Ещё в разделе История

    Смотреть все arrow_right_alt

    Откройте для себя другие интересные и полезные материалы

    Вот коллекция других файлов, которые могут вас заинтересовать и помочь в учебе или творческой работе. Чтобы увидеть больше, вы можете перейти в раздел материалов
    Онлайн

    Литература

    Արմեն Մարտիրոսյանի բանաստեղծական աշխարհը

    Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Արմեն Մարտիրոսյանի պոեզիայի ամբողջական գեղարվեստական համակարգի բացահայտմանը՝ անդրադառնալով նրա բանաստեղծական մտածողության առանձնահատկություններին, թեմատիկ ու գաղափարական աշխարհին, լեզվաոճական ինքնատիպությանը և 1960-ականների սերնդի հայ բանաստեղծության համատեքստում նրա ունեցած առանձնահատուկ տեղին։ Ուսումնասիրության հիմքում այն մոտեցումն է, որ հեղինակի պոեզիան պետք է դիտարկել որպես փոխկապակցված ամբողջություն, որտեղ առանձին բանաստեղծություններն ու ժողովածուները միավորվում են ընդհանուր գեղագիտական սկզբունքներով և կրկնվող գաղափարական մոտիվներով։ Նինել Սարգսյանի 2018 թվականի հոդվածի ամփոփման համաձայն՝ հետազոտության նպատակն է Արմեն Մարտիրոսյանի քնարերգությունը ներկայացնել որպես ամբողջական համակարգ և բացահայտել այն բանաստեղծական մոդելի առանձնահատկությունները, որոնցով նա տարբերվում է 1960-ականների մյուս հեղինակներից։ Արմեն Մարտիրոսյանի պոեզիայի կարևոր առանձնահատկություններից մեկը քաղաքային և մտավորական միջավայրի արտացոլումն է։ Ուսումնասիրության մեջ «ուրբանիզմն ու ինտելեկտուալականությունը» դիտարկվում են որպես նրա բանաստեղծական մտածողության հիմնասյուներ, սակայն դրանք միաձուլվում են քնարական և ռոմանտիկ աշխարհընկալման հետ։ Նրա քնարական հերոսը քաղաքաբնակ, մտածող և կրթված մարդ է, որը միաժամանակ զգայուն է սիրո, գեղեցկության և հոգևոր արժեքների նկատմամբ։ Այս հանգամանքը հնարավորություն է տալիս նրա պոեզիան դիտարկել ոչ միայն որպես ժամանակի հասարակական ու քաղաքային իրականության արտացոլում, այլև որպես անհատի ներաշխարհի ուսումնասիրություն։ Մարդու զգացմունքները, ներքին ապրումները, սերը, երազանքը, հոգևոր որոնումները և կյանքի իմաստի նկատմամբ վերաբերմունքը կարևոր տեղ են զբաղեցնում նրա քնարերգության մեջ։ Նրա բանաստեղծական աշխարհում առօրյա իրականությունն ու երևակայական-խորհրդանշական պատկերները հաճախ փոխկապակցվում են՝ ստեղծելով բազմաշերտ գեղարվեստական միջավայր։ Այդ պատճառով բանաստեղծական խոսքը կարող է միաժամանակ լինել ինտելեկտուալ և զգացական, քաղաքային և ռոմանտիկ, կոնկրետ ու խորհրդանշական։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև բնության և մարդու հարաբերությունը։ Բնապատկերները հեղինակի մոտ հաճախ չեն սահմանափակվում արտաքին աշխարհի նկարագրությամբ․ դրանք վերածվում են մարդու հոգեվիճակի, հիշողության, սիրո կամ ներքին որոնումների արտահայտման միջոցի։ Բնության տարրերը կարող են ստանալ խորհրդանշական նշանակություն և մասնակցել բանաստեղծական տրամադրության ձևավորմանը՝ ընդլայնելով ստեղծագործության իմաստային դաշտը։ Այս մոտեցումը բնորոշ է այն պոեզիային, որտեղ արտաքին աշխարհն ու ներաշխարհը մշտապես փոխադարձաբար