Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionPedagogy
Говорение как доминанта в процессе формирования и развития речевых автоматизмов (при обучении русскому языку как иностранному учащихся-армян в вузе)
Աշխատությունը նվիրված է բուհերում հայ ուսանողներին ռուսերենը որպես օտար լեզու ուսուցանելիս խոսքային ավտոմատիզմների ձևավորման և զարգացման գործընթացի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում խոսելու կարողությունն է՝ որպես լեզվական հմտությունների աստիճանական ձևավորման հիմնական և որոշիչ բաղադրիչ։ Հեղինակը դիտարկում է, թե ինչպես է բանավոր խոսքի նպատակային կիրառումը նպաստում ուսանողների մոտ ռուսերեն լեզվական միավորների արագ, ճիշտ և բնական օգտագործման կարողության ձևավորմանը՝ նվազեցնելով գիտակցված վերահսկողության անհրաժեշտությունը և աստիճանաբար ձևավորելով կայուն խոսքային գործողություններ։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում խոսքային ավտոմատիզմների էությանը, դրանց առաջացման պայմաններին, զարգացման փուլերին և ուսուցման ընթացքում դրանց ամրապնդման մեխանիզմներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայալեզու ուսանողների համար ռուսերենի յուրացման առանձնահատկություններին, քանի որ մայրենի լեզվի կառուցվածքային և գործառական առանձնահատկությունները կարող են ինչպես աջակցել, այնպես էլ խոչընդոտել ռուսերեն խոսքի բնական ձևավորմանը։ Ներկայացվող մոտեցումը շեշտադրում է ոչ միայն քերականական և բառապաշարային գիտելիքների փոխանցումը, այլև այդ գիտելիքների գործնական ակտիվացումը իրական կամ ուսումնական հաղորդակցական իրավիճակներում։ Խոսելու վարժությունները դիտարկվում են որպես միջոց, որի միջոցով ուսանողը բազմակիորեն կիրառում է լեզվական կառուցվածքները, ամրապնդում ճիշտ խոսքային մոդելները և աստիճանաբար անցնում գիտակցված կառուցումից դեպի ավելի ինքնաբերական խոսք։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ռուսերենը որպես օտար լեզու դասավանդող մասնագետներին, բուհերի դասախոսներին, լեզվի ուսուցման մեթոդիկայով զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև այն ուսանողներին և մասնագետներին, ովքեր ուսումնասիրում են երկրորդ լեզվի յուրացման, բանավոր հաղորդակցության և խոսքային հմտությունների ավտոմատացման գործընթացները։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարևորում է հաղորդակցական և գործնական ուղղվածությամբ ուսուցումը՝ ցույց տալով, որ օտար լեզվի լիարժեք տիրապետման համար միայն լեզվական կանոնների իմացությունը բավարար չէ․ անհրաժեշտ է այդ գիտելիքները վերածել արագ և նպատակային խոսքային գործողությունների, իսկ խոսելու համակարգված պրակտիկան այդ գործընթացի կարևորագույն պայմաններից մեկն է։
Updated: 2026-09-17Informatics
«Windows» օպերացիոն համակարգեր (ուսումնամեթոդական ձեռնարկ)
