Սևանա լիճ թափվող հիմնական գետերի ջրաքիմիական փոփոխությունները՝ կախված նրա ջրհավաք ավազանում տնտեսական գործունեությունից

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Համաշխարհային բանկի խմբի և Հայաստանի Հանրապետության միջև ձևավորված համագործակցության հիմնական ուղղությունների, ֆինանսական ու խորհրդատվական գործիքների և երկրի սոցիալ-տնտեսական զարգացման գործընթացներում դրանց դերի ուսումնասիրությանը։ Հայաստանը Համաշխարհային բանկի խմբի հետ երկարաժամկետ համագործակցություն է իրականացնում՝ ընդգրկելով պետական կառավարման, կրթության, առողջապահության, էներգետիկայի, ենթակառուցվածքների, ջրային տնտեսության, ֆինանսական շուկաների և մասնավոր հատվածի զարգացման տարբեր ուղղություններ։ Հետազոտության կենտրոնում կարող են լինել Համաշխարհային բանկի խմբի տարբեր հաստատությունների գործառույթները և դրանց միջոցով իրականացվող աջակցության ձևերը՝ պետական ծրագրերի ֆինանսավորումից և զարգացման քաղաքականությանն ուղղված վարկավորումից մինչև մասնավոր ներդրումների խթանում, երաշխիքների տրամադրում, խորհրդատվություն և մասնագիտական գիտելիքի փոխանցում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում միջազգային ֆինանսական աջակցության և Հայաստանի տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների փոխկապակցվածությանը՝ գնահատելով ծրագրերի նշանակությունը հանրային ծառայությունների կատարելագործման, մարդկային կապիտալի զարգացման, ենթակառուցվածքների արդիականացման և տնտեսության դիմակայունության բարձրացման տեսանկյունից։ Համաշխարհային բանկի խմբի 2025–2029 թվականների Հայաստանի հետ գործընկերության շրջանակում առաջնահերթ են ավելի շատ և որակյալ աշխատատեղերի ստեղծման պայմանների բարելավումը, մարդկային կապիտալի ամրապնդումը և տնտեսության դիմակայունության բարձրացումը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր է նաև Համաշխարհային բանկի խմբի բաղկացուցիչ կառույցների գործունեության տարբերակումը․ պետական հատվածի ֆինանսավորման հետ մեկտեղ խմբի գործունեությունը ներառում է մասնավոր հատվածում ներդրումների և զարգացման ծրագրերի աջակցություն ու ներդրումային ռիսկերի նվազեցման գործիքներ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ իրականացված ծրագրերի ֆինանսական ծավալներին, ոլորտային բաշխմանը, նպատակներին և արդյունքների գնահատման մեխանիզմներին՝ դրանք դիտարկելով Հայաստանի տնտեսական զարգացման ռազմավարական խնդիրների համատեքստում։ Կարևոր ուղղություն է նաև միջազգային ֆինանսական կազմակերպության տրամադրած վերլուծական և խորհրդատվական աջակցության ուսումնասիրությունը, քանի որ համագործակցությունը չի սահմանափակվում միայն ֆինանսական ռեսուրսների տրամադրմամբ, այլ ներառում է տնտեսական հետազոտություններ, քաղաքականության վերաբերյալ խորհրդատվություն և ինստիտուցիոնալ կարողությունների զարգացում։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված ներկայացնել Համաշխարհային բանկի խմբի տեղն ու գործառույթները Հայաստանի զարգացման գործընթացներում և գնահատել միջազգային ֆինանսական համագործակցության նշանակությունը տնտեսական, սոցիալական ու ինստիտուցիոնալ փոփոխությունների համատեքստում։

Linguistics

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է Արցախի և Զանգեզուրի գրողների ստեղծագործություններում բարբառային իրողությունների դրսևորմանը՝ ընդգծելով արևելահայ բարբառների տարածաշրջանային առանձնահատկությունների արտացոլումը գեղարվեստական խոսքում։ Նյութում վերլուծվում են բարբառային բառապաշարի, հնչյունական և ձևաբանական առանձնահատկությունների կիրառման ձևերը, ինչպես նաև դրանց գեղարվեստական գործառույթը՝ կերպարների բնութագրման, միջավայրի վերարտադրման և խոսքի արտահայտչականության ուժեղացման համատեքստում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ բարբառային տարրերը հաճախ ծառայում են ոչ միայն լեզվական իսկության ապահովմանը, այլ նաև սոցիալ-մշակութային ինքնության ընդգծմանը՝ արտացոլելով տարածաշրջանների պատմական փորձը, կենսակերպը և արժեքային համակարգը։ Աշխատությունը նաև ցույց է տալիս, թե ինչպես են հեղինակները համադրում գրական լեզուն և խոսակցական շերտերը՝ ստեղծելով ոճական բազմաշերտություն և հուզական ավելի մեծ ներգործություն։

