ոչ միայն տնտեսական օգուտները, այլև հնարավոր ռիսկերը։ Արտաքին տնտեսական հարաբերությունների ընդլայնումը կարող է նպաստել տնտեսական աճին, ներդրումների ներգրավմանը և շուկաների ընդլայնմանը, սակայն միակողմանի կախվածությունը որոշ ապրանքներից, շուկաներից կամ ֆինանսավորման աղբյուրներից կարող է բարձրացնել երկրի խոցելիությունը արտաքին ցնցումների նկատմամբ։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում ֆինանսական և դրամավարկային ինքնիշխանությանը։ Դրամավարկային քաղաքականության արդյունավետությունը, ազգային արժույթի կայունությունը, ֆինանսական համակարգի դիմակայունությունը և պետական պարտքի կառավարումը տնտեսական ինքնուրույնության կարևոր նախապայմաններ են։ Պետությունը պետք է կարողանա ապահովել մակրոտնտեսական կայունություն՝ միաժամանակ պահպանելով զարգացման համար անհրաժեշտ ներդրումային և սոցիալական քաղաքականության հնարավորությունները։ Պետական պարտքի բարձր մակարդակը, արտաքին ֆինանսավորման նկատմամբ չափազանց մեծ կախվածությունը կամ ֆինանսական շուկաների անկայունությունը կարող են սահմանափակել տնտեսական քաղաքականության ճկունությունը, ինչի պատճառով պարտքի կառավարման արդյունավետությունը դիտարկվում է որպես տնտեսական ինքնիշխանության կարևոր բաղադրիչ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում արտադրական ինքնուրույնության խնդրին։ Հայաստանի տնտեսության համար կարևոր է բարձրացնել տեղական արտադրության մրցունակությունը, զարգացնել արդյունաբերությունը, գյուղատնտեսությունը, վերամշակող ճյուղերը և տեխնոլոգիական ոլորտները։ Ներքին արտադրական կարողությունների զարգացումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել որոշ ռազմավարական ապրանքների ներմուծումից կախվածությունը, ստեղծել աշխատատեղեր, ընդլայնել արտահանման հնարավորությունները և բարձրացնել տնտեսության դիմակայունությունը արտաքին շոկերի նկատմամբ։ Այս համատեքստում կարևոր է նաև տնտեսական դիվերսիֆիկացումը, քանի որ տնտեսության չափազանց մեծ կախվածությունը սահմանափակ թվով ոլորտներից կարող է մեծացնել կառուցվածքային ռիսկերը։ Էներգետիկ ինքնիշխանությունը ևս տնտեսական ինքնուրույնության կարևոր բաղադրիչ է։ Էներգակիրների ներմուծումից կախվածությունը կարող է տնտեսությունը դարձնել արտաքին գների և մատակարարումների փոփոխությունների նկատմամբ զգայուն։ Այդ պատճառով էներգետիկ աղբյուրների բազմազանեցումը, վերականգնվող էներգետիկայի զարգացումը, էներգաարդյունավետության բարձրացումը և տեղական էներգետիկ ներուժի արդյունավետ օգտագործումը կարող են նպաստել տնտեսական անվտանգության ամրապնդմանը։ Նույն տրամաբանությամբ ուսումնասիրվում է պարենային անվտանգության հարցը, քանի որ հիմնական սննդամթերքի ներմուծումից չափազանց մեծ կախվածությունը կարող է ստեղծել լրացուցիչ տնտեսական և սոցիալական ռիսկեր։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև արտաքին առևտրի կառուցվածքի և աշխարհագրական դիվերսիֆիկացման ուսումնասիրությունը։ Արտահանման շուկաների ընդլայնումը և տարբեր երկրների հետ տնտեսական կապերի զարգացումը կարող են նվազեցնել առանձին շուկաների նկատմամբ կախվածությունը և բարձրացնել հայկական տնտեսության դիմակայունությունը։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է զարգացնել այնպիսի արտադրություններ, որոնք ունեն միջազգային շուկաներում մրցակցային առավելություններ և կարող են ապահովել բարձր