արտացոլվում են։ Մյուս կարևոր թեման ազգային ինքնությունն ու հայոց լեզուն են։ Ուսումնասիրության մեջ հատուկ ուշադրություն է դարձվում լեզվի՝ որպես ազգային ինքնության հիմնական վկայականի ընկալմանը։ Բանաստեղծական խոսքում հայոց լեզուն ներկայացվում է ոչ միայն որպես հաղորդակցության միջոց, այլև որպես պատմական հիշողության, ազգային գոյության և մշակութային շարունակականության հիմք։ Այս տեսանկյունից լեզվի պահպանության գաղափարը կապվում է հայ ժողովրդի պատմության, Մեսրոպ Մաշտոցի ժառանգության և ազգային ինքնագիտակցության հետ։ Աշխատության մեջ էական նշանակություն ունի նաև Արմեն Մարտիրոսյանի տեղը 1960-ականների հայ գրական սերնդի մեջ։ Հեղինակի պոեզիան ձևավորվում է այն ժամանակաշրջանում, երբ հայ գրականության մեջ ակտիվանում էին անհատի ներաշխարհի, քաղաքային կյանքի, ժամանակակից մտածողության և նոր գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների նկատմամբ հետաքրքրությունները։ Սակայն ուսումնասիրությունը շեշտադրում է, որ նրա բանաստեղծական մոդելը չի նույնանում սերնդակիցների ստեղծագործական սկզբունքների հետ․ այն առանձնանում է իր ինտելեկտուալությամբ, քաղաքային մտածողությամբ և միաժամանակ ընդգծված քնարականությամբ։ Արմեն Մարտիրոսյանի բանաստեղծական ժառանգությունը ներառում է տարբեր տարիներին հրատարակված ժողովածուներ, որոնցից առանձնացվում են «Բանաստեղծություններ» (1973), «Թռչուններ» (1978) և «Մեր սիրո երկիրը» (1982) գրքերը։ Այդ ժողովածուներում առանցքային տեղ են զբաղեցնում մարդու ներաշխարհը, ապրումները և ձգտումները։ «Թռչուններ» ժողովածուն 1978 թվականին արժանացել է ՀԼԿԵՄ կենտրոնական կոմիտեի մրցանակի, ինչը ևս վկայում է բանաստեղծի ստեղծագործության ժամանակի գրական-մշակութային միջավայրում ունեցած արձագանքի մասին։ Հետազոտության ամբողջական տարբերակը հետագայում հրատարակվել է առանձին գրքով՝ 2020 թվականին, 124 էջ ծավալով, Նինել Սարգսյանի հեղինակությամբ։ Մատենագիտական տվյալները ցույց են տալիս, որ այն հրատարակվել է հեղինակային հրատարակությամբ և ստացել է ISBN 9789939033334։ Ուսումնասիրության թեման 2021 թվականին նաև ներկայացվել է որպես Նինել Սարգսյանի բանասիրական գիտությունների թեկնածուի ատենախոսություն՝ «Նորագույն շրջանի հայ գրականություն» մասնագիտությամբ։ Բարձրագույն կրթության և գիտության կոմիտեի արխիվը հաստատում է, որ աշխատանքը պաշտպանվել է 2021 թվականի դեկտեմբերի 17-ին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարևոր է Արմեն Մարտիրոսյանի պոեզիան որպես ինքնուրույն և ամբողջական գեղարվեստական երևույթ ընկալելու համար։ Այն բացահայտում է նրա բանաստեղծական մտածողության հիմնական հենասյուները՝ քաղաքային միջավայրը, ինտելեկտուալ աշխարհընկալումը, քնարականությունն ու ռոմանտիզմը, սերը, մարդու ներաշխարհը, ազգային ինքնությունը, լեզուն և պատմական հիշողությունը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայ գրականության պատմությամբ, 1960-ականների գրական սերնդով, ժամանակակից հայ քնարերգությամբ և բանաստեղծական լեզվի ու գեղարվեստական մտածողության ուսումնասիրությամբ զբաղվող գրականագետներին, հետազոտողներին, ուսանողներին և ընթերցողներին։