Other Subjects

Հրատարակությունը մեթոդական և հրահանգչական բնույթի նյութ է, որը նվիրված է շրջանային գրադարանի աշխատանքի պլանավորման, կազմակերպման և կատարված գործունեության հաշվետվության կազմման սկզբունքներին։ Այն նախատեսված է գրադարանային աշխատողների համար և նպատակ ունի համակարգել գրադարանի առօրյա ու հեռանկարային գործունեության կազմակերպման գործընթացը՝ հստակեցնելով աշխատանքի հիմնական ուղղությունները, առաջադրանքները, դրանց իրականացման ժամկետները և արդյունքների գնահատման ձևերը։ Նյութում կարևոր տեղ է հատկացվում գրադարանի աշխատանքային պլանի կազմմանը, որի միջոցով հնարավոր է նախապես սահմանել ընթերցողների սպասարկման, գրականության համալրման և մշակման, գրքային ֆոնդերի պահպանության, տեղեկատու-մատենագիտական աշխատանքի, մշակութային միջոցառումների և մեթոդական գործունեության առաջնահերթությունները։ Պլանավորումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես վարչական փաստաթուղթ կազմելու գործընթաց, այլև որպես գրադարանի գործունեությունը նպատակային և հետևողական կազմակերպելու գործիք։ Աշխատության մեջ կարող են ներկայացվել պլանավորման տարբեր փուլերը՝ նախորդ ժամանակաշրջանի գործունեության արդյունքների վերլուծություն, առկա խնդիրների բացահայտում, նպատակների սահմանում, միջոցառումների և աշխատանքների ընտրություն, դրանց իրականացման ժամկետների ու պատասխանատուների որոշում և ակնկալվող արդյունքների ձևակերպում։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում հաշվետվությանը, որի միջոցով ամփոփվում են պլանավորված աշխատանքների կատարման արդյունքները, արձանագրվում ձեռքբերումներն ու թերությունները և գնահատվում գրադարանի գործունեության արդյունավետությունը։ Հաշվետվական տվյալների համակարգված ներկայացումը հնարավորություն է տալիս համեմատել նախատեսված և փաստացի արդյունքները, բացահայտել աշխատանքի կազմակերպման խնդիրները և հաջորդ ժամանակաշրջանի պլանավորման համար ստանալ անհրաժեշտ տեղեկատվական հիմք։ Հրատարակության մեթոդական բնույթը ենթադրում է, որ գրադարանավարներին տրվում են գործնական ցուցումներ փաստաթղթերի կազմման, ցուցանիշների հաշվառման, աշխատանքի հիմնական ուղղությունների պլանավորման և գործունեության արդյունքների ամփոփման վերաբերյալ։ Նման մոտեցումը հատկապես կարևոր է շրջանային գրադարանների համար, որոնք իրականացնում են ոչ միայն գրքային ֆոնդերի պահպանման և ընթերցողների սպասարկման, այլև տվյալ համայնքի մշակութային և տեղեկատվական կյանքի կազմակերպման գործառույթներ։ Նյութը կարող է արժեքավոր լինել խորհրդային շրջանի գրադարանային կառավարման և մեթոդական աշխատանքի պատմությունն ուսումնասիրող հետազոտողների համար, քանի որ արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանում գրադարանի գործունեության կազմակերպման սկզբունքները, աշխատանքի գնահատման չափանիշները և հաշվետվողականության մշակույթը։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրել գրադարանագետներին, մատենագետներին, գրադարանային կառավարման մասնագետներին, մշակութային հաստատությունների աշխատակիցներին, պատմաբաններին և գրադարանագիտության ոլորտում սովորող ուսանողներին։

Religion

Աշխատությունը ներկայացնում է քրիստոնեական հավատքի համար կարևորագույն նշանակություն ունեցող Երուսաղեմի սուրբ ուխտավայրերի գովասանքը։ Տնօրինական սուրբ վայրեր ասելով՝ նկատի են առնվում այն վայրերը, որոնք կապված են Հիսուս Քրիստոսի երկրային կյանքի, փրկագործության, չարչարանքների, խաչելության և հարության հիշատակությունների հետ։ Դրանք դարեր շարունակ եղել են քրիստոնյաների աղոթքի, ուխտագնացության և հոգևոր խոկման կենտրոններ։ Գովասանական շարադրանքի միջոցով արտահայտվում են սրբավայրերի նկատմամբ հավատացյալների ակնածանքը, հոգևոր կապվածությունն ու դրանց բացառիկ արժեքի գիտակցումը։ Նման գրականությունը կարևոր տեղ է զբաղեցրել կրոնական մշակույթում՝ փոխանցելով սրբազան վայրերի մասին պատկերացումները և ամրապնդելով ուխտագնացության ավանդույթը։ Այն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու Երուսաղեմի՝ որպես քրիստոնեական աշխարհի հոգևոր կենտրոնի, նշանակության և սրբավայրերի շուրջ ձևավորված նվիրական վերաբերմունքի մասին։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ հոգևոր գրականության, կրոնական ներբողագրության, սրբավայրերի պատմության և Երուսաղեմի հայոց հոգևոր ժառանգության ուսումնասիրության տեսանկյունից։