ավելացված արժեք։ Տեխնոլոգիական ինքնիշխանության հարցը ևս կարևոր նշանակություն ունի ժամանակակից տնտեսությունում։ Նոր տեխնոլոգիաների, թվային ենթակառուցվածքների, գիտահետազոտական կարողությունների և մարդկային կապիտալի զարգացումը կարող է նվազեցնել տեխնոլոգիական արտաքին կախվածությունը և բարձրացնել երկրի տնտեսական մրցունակությունը։ Այս տեսանկյունից կրթության, գիտության, նորարարության և բարձր տեխնոլոգիական արտադրության զարգացումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես տնտեսական աճի, այլև երկարաժամկետ տնտեսական ինքնիշխանության ապահովման միջոց։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև պետական տնտեսական քաղաքականության գործիքները։ Դրանց թվում են հարկաբյուջետային քաղաքականությունը, դրամավարկային կարգավորումը, արդյունաբերական և ներդրումային քաղաքականությունը, արտահանման խթանումը, փոքր և միջին ձեռնարկությունների աջակցությունը, մրցակցության պաշտպանությունը և ռազմավարական ոլորտների պետական կարգավորումը։ Կարևոր է գտնել պետական միջամտության և շուկայական մեխանիզմների այնպիսի համադրություն, որը միաժամանակ կապահովի մրցակցային միջավայր, տնտեսական արդյունավետություն և ազգային ռազմավարական շահերի պաշտպանություն։ Հետազոտության մեջ կարող է կարևորվել նաև տնտեսական ինքնիշխանության և միջազգային ինտեգրման հարաբերակցությունը։ Ժամանակակից պայմաններում լիակատար տնտեսական մեկուսացումը ոչ իրատեսական և ոչ արդյունավետ մոտեցում է, ուստի տնտեսական ինքնիշխանությունը նպատակահարմար է դիտարկել ոչ թե որպես արտաքին կապերի սահմանափակում, այլ որպես երկրի՝ միջազգային տնտեսական հարաբերություններում սեփական շահերից ելնելով ինքնուրույն և հավասարակշռված որոշումներ ընդունելու կարողություն։ Այս մոտեցումը ենթադրում է արտաքին տնտեսական գործընկերների բազմազանեցում, փոխշահավետ համագործակցություն և ազգային տնտեսության ներքին դիմակայունության բարձրացում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը տնտեսական ինքնիշխանությունը ներկայացնում է որպես ազգային տնտեսական անվտանգության և կայուն զարգացման համալիր համակարգ՝ ուսումնասիրելով Հայաստանի արտաքին տնտեսական կախվածությունները, արտադրական և ֆինանսական ներուժը, էներգետիկ ու պարենային անվտանգությունը, տեխնոլոգիական զարգացումը, արտաքին առևտուրը և պետական տնտեսական քաղաքականության հնարավորությունները։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հիմք ծառայել Հայաստանի տնտեսական դիմակայունության բարձրացման, ռազմավարական կախվածությունների նվազեցման, տնտեսական քաղաքականության արդյունավետության բարելավման և երկարաժամկետ զարգացման ավելի ինքնուրույն ու կայուն մոդելի ձևավորման վերաբերյալ առաջարկությունների մշակման համար։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է սուբկլինիկական հիպոթիրեոզի պայմաններում առնետների արյան մեջ թիրեոտրոպ և թիրեոիդ հորմոնների կոնցենտրացիայի տարիքային փոփոխությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով վահանաձև գեղձի հորմոնալ կարգավորման դերը օրգանիզմի հոմեոստազի պահպանման մեջ։ Վերլուծվում են հորմոնալ առանցքի՝ հիպոթալամուս–հիպոֆիզ–վահանաձև գեղձ համակարգի գործունեության առանձնահատկությունները տարբեր տարիքային խմբերում, ինչպես նաև թիրեոտրոպ հորմոնի (TSH), տրայյոդթիրոնինի (T3) և թիրոքսինի (T4) մակարդակների