    Обновлено. 2026-09-15
    Արմեն Մարտիրոսյանի բանաստեղծական աշխարհը
    Онлайн

    Лингвистика

    Հռետորաբանության կամ ճառախոսության ուսուցման ձեռնարկ

    Հռետորական արվեստին և հրապարակային խոսքի տեսությանը նվիրված ուսումնական աշխատություն է, որի հիմնական նպատակն է ներկայացնել ճարտասանության կամ ճառաբանության սկզբունքները, խոսքի կառուցման կանոնները և համոզիչ, տրամաբանական ու գեղարվեստականորեն մշակված արտահայտվելու հմտությունները։ Երկը վերաբերում է հռետորաբանությանը՝ որպես մտքի և խոսքի կազմակերպման համակարգված արվեստի, որի միջոցով մարդը կարողանում է իր գաղափարները հստակ ներկայացնել, հիմնավորել սեփական տեսակետները, ներգործել ունկնդրի վրա և արդյունավետ հաղորդակցվել հասարակական ու կրթական միջավայրում։ Աշխատության բովանդակային շրջանակը ներառում է ճարտասանության տեսական հիմքերը, ճառի կառուցվածքի և բաղադրիչների առանձնահատկությունները, մտքերի հաջորդական դասավորության, փաստարկման, լեզվական արտահայտչամիջոցների և խոսքի ոճական մշակման սկզբունքները։ Հռետորական արվեստի կարևորագույն խնդիրներից է խոսքի նպատակի ճիշտ սահմանումը, թեմայի բովանդակային բացահայտումը, համապատասխան փաստերի ու օրինակների ընտրությունը, ինչպես նաև ներկայացվող մտքերի տրամաբանական կապի ապահովումը։ Այս տեսանկյունից առանձնահատուկ նշանակություն են ստանում խոսքի նախապատրաստումը, նյութի ուսումնասիրությունը, գաղափարների դասակարգումը, ներածության և եզրափակման կառուցումը, հիմնական դրույթների զարգացումը և ունկնդրի ուշադրությունը պահպանելու եղանակները։ Ճարտասանության ուսուցման մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում նաև լեզվի ճշգրտությանը, խոսքի պարզությանը, արտահայտչականությանը, ոճական համապատասխանությանը և գեղարվեստական հնարքների նպատակային կիրառությանը։ Հռետորը պետք է կարողանա ոչ միայն ճիշտ ձևակերպել իր միտքը, այլև ընտրել տվյալ իրավիճակին, լսարանին և խոսքի նպատակին համապատասխան արտահայտման եղանակ։ Հետևաբար ճառաբանությունը դիտարկվում է որպես գիտելիքի, լեզվական կարողությունների, տրամաբանական մտածողության և անձնական հմտությունների համադրություն։ Աշխատության կրթական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ հռետորական պատրաստվածությունը կարևոր է ոչ միայն հրապարակային ելույթների, այլև գրավոր խոսքի, գիտական շարադրանքի, բանավեճի, ուսուցման և հասարակական հաղորդակցության համար։ Հռետորաբանության ավանդական համակարգում առանձնահատուկ տեղ ունեն խոսքի համոզչության երեք հիմնական բաղադրիչները՝ տրամաբանական հիմնավորումը, հուզական ներգործությունը և խոսողի հեղինակությունն ու բարոյական վստահելիությունը։ Այս սկզբունքների կիրառումը հնարավորություն է տալիս ձևավորելու ամբողջական խոսք, որտեղ բովանդակությունը, լեզուն և արտահայտման ձևը ծառայում են մեկ ընդհանուր նպատակին։ Գրականագիտական և լեզվաբանական տեսանկյունից աշխատությունը կարևոր է ճարտասանական ոճի, խոսքի կառուցվածքի, լեզվական միջոցների, փաստարկման ձևերի և բանավոր ու գրավոր խոսքի մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Այն առնչվում է նաև դասական հռետորաբանության այն ավանդույթին, որը ձևավորվել է անտիկ աշխարհում և հետագա դարերում զարգացել եվրոպական ու արևելյան կրթական համակարգերում՝ դառնալով ընդհանուր կրթության կարևոր բաղադրիչ։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունն առանձնահատուկ տեղ ունի XIX դարի հայ կրթական մտքի և ազգային լուսավորական շարժման ուսումնասիրության մեջ։ Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանը հայ մտավոր և կրթական կյանքի նշանակալի կենտրոններից էր, որտեղ կարևորվում էին լեզուների, գրականության, պատմության, փիլիսոփայության և բանասիրության ուսուցումը։ Հռետորաբանության դասավանդումը կարևոր նշանակություն ուներ ճեմարանի կրթական համակարգում, քանի որ նպաստում էր սովորողների ինքնուրույն մտածողության, բանավոր խոսքի, գրավոր շարադրանքի և հասարակական հաղորդակցության կարողությունների զարգացմանը։ Այս հրատարակությունը վկայում է հայ կրթական միջավայրում դասական ճարտասանության գիտելիքների համակարգման, ուսուցման և տարածման ձգտման մասին։ Այն կարևոր նյութ է հայ մանկավարժության, գրականագիտության, լեզվաբանության, հռետորաբանության պատմության և XIX դարի հայ կրթական հաստատությունների գործունեության ուսումնասիրության համար։ Գիրքը արժեքավոր է ուսուցիչների, դասախոսների, գրականագետների, լեզվաբանների, պատմաբանների և հրապարակային խոսքի մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ որպես խոսքի արվեստի տեսական հիմքերը և կրթական նշանակությունը ներկայացնող աշխատություն։