History

Աշխատությունը նվիրված է պրոֆեսոր Պատկանովի գիտական գործունեության և նրա ներդրման ուսումնասիրությանը որպես արևելագետ՝ առանձնապես ընդգծելով նրա դերակատարությունը հայագիտության և արևելյան լեզուների ուսումնասիրության զարգացման գործում։ Գրքում ներկայացվում են նրա գիտական հետաքրքրությունների շրջանակը, հիմնական աշխատությունները, ինչպես նաև նրա գործունեության ազդեցությունը 19-րդ դարի ռուսական և եվրոպական արևելագիտության զարգացման վրա։ Հեղինակը վերլուծում է Պատկանովի լեզվաբանական, պատմական և աղբյուրագիտական մոտեցումները՝ ցույց տալով նրա կիրառած մեթոդների նորարարական բնույթը և դրանց նշանակությունը հայերեն, պարսկերեն և այլ արևելյան լեզուների ուսումնասիրության մեջ։ Աշխատության մեջ ընդգրկվում է նաև նրա գիտական դպրոցի ազդեցությունը հետագա հետազոտողների վրա, ինչպես նաև նրա աշխատանքների ընկալումը ժամանակակից գիտական միջավայրում։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է հայագետների, արևելագետների, պատմաբանների և գիտության պատմության մասնագետների համար՝ նպաստելով Պատկանովի գիտական ժառանգության համակողմանի գնահատմանը և արևելագիտության զարգացման պատմության ավելի ամբողջական ըմբռնմանը։