դինամիկան։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սուբկլինիկական հիպոթիրեոզի մոդելավորման մեթոդներին, հորմոնալ դիսկրիմինացիայի վաղ նշաններին և տարիքային զգայունության գործոններին։ Ուսումնասիրությունը նաև քննարկում է նյութափոխանակային, էներգետիկ և նյարդաֆիզիոլոգիական փոփոխությունները, որոնք ուղեկցում են թեթև արտահայտված հիպոթիրեոզին՝ տարբեր զարգացման փուլերում։ Աշխատությունը ներկայացնում է փորձարարական տվյալների և վիճակագրական վերլուծության համադրություն՝ բացահայտելով հորմոնալ կարգավորման տարիքային առանձնահատկությունները և դրանց կլինիկական նշանակությունը։

Կենսաբանություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է մետաղների կորզման կենսատեխնոլոգիական մեթոդների ուսումնասիրությանը՝ կիրառելով քեմոլիտոտրոֆ բակտերիաներ, դրանց մանրէաբանական ասոցիացիաները և իմոբիլիզացված մշակույթները։ Գրքում ներկայացվում են կենսալվացման (բիոլիչինգի) գործընթացների տեսական հիմքերը, միկրոօրգանիզմների կենսաքիմիական ակտիվության առանձնահատկությունները և դրանց մասնակցությունը մետաղ պարունակող հանքանյութերից արժեքավոր տարրերի առանձնացման գործընթացում։ Հեղինակը վերլուծում է տարբեր բակտերիալ մշակույթների արդյունավետությունը, դրանց փոխազդեցությունը, աճի պայմանները և տեխնոլոգիական կիրառման հնարավորությունները՝ գնահատելով մետաղների կորզման վրա ազդող կենսաբանական, քիմիական և ֆիզիկական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում իմոբիլիզացված բակտերիալ մշակույթների կիրառման առավելություններին, դրանց կայունությանը, բազմակի օգտագործման հնարավորություններին և արդյունաբերական գործընթացներում արդյունավետության բարձրացման ուղիներին։ Աշխատությունում ներկայացված են նաև փորձարարական արդյունքներ, լաբորատոր հետազոտությունների վերլուծություններ և կենսամետալուրգիայի ոլորտում կիրառվող ժամանակակից մոտեցումներ, որոնք նպաստում են հանքարդյունաբերության ավելի արդյունավետ և շրջակա միջավայրի համար համեմատաբար անվտանգ տեխնոլոգիաների զարգացմանը։ Գիրքը նախատեսված է կենսատեխնոլոգիայի, մանրէաբանության, կենսաքիմիայի, հանքամետալուրգիայի, բնապահպանության և քիմիական տեխնոլոգիաների ոլորտների գիտաշխատողների, ինժեներների, ասպիրանտների, ուսանողների և մասնագետների համար, ովքեր հետաքրքրված են կենսալվացման գործընթացների և միկրոօրգանիզմների արդյունաբերական կիրառությունների ուսումնասիրությամբ։

Փիլիսոփայություն

Այս գիրքը ներկայացնում է փիլիսոփայության պատմական և սիստեմատիկ դասընթացը՝ ընդգրկելով փիլիսոփայական մտքի զարգացման հիմնական փուլերը և նրա հիմնարար բաժինները։ Պատմական մասում քննարկվում են հին հունական փիլիսոփայությունից մինչև ժամանակակից ուղղություններ ընկած գաղափարական համակարգերը՝ ընդգծելով Պլատոնի, Արիստոտելի, միջնադարյան մտածողների և նոր ժամանակների փիլիսոփաների ներդրումը։ Սիստեմատիկ հատվածում ներկայացվում են փիլիսոփայության հիմնական ոլորտները՝ գոյաբանություն, իմացաբանություն, արժեքաբանություն, տրամաբանություն և էթիկա։ Հեղինակը բացատրում է փիլիսոփայական հիմնական խնդիրները, դրանց ձևակերպումները և տարբեր լուծման մոտեցումները։ Նյութը կառուցված է համակարգված և ուսումնական տրամաբանությամբ՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ստանալ ամբողջական պատկերացում փիլիսոփայության թե՛ պատմական զարգացման, թե՛ տեսական կառուցվածքի մասին։