    Обновлено. 2026-11-11
    Հռետորաբանության կամ ճառախոսության ուսուցման ձեռնարկ
    Онлайн

    Технология

    Վերականգնողական սարքերի մանիպուլյացիոն մեխանիզմների մոդելավորումը և նախագծումը օղակների ու շարժաբերային տարրերի առաձգականության հաշվառմամբ

    Այս աշխատանքը նվիրված է վերականգնողական սարքերի մանիպուլյացիոն մեխանիզմների մոդելավորման և նախագծման հարցերին՝ հաշվի առնելով օղակների և շարժաբերային տարրերի առաձգական դեֆորմացիաները, որոնք զգալի ազդեցություն ունեն համակարգի ճշգրտության, կայունության և կառավարման որակի վրա։ Ուսումնասիրվում են բազմազան կինեմատիկական և դինամիկական մոդելներ, որոնց միջոցով նկարագրվում է մեխանիզմների վարքը ոչ իդեալական պայմաններում՝ ներառելով նյութերի առաձգական հատկությունները, բեռնվածության տակ առաջացող ձևափոխումները և դրանց ազդեցությունը շարժման ճշգրտության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հաշվարկային մեթոդներին՝ վերջավոր տարրերի մեթոդ, մաթեմատիկական մոդելավորում և համակարգչային սիմուլյացիա, որոնք թույլ են տալիս գնահատել մեխանիզմի աշխատանքը տարբեր բեռնային և գործառնական ռեժիմներում։ Ներկայացվում են նաև նախագծման օպտիմալացման մոտեցումներ, որոնք ուղղված են էներգետիկ արդյունավետության բարձրացմանը, մեխանիկական կորուստների նվազեցմանը և վերականգնողական սարքերի գործառնական հուսալիության բարելավմանը՝ հատկապես բժշկական և ռեաբիլիտացիոն կիրառությունների համար, որտեղ բարձր ճշգրտությունն ու անվտանգությունը ունեն վճռորոշ նշանակություն։