History

Այս հրատարակությունը 1893 թվականին Մոսկվայում տպագրված 8 էջանոց հաշվետվություն է, որը վերաբերում է գաղտնի խորհրդական, Լազարյան ինստիտուտի նախկին պրոֆեսոր Նիկիտա Օսիպովիչ Էմինի հոգևոր կտակի կատարմանը։ Ն. Օ. Էմինը հայագետ, պատմաբան, բանասեր և արևելագետ էր, որը երկար տարիներ կապված է եղել Լազարյան արևելյան լեզուների ինստիտուտի հետ․ նա սկզբում այնտեղ սովորել է, ապա դասավանդել հայերեն, զբաղեցրել տեսուչի պաշտոնը և հետագայում շարունակել աշխատել որպես պրոֆեսոր։ Հաշվետվության բնույթը ցույց է տալիս, որ այն պարզապես կենսագրական կամ հուշագրական նյութ չէ, այլ փաստաթղթային բնույթի հրապարակում, որի հիմնական նպատակը հանգուցյալի կտակով նախատեսված կամ նրա կողմից սահմանված կամքի իրականացման ընթացքի և արդյունքների արձանագրումն է։ Այդ պատճառով հրատարակությունը արժեքավոր է հատկապես Ն. Օ. Էմինի ժառանգության, նրա գրքերի ու ձեռագրերի, ինչպես նաև Լազարյան ինստիտուտի գիտակրթական միջավայրի պատմությունն ուսումնասիրելու համար։ Էմինի գործունեությունը սերտորեն կապված էր հայագիտության զարգացման հետ․ նա զբաղվել է Հայաստանի պատմությամբ, հնագիտությամբ, ազգագրությամբ և Արևելքի ուսումնասիրությամբ, աշխատություններ հրապարակել հայերեն, ռուսերեն և ֆրանսերեն, ինչպես նաև կատարել է կարևոր թարգմանություններ։ Հոգևոր կտակի կատարման վերաբերյալ առանձին հաշվետվության գոյությունը վկայում է նաև այն մասին, որ նրա թողած գիտական և նյութական ժառանգությունը դիտարկվել է որպես հասարակական և կրթամշակութային նշանակություն ունեցող արժեք։ Հատկապես կարևոր է Էմինի գրադարանի և ձեռագրական հավաքածուների հարցը։ Լազարյան ինստիտուտի պատմական նյութերում նրա անունով առանձնացվում է գրադարանային ֆոնդ, իսկ հետագայում ձևավորվել է նաև Ն. Օ. Էմինի անունը կրող ազգագրական ֆոնդ։ Այս հանգամանքը թույլ է տալիս հրատարակությունը դիտարկել որպես գիտական ժառանգության պահպանման և ինստիտուցիոնալ փոխանցման պատմության կարևոր սկզբնաղբյուր։ Աշխատության արժեքը մեծանում է նաև այն պատճառով, որ այն կապված է 19-րդ դարի վերջի հայագիտական և արևելագիտական գիտական միջավայրի հետ։ Լազարյան ինստիտուտը Մոսկվայում ոչ միայն կրթական հաստատություն էր, այլև արևելագիտության կարևոր կենտրոն, որտեղ աշխատել են նշանավոր հայագետներ և արևելագետներ։ Ինստիտուտի գործունեությունը նպաստել է հայոց լեզվի, հայ գրականության, Հայաստանի պատմության և Արևելքի ժողովուրդների մշակույթի ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև ռուս-հայկական գիտական և մշակութային կապերի զարգացմանը։ Էմինի ժառանգության հետ կապված փաստաթղթի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էին այդ ժամանակաշրջանում գիտնականների անձնական գրադարանները, ձեռագրերը և այլ նյութերը փոխանցվում գիտակրթական հաստատություններին և ինչպես էին դրանք վերածվում հանրային գիտական ռեսուրսի։ Նման նյութը կարևոր է նաև գրքի և ձեռագրի պատմության տեսանկյունից։ Գիտնականի մահից հետո նրա անձնական հավաքածուի ճակատագիրը հաճախ որոշում էր հետագա հետազոտությունների հնարավորությունները։ Գրքերի և ձեռագրերի ճիշտ հաշվառումը, պահպանությունը և համապատասխան հաստատությանը փոխանցումը հնարավորություն էին տալիս պահպանել գիտական ժառանգությունը և այն հասանելի դարձնել հաջորդ սերունդների մասնագետներին։ Այդ պատճառով հաշվետվությունը կարելի է դիտարկել նաև որպես 19-րդ դարի գիտական ժառանգության կառավարման մասին վկայող փաստաթուղթ։ Հրատարակության պատմական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրա կապով Ն. Օ. Էմինի անձնական կյանքի և մասնագիտական գործունեության հետ։ Էմինը Նոր Ջուղայից ծագող հայ մտավորական էր, ծնվել է 1815 թվականին Նոր Ջուղայում, կրթություն ստացել Կալկաթայում, այնուհետև տեղափոխվել Ռուսաստան և կրթությունը շարունակել Մոսկվայում։ Նա սկզբում ռուսերեն չգիտեր, սակայն Լազարյան ինստիտուտում ուսանելու տարիներին տիրապետեց լեզվին և հետագայում դարձավ ռուսալեզու գիտական միջավայրում ակտիվ գործող հայագետ։ Նրա գիտական գործունեության մեջ առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում հայ պատմագրական աղբյուրների ուսումնասիրությունն ու թարգմանությունը, ինչի մասին վկայում են, օրինակ, Մովսես Խորենացու և Վարդան Մեծի պատմական երկերի ռուսերեն հրատարակությունները։ Այսպիսով, նրա թողած ժառանգությունը միայն անձնական ունեցվածք չէր, այլ հայագիտության և արևելագիտության համար կարևոր գիտական նյութերի ամբողջություն։ Փաստաթուղթը հետաքրքիր է նաև իրավական և հասարակական պատմության տեսանկյունից, քանի որ հոգևոր կտակի կատարման հաշվետվությունը ենթադրում է կտակարարի կամքի, ժառանգության և դրա տնօրինման վերաբերյալ որոշակի կազմակերպչական ու ֆինանսական գործընթացների առկայություն։ Հաշվետվության ուսումնասիրությունը կարող է օգնել վերականգնելու այդ գործընթացի մանրամասները և հասկանալու, թե ինչպիսի մեխանիզմներով էր գիտնականի կտակած ունեցվածքը կամ միջոցները օգտագործվում նրա ցանկություններին համապատասխան։ Այս առումով հրատարակությունը կարող է արժեքավոր լինել նաև 19-րդ դարի բարեգործական մշակույթի և մտավոր ժառանգության պահպանման պատմության ուսումնասիրության համար։ Ընդհանուր առմամբ, այս փոքրածավալ, սակայն բովանդակալից փաստաթուղթը կարևոր սկզբնաղբյուր է Նիկիտա Օսիպովիչ Էմինի կյանքի վերջին շրջանի, նրա կտակի կատարման, գիտական ժառանգության պահպանման և Լազարյան ինստիտուտի պատմության համար։ Այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպես էր 19-րդ դարի վերջում գիտնականի անձնական գրադարանը, ձեռագրերը և այլ ժառանգությունը փոխանցվում կրթական ու գիտական միջավայրին և ինչ նշանակություն կարող էր ունենալ այդ գործընթացը հայագիտության հետագա զարգացման համար։ Հրատարակությունը հատկապես հետաքրքիր է հայագիտության, Լազարյան ինստիտուտի, 19-րդ դարի ռուսահայ մշակութային կյանքի, արևելագիտության և հայ գիտնականների ժառանգության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։