Այս ուսումնամեթոդական ձեռնարկը ներկայացնում է Windows օպերացիոն համակարգերի կառուցվածքը, հիմնական հնարավորությունները և օգտագործման սկզբունքները՝ նպատակ ունենալով ձևավորել գործնական հմտություններ համակարգչային աշխատանքի ոլորտում։ Գրքում բացատրվում են օպերացիոն համակարգի հիմնական բաղադրիչները, ֆայլային համակարգի կազմակերպումը, օգտվողների հաշիվների կառավարումը, ծրագրերի տեղադրումն ու կարգավորումը, ինչպես նաև համակարգի անվտանգության և տվյալների պաշտպանության հիմնական մեխանիզմները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Windows միջավայրում արդյունավետ աշխատանքի գործիքներին՝ ներառյալ աշխատանքային միջավայրը, կարգավորումները, ցանցային հնարավորությունները և համակարգի օպտիմալացման պարզ մեթոդները։ Նյութը կառուցված է քայլ առ քայլ ուսուցման սկզբունքով և ուղեկցվում է գործնական օրինակներով ու հանձնարարություններով, որոնք օգնում են ամրապնդել ձեռք բերված գիտելիքները։ Ձեռնարկը նախատեսված է ուսանողների, սկսնակ օգտվողների և տեղեկատվական տեխնոլոգիաներով հետաքրքրվողների համար՝ ապահովելով հստակ և մատչելի հիմք Windows օպերացիոն համակարգերի ուսումնասիրության համար։
Updated: 2026-09-22Technology
Реакция конденсации Михаэля в условиях межфазного катализа и определение технологических параметров
Աշխատությունը նվիրված է Միխայելի կոնդենսացման ռեակցիայի ուսումնասիրմանը միջֆազային կատալիզի պայմաններում և դրա իրականացման համար անհրաժեշտ տեխնոլոգիական պարամետրերի որոշմանը։ Ուսումնասիրության հիմքում ընկած է օրգանական սինթեզում կարևոր նշանակություն ունեցող ածխածին-ածխածին կապի ձևավորման գործընթացը, որի արդյունավետությունը կարող է զգալիորեն կախված լինել ռեակցիոն միջավայրի բնույթից, օգտագործվող կատալիզատորի տեսակից և քանակից, ռեագենտների հարաբերակցությունից, ջերմաստիճանից, ռեակցիայի տևողությունից, խառնման ինտենսիվությունից և ֆազերի փոխազդեցության պայմաններից։ Աշխատանքում միջֆազային կատալիզը դիտարկվում է որպես օրգանական ռեակցիաների արդյունավետության բարձրացման կարևոր մոտեցում, որը հնարավորություն է տալիս փոխազդեցության մեջ ներգրավել տարբեր ֆազերում գտնվող նյութեր և նպաստել ռեակցիայի արագության ու ընտրողականության բարելավմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է ռեակցիայի օպտիմալ պայմանների բացահայտումը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել նպատակային արգասիքի ելքը, նվազեցնել կողմնակի գործընթացների ազդեցությունը և ապահովել տեխնոլոգիական գործընթացի կայուն ու վերահսկելի իրականացում։ Ներկայացվում են Միխայելի կոնդենսացման ընթացքի վրա ազդող հիմնական գործոնները, դրանց փոխկապակցվածությունը և փորձարարական արդյունքների գնահատման մոտեցումները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում տեխնոլոգիական պարամետրերի ընտրությանը և դրանց օպտիմալացմանը, ինչը կարևոր է լաբորատոր փորձերից դեպի ավելի արդյունավետ և կիրառական քիմիական տեխնոլոգիական գործընթաց անցնելու տեսանկյունից։ Աշխատությունը միավորում է օրգանական սինթեզի, ֆիզիկական օրգանական քիմիայի և քիմիական տեխնոլոգիայի տարրերը՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել միջֆազային կատալիզի պայմաններում ընթացող ռեակցիաների առանձնահատկությունների վերաբերյալ։ Նյութը կարող է հետաքրքրել օրգանական քիմիայի, քիմիական տեխնոլոգիայի, կատալիզի և դեղագործական կամ նուրբ օրգանական սինթեզի ուղղություններով զբաղվող ուսանողներին, հետազոտողներին և մասնագետներին, ինչպես նաև այն ընթերցողներին, ովքեր ուսումնասիրում են քիմիական ռեակցիաների օպտիմալացման և տեխնոլոգիական գործընթացների կատարելագործման հիմնախնդիրները։
Updated: 2026-09-23Literature
Արմեն Մարտիրոսյանի բանաստեղծական աշխարհը
Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Արմեն Մարտիրոսյանի պոեզիայի ամբողջական գեղարվեստական համակարգի բացահայտմանը՝ անդրադառնալով նրա բանաստեղծական մտածողության առանձնահատկություններին, թեմատիկ ու գաղափարական աշխարհին, լեզվաոճական ինքնատիպությանը և 1960-ականների սերնդի հայ բանաստեղծության համատեքստում նրա ունեցած առանձնահատուկ տեղին։ Ուսումնասիրության հիմքում այն մոտեցումն է, որ հեղինակի պոեզիան պետք է դիտարկել որպես փոխկապակցված ամբողջություն, որտեղ առանձին բանաստեղծություններն ու ժողովածուները միավորվում են ընդհանուր գեղագիտական սկզբունքներով և կրկնվող գաղափարական մոտիվներով։ Նինել Սարգսյանի 2018 թվականի հոդվածի ամփոփման համաձայն՝ հետազոտության նպատակն է Արմեն Մարտիրոսյանի քնարերգությունը ներկայացնել որպես ամբողջական համակարգ և բացահայտել այն բանաստեղծական մոդելի առանձնահատկությունները, որոնցով նա տարբերվում է 1960-ականների մյուս հեղինակներից։ Արմեն Մարտիրոսյանի պոեզիայի կարևոր առանձնահատկություններից մեկը քաղաքային և մտավորական միջավայրի արտացոլումն է։ Ուսումնասիրության մեջ «ուրբանիզմն ու ինտելեկտուալականությունը» դիտարկվում են որպես նրա բանաստեղծական մտածողության հիմնասյուներ, սակայն դրանք միաձուլվում են քնարական և ռոմանտիկ աշխարհընկալման հետ։ Նրա քնարական հերոսը քաղաքաբնակ, մտածող և կրթված մարդ է, որը միաժամանակ զգայուն է սիրո, գեղեցկության և հոգևոր արժեքների նկատմամբ։ Այս հանգամանքը հնարավորություն է տալիս նրա պոեզիան դիտարկել ոչ միայն որպես ժամանակի հասարակական ու քաղաքային իրականության արտացոլում, այլև որպես անհատի ներաշխարհի ուսումնասիրություն։ Մարդու զգացմունքները, ներքին ապրումները, սերը, երազանքը, հոգևոր որոնումները և կյանքի իմաստի նկատմամբ վերաբերմունքը կարևոր տեղ են զբաղեցնում նրա քնարերգության մեջ։ Նրա բանաստեղծական աշխարհում առօրյա իրականությունն ու երևակայական-խորհրդանշական պատկերները հաճախ փոխկապակցվում են՝ ստեղծելով բազմաշերտ գեղարվեստական միջավայր։ Այդ պատճառով բանաստեղծական խոսքը կարող է միաժամանակ լինել ինտելեկտուալ և զգացական, քաղաքային և ռոմանտիկ, կոնկրետ ու խորհրդանշական։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև բնության և մարդու հարաբերությունը։ Բնապատկերները հեղինակի մոտ հաճախ չեն սահմանափակվում արտաքին աշխարհի նկարագրությամբ․ դրանք վերածվում են մարդու հոգեվիճակի, հիշողության, սիրո կամ ներքին որոնումների արտահայտման միջոցի։ Բնության տարրերը կարող են ստանալ խորհրդանշական նշանակություն և մասնակցել բանաստեղծական տրամադրության ձևավորմանը՝ ընդլայնելով ստեղծագործության իմաստային դաշտը։ Այս մոտեցումը բնորոշ է այն պոեզիային, որտեղ արտաքին աշխարհն ու ներաշխարհը մշտապես փոխադարձաբար արտացոլվում են։ Մյուս կարևոր թեման ազգային ինքնությունն ու հայոց լեզուն են։ Ուսումնասիրության մեջ հատուկ ուշադրություն է դարձվում լեզվի՝ որպես ազգային ինքնության հիմնական վկայականի ընկալմանը։ Բանաստեղծական խոսքում հայոց լեզուն ներկայացվում է ոչ միայն որպես հաղորդակցության միջոց, այլև որպես պատմական հիշողության, ազգային գոյության և մշակութային շարունակականության հիմք։ Այս տեսանկյունից լեզվի պահպանության գաղափարը կապվում է հայ ժողովրդի պատմության, Մեսրոպ Մաշտոցի ժառանգության և ազգային ինքնագիտակցության