    Обновлено. 2026-08-30
    Վերականգնողական սարքերի մանիպուլյացիոն մեխանիզմների մոդելավորումը և նախագծումը օղակների ու շարժաբերային տարրերի առաձգականության հաշվառմամբ
    Онлайн

    Другие предметы

    Նոր գրքեր օտար լեզուներով : Ինֆորմացիոն ցանկ (1984, Մայիս, թիվ 5)

    Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է օտար լեզուներով լույս տեսած նոր գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը, որի նպատակն է ընթերցողներին, հետազոտողներին և ուսանողներին տրամադրել արդի միջազգային հրատարակչական հոսքի վերաբերյալ ամբողջական և կազմակերպված տեղեկատվություն։ Ցանկում ընդգրկվում են տարբեր լեզուներով՝ անգլերեն, ռուսերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն և այլ լեզուներով հրատարակված գիտական, գեղարվեստական, հասարակական-քաղաքական, տեխնիկական և մշակութային բնույթի նոր գրքեր, որոնք արտացոլում են համաշխարհային գիտական և մշակութային զարգացումների հիմնական ուղղությունները։ Այս տեղեկատվական ռեսուրսը կազմվում է գրադարանային նոր ստացումների հիման վրա և ծառայում է որպես կարևոր օժանդակ գործիք միջազգային գրականության ուսումնասիրության համար՝ հնարավորություն տալով արագ կողմնորոշվել օտարալեզու գրականության մեջ, համեմատել տարբեր երկրների գիտական և մշակութային մոտեցումները և օգտագործել այդ նյութերը ուսումնական, հետազոտական և մասնագիտական նպատակներով։ Այն նաև նպաստում է լեզվական և միջմշակութային գիտելիքների ընդլայնմանը՝ ապահովելով օտար լեզուներով գրականության ավելի լայն հասանելիություն և խթանելով գիտական համագործակցությունը միջազգային մակարդակում։

    Обновлено. 2026-09-21
    Նոր գրքեր օտար լեզուներով : Ինֆորմացիոն ցանկ (1984, Մայիս, թիվ 5)
    Онлайн