հետ։ Աշխատության մեջ էական նշանակություն ունի նաև Արմեն Մարտիրոսյանի տեղը 1960-ականների հայ գրական սերնդի մեջ։ Հեղինակի պոեզիան ձևավորվում է այն ժամանակաշրջանում, երբ հայ գրականության մեջ ակտիվանում էին անհատի ներաշխարհի, քաղաքային կյանքի, ժամանակակից մտածողության և նոր գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների նկատմամբ հետաքրքրությունները։ Սակայն ուսումնասիրությունը շեշտադրում է, որ նրա բանաստեղծական մոդելը չի նույնանում սերնդակիցների ստեղծագործական սկզբունքների հետ․ այն առանձնանում է իր ինտելեկտուալությամբ, քաղաքային մտածողությամբ և միաժամանակ ընդգծված քնարականությամբ։ Արմեն Մարտիրոսյանի բանաստեղծական ժառանգությունը ներառում է տարբեր տարիներին հրատարակված ժողովածուներ, որոնցից առանձնացվում են «Բանաստեղծություններ» (1973), «Թռչուններ» (1978) և «Մեր սիրո երկիրը» (1982) գրքերը։ Այդ ժողովածուներում առանցքային տեղ են զբաղեցնում մարդու ներաշխարհը, ապրումները և ձգտումները։ «Թռչուններ» ժողովածուն 1978 թվականին արժանացել է ՀԼԿԵՄ կենտրոնական կոմիտեի մրցանակի, ինչը ևս վկայում է բանաստեղծի ստեղծագործության ժամանակի գրական-մշակութային միջավայրում ունեցած արձագանքի մասին։ Հետազոտության ամբողջական տարբերակը հետագայում հրատարակվել է առանձին գրքով՝ 2020 թվականին, 124 էջ ծավալով, Նինել Սարգսյանի հեղինակությամբ։ Մատենագիտական տվյալները ցույց են տալիս, որ այն հրատարակվել է հեղինակային հրատարակությամբ և ստացել է ISBN 9789939033334։ Ուսումնասիրության թեման 2021 թվականին նաև ներկայացվել է որպես Նինել Սարգսյանի բանասիրական գիտությունների թեկնածուի ատենախոսություն՝ «Նորագույն շրջանի հայ գրականություն» մասնագիտությամբ։ Բարձրագույն կրթության և գիտության կոմիտեի արխիվը հաստատում է, որ աշխատանքը պաշտպանվել է 2021 թվականի դեկտեմբերի 17-ին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարևոր է Արմեն Մարտիրոսյանի պոեզիան որպես ինքնուրույն և ամբողջական գեղարվեստական երևույթ ընկալելու համար։ Այն բացահայտում է նրա բանաստեղծական մտածողության հիմնական հենասյուները՝ քաղաքային միջավայրը, ինտելեկտուալ աշխարհընկալումը, քնարականությունն ու ռոմանտիզմը, սերը, մարդու ներաշխարհը, ազգային ինքնությունը, լեզուն և պատմական հիշողությունը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայ գրականության պատմությամբ, 1960-ականների գրական սերնդով, ժամանակակից հայ քնարերգությամբ և բանաստեղծական լեզվի ու գեղարվեստական մտածողության ուսումնասիրությամբ զբաղվող գրականագետներին, հետազոտողներին, ուսանողներին և ընթերցողներին։
Updated: 2026-09-15Medicine
Болезни пародонта и старение (экспериментальное и клиническое исследование)
Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է պարոդոնտի հիվանդությունների և օրգանիզմի ծերացման գործընթացների փոխկապակցվածության փորձարարական և կլինիկական ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են ծերացման ազդեցությունը ատամնաբ周ջային հյուսվածքների կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ վիճակի վրա, պարոդոնտալ հիվանդությունների առաջացման և զարգացման մեխանիզմները, ինչպես նաև տարիքային փոփոխությունների դերը հիվանդությունների ընթացքի ձևավորման մեջ։ Հեղինակը ներկայացնում է կլինիկական դիտարկումների