    География

    Ճանապարհորդություն Մեծ Հայքում, երկրորդ մաս

    Հայ պատմական, աշխարհագրական և ճանապարհորդական գրականության արժեքավոր այս աշխատությունը ներկայացնում է Սարգիս արքեպիսկոպոս Ջալալյանցի ուսումնասիրությունների ու ճանապարհորդական դիտարկումների արդյունքները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել Մեծ Հայքի պատմական տարածքների աշխարհագրական առանձնահատկությունները, պատմական անցյալը, բնակավայրերը, հոգևոր կենտրոնները, հուշարձանները և հայ ժողովրդի նյութական ու հոգևոր ժառանգությունը։ Հեղինակը, լինելով հոգևորական, պատմական ժառանգության ուսումնասիրող և իր ժամանակի հայ հասարակական կյանքի ականավոր ներկայացուցիչներից մեկը, ճանապարհորդությունը վերածում է ոչ միայն աշխարհագրական ճանաչողության, այլև հայրենի երկրի պատմության, մշակույթի և ազգային հիշողության ուսումնասիրության միջոցի։ Աշխատության հիմնական արժեքը պայմանավորված է պատմական տեղեկությունների, անձնական դիտարկումների, տեղագրական նկարագրությունների, եկեղեցական ավանդությունների, հնագիտական ու վիմագրական տվյալների և ժողովրդական հիշողության համադրմամբ։ Հեղինակը ուշադրություն է դարձնում պատմական բնակավայրերին, գյուղերին ու քաղաքներին, վանքերին, եկեղեցիներին, մատուռներին, գերեզմանոցներին, բերդերին, ամրոցներին և այլ հնագույն կառույցներին՝ ներկայացնելով դրանց պատմական նշանակությունը, պահպանված վիճակը, ճարտարապետական առանձնահատկություններն ու կապը հայ ժողովրդի անցյալի հետ։ Հատուկ կարևորություն ունեն հայկական եկեղեցական կենտրոնների և վանական համալիրների նկարագրությունները, որոնց միջոցով բացահայտվում են ոչ միայն կրոնական կյանքի պատմությունը, այլև կրթության, ձեռագրական մշակույթի, գրչության, հոգևոր առաջնորդության և ազգային ինքնության պահպանման գործընթացները։ Հեղինակը պատմական հուշարձանները դիտարկում է որպես անցյալի կենդանի վկաներ, որոնց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու տարբեր ժամանակաշրջանների քաղաքական, հասարակական և մշակութային իրադարձությունները։ Աշխատության մեջ նշանակալի տեղ են զբաղեցնում պատմական աշխարհագրության հարցերը՝ բնակավայրերի տեղադրությունը, տարածաշրջանների սահմանները, աշխարհագրական անվանումները, բնական միջավայրը, լեռնային ու հարթավայրային տարածքները, գետերը և ճանապարհները։ Այս տեղեկությունները կարևոր են Մեծ Հայքի պատմական տարածքների ճանաչման և տարբեր բնակավայրերի ու պատմական իրադարձությունների փոխկապակցվածությունը հասկանալու համար։ Ճանապարհորդական նկարագրությունները լրացվում են տեղական ավանդությունների, պատմական հիշողության և գրավոր աղբյուրներից քաղված տեղեկությունների ներկայացմամբ, ինչի շնորհիվ երկը ձեռք է բերում բազմաշերտ սկզբնաղբյուրային նշանակություն։ Հեղինակը կարևորում է նաև վիմագրական ժառանգությունը՝ ուշադրություն դարձնելով եկեղեցական շինությունների, խաչքարերի, գերեզմանաքարերի և այլ հուշարձանների արձանագրություններին, որոնք տեղեկություններ են հաղորդում պատմական անձանց, նվիրատուների, հոգևորականների, իշխանական տների, շինարարական աշխատանքների և համայնքային կյանքի մասին։ Նման արձանագրությունները ներկայացվում են որպես պատմական հիշողության պահպանման կարևոր միջոցներ, որոնց ուսումնասիրությունը լրացնում է գրավոր պատմական աղբյուրների տեղեկությունները։ Աշխատության ազգագրական նշանակությունն արտահայտվում է բնակչության կենցաղի, տեղական սովորույթների, հասարակական հարաբերությունների, ավանդությունների և հոգևոր կյանքի վերաբերյալ դիտարկումներում։ Այս նյութերը հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու ժամանակաշրջանի հայկական բնակավայրերի սոցիալական կառուցվածքի, մշակութային առանձնահատկությունների և պատմական միջավայրի մասին։ Հեղինակի ուշադրության կենտրոնում է նաև հայ ժողովրդի պատմական ներկայության և մշակութային ժառանգության շարունակականությունը, որը դրսևորվում է բնակավայրերի, եկեղեցիների, վանքերի, գերեզմանոցների և այլ հուշարձանների միջոցով։ Երկի կարևոր առանձնահատկություններից է պատմական փաստերի և ճանապարհորդական անմիջական տպավորությունների համադրությունը։ Նկարագրությունները միաժամանակ տեղեկատվական, վերլուծական և ճանաչողական բնույթ ունեն՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով պատկերացնելու ոչ միայն առանձին հուշարձանների արտաքին տեսքը, այլև դրանց պատմական միջավայրը, հասարակական նշանակությունն ու մշակութային արժեքը։ Շարադրանքին բնորոշ են տեղանունների, անձնանունների, պատմական հիշատակությունների և եկեղեցական ավանդությունների լայն կիրառությունը, ինչպես նաև անցյալի իրադարձությունները ներկա ժամանակի դիտարկումների հետ կապելու ձգտումը։ Աշխատության գաղափարական առանցքը հայրենի պատմության ճանաչողությունն ու ազգային մշակութային ժառանգության պահպանման անհրաժեշտության գիտակցումն է։ Հեղինակը ճանապարհորդությունը ներկայացնում է որպես հայրենի երկրի ճանաչման, պատմական հիշողության վերականգնման և մշակութային արժեքների նկատմամբ պատասխանատվության ձև։ Այս առումով ստեղծագործությունը կարևորում է հուշարձանների պահպանությունը, պատմական աղբյուրների հավաքումը, անցյալի ուսումնասիրությունը և ազգային ժառանգության փոխանցումը հաջորդ սերունդներին։ Պատմական նշանակությամբ այն առանձնահատուկ տեղ ունի հայագիտության մեջ, քանի որ պահպանել է բազմաթիվ տեղեկություններ այնպիսի բնակավայրերի, հուշարձանների, արձանագրությունների և տեղական ավանդությունների մասին, որոնք հետագա ժամանակներում կարող էին փոփոխվել, վնասվել կամ անհետանալ։ Սարգիս Ջալալյանցի ճանապարհորդական ուսումնասիրությունները կարևոր սկզբնաղբյուր են Հայաստանի պատմական աշխարհագրության, հուշարձանագիտության, վիմագրագիտության, ազգագրության և եկեղեցական պատմության համար։ Դրանք արժեքավոր նյութ են տրամադրում նաև տարբեր բնակավայրերի պատմական տեղորոշման, հնավայրերի ճանաչման և հայկական մշակութային ներկայության ուսումնասիրության համար։ Երկի նշանակությունը հատկապես ընդգծվում է այն հանգամանքով, որ հեղինակի գրառումները համադրում են տեղում կատարված դիտարկումները, պատմական հիշողությունը և գրավոր տեղեկությունները՝ ձևավորելով XIX դարի հայ պատմագիտական ու ճանապարհորդական մտքի կարևոր վկայություն։ Գրական տեսանկյունից աշխատությունը պատկանում է փաստագրական ճանապարհորդական արձակի այն ավանդույթին, որտեղ աշխարհագրական նկարագրությունը միահյուսվում է պատմական պատումին, ազգագրական դիտարկմանը և մշակութային խորհրդածությանը։ Շարադրանքի տեղեկատվական բնույթը զուգակցվում է հայրենասիրական ու հոգևոր ընդգծված վերաբերմունքի հետ, իսկ պատմական հուշարձանների նկարագրությունները հաճախ ձեռք են բերում մշակութային հիշողության պահպանման կոչի նշանակություն։ Ստեղծագործությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում Հայաստանի և պատմական հայկական բնակավայրերի պատմությամբ, հայ միջնադարյան ճարտարապետությամբ, վիմագրությամբ, եկեղեցական մշակույթով, ազգագրությամբ և XIX դարի հայ մտավոր կյանքի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար։ Այն կարևոր է նաև որպես սկզբնաղբյուր այն հետազոտողների համար, որոնք ուսումնասիրում են պատմական տեղանունները, բնակավայրերի փոփոխությունները, հուշարձանների նախկին վիճակը և հայկական մշակութային ժառանգության աշխարհագրական տարածումը։ Ընթերցողական տեսանկյունից գիրքը հնարավորություն է տալիս մտովի շրջելու պատմական Հայաստանի տարածքներով, ճանաչելու նրա բնակավայրերի ու սրբավայրերի պատմությունը, բացահայտելու հայ ժողովրդի ստեղծած նյութական ու հոգևոր արժեքները և ավելի խորությամբ ընկալելու հայրենիքի պատմական աշխարհագրությունը։ Այն միաժամանակ ճանապարհորդական պատում է, պատմական տեղեկությունների շտեմարան և ազգային մշակութային հիշողության կարևոր փաստաթուղթ, որի արժեքը պահպանվում է հայագիտության և Հայաստանի պատմական ժառանգության ուսումնասիրության տարբեր բնագավառներում։

    Обновлено. 2026-11-13
    Ճանապարհորդություն Մեծ Հայքում, երկրորդ մաս
    Онлайн

    Химия

    Կողքային ռադիկալում հետերոցիկլիկ տեղակալիչներ և ացետիլենային խմբեր պարունակող օպտիկապես ակտիվ նոր ոչ սպիտակուցային ամինաթթուների ասիմետրիկ սինթեզ

    Աշխատությունը նվիրված է օպտիկապես ակտիվ նոր ոչ սպիտակուցային ամինաթթուների ստացմանը՝ ասիմետրիկ սինթեզի ժամանակակից մեթոդների կիրառմամբ։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այնպիսի կառուցվածքային միացությունների ձևավորման և ուսումնասիրության վրա, որոնց կողքային ռադիկալներում առկա են հետերոցիկլիկ տեղակալիչներ և ացետիլենային խմբեր։ Նման կառուցվածքային տարրերի ներմուծումը հնարավորություն է տալիս ստանալ բնական ամինաթթուներից տարբերվող ֆիզիկաքիմիական, տարածական և ռեակցիոն հատկություններով նոր քիրալ միացություններ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նպատակային մոլեկուլների ստերեոքիմիական կառուցվածքի վերահսկումը, քանի որ օպտիկական ակտիվությունը և համապատասխան էնանտիոմերների ընտրողական առաջացումը էական նշանակություն ունեն կենսաբանական ակտիվություն ցուցաբերող նյութերի նախագծման և հետագա կիրառությունների համար։ Ուսումնասիրվում են ասիմետրիկ սինթեզի տարբեր մոտեցումներ, սկզբնական նյութերի և միջանկյալ միացությունների փոխակերպումները, քիրալ կենտրոնների ձևավորման օրինաչափությունները, ինչպես նաև ստացված միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սինթեզված նյութերի քիմիական կառուցվածքի և ստերեոքիմիական մաքրության հաստատմանը համապատասխան ֆիզիկաքիմիական և սպեկտրային հետազոտությունների միջոցով։ Հետերոցիկլիկ համակարգերի առկայությունը կարող է զգալիորեն փոփոխել մոլեկուլների էլեկտրոնային և տարածական հատկությունները, իսկ ացետիլենային խմբերը կարող են ծառայել որպես հետագա քիմիական փոխակերպումների համար կարևոր ֆունկցիոնալ հատվածներ։ Այդ պատճառով ստացված միացությունները հետաքրքրություն են ներկայացնում ոչ միայն հիմնարար օրգանական քիմիայի, այլև կենսաօրգանական և դեղագործական քիմիայի տեսանկյունից։ Ոչ սպիտակուցային ամինաթթուները կարող են օգտագործվել որպես նոր պեպտիդային կառուցվածքների, կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների և այլ բարդ օրգանական համակարգերի կառուցման բաղադրիչներ՝ հնարավորություն տալով նպատակային կերպով փոփոխել դրանց հատկությունները։ Աշխատությունում կարևորվում է նաև սինթեզի ընտրողականության և արդյունավետության բարձրացումը, նոր կառուցվածքային տարբերակների ստացումը և կառուցվածք–հատկություն փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել քիրալ օրգանական միացությունների սինթեզի մեթոդաբանության զարգացմանը և նոր ամինաթթվային ածանցյալների ստեղծմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել օրգանական և կենսաօրգանական քիմիայի, ստերեոքիմիայի, ամինաթթուների և պեպտիդների քիմիայի, ինչպես նաև դեղագործական նյութերի նախագծման ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, մասնագետների և ուսանողների համար։

    Обновлено. 2026-09-23
    Կողքային ռադիկալում հետերոցիկլիկ տեղակալիչներ և ացետիլենային խմբեր պարունակող օպտիկապես ակտիվ նոր ոչ սպիտակուցային ամինաթթուների ասիմետրիկ սինթեզ