և փորձարարական հետազոտությունների արդյունքներ՝ վերլուծելով պարոդոնտի հյուսվածքների փոփոխությունները, ախտորոշման առանձնահատկությունները և բուժական մոտեցումների արդյունավետությունը տարբեր տարիքային խմբերում։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի տարեց մարդկանց բերանի խոռոչի առողջության պահպանման, կանխարգելիչ միջոցառումների մշակման և ստոմատոլոգիական օգնության կատարելագործման համար։ Գիրքը նախատեսված է ստոմատոլոգների, պարոդոնտոլոգների, բժիշկների, կենսաբժշկական հետազոտողների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են բերանի խոռոչի հիվանդությունների, ծերացման կենսաբանության և կլինիկական ստոմատոլոգիայի խնդիրներով։
Updated: 2026-08-27Political Science
Մասնակցային ժողովրդավարության զարգացման հիմնախնդիրները Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության ապահովման գործընթացում
Աշխատությունը նվիրված է մասնակցային ժողովրդավարության և ազգային անվտանգության փոխհարաբերությունների քաղաքականագիտական ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության պետական ու հասարակական զարգացման համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում քաղաքացիների, քաղաքացիական հասարակության կառույցների և այլ շահակիցների մասնակցությունն է հանրային որոշումների մշակման, ընդունման, իրականացման և վերահսկման գործընթացներին, ինչպես նաև այդ մասնակցության հնարավոր կապերը պետական կառավարման կայունության և անվտանգության համակարգի հետ։ Մասնակցային ժողովրդավարությունը դիտարկվում է ներկայացուցչական ժողովրդավարությունը լրացնող մեխանիզմների ամբողջության տեսանկյունից՝ ընդգրկելով հանրային քննարկումները, խորհրդակցությունները, քաղաքացիական նախաձեռնությունները, հասարակական վերահսկողությունը և պետական մարմինների ու հասարակության միջև հաղորդակցության տարբեր ձևերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մարդու, հասարակության և պետության անվտանգության փոխկապակցվածությանը՝ ուսումնասիրելով, թե քաղաքացիների ներգրավվածությունը և պետական կառույցների նկատմամբ վստահությունը ինչպիսի նշանակություն կարող են ունենալ հասարակական կայունության ու պետական ինստիտուտների կենսունակության համար։ Քննվում են քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտների զարգացման, հանրային պատասխանատվության, քաղաքական մասնակցության մշակույթի և որոշումների կայացման թափանցիկության հիմնախնդիրները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում պետական կառավարման համակարգի և հասարակության միջև արդյունավետ հետադարձ կապի ձևավորմանը, քանի որ մասնակցային մեխանիզմների գործնական նշանակությունը կախված է ոչ միայն դրանց իրավական ամրագրումից, այլև իրական կիրառման հնարավորություններից։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են մասնակցային կառավարման ինստիտուցիոնալ և իրավական մեխանիզմները, դրանց զարգացման խոչընդոտները և հասարակության տարբեր խմբերի ներգրավվածության առանձնահատկությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում քաղաքական անորոշությունների և հասարակական փոփոխությունների պայմաններում մասնակցային գործընթացների նշանակությանը՝ միաժամանակ դիտարկելով անվտանգության պահանջների և ժողովրդավարական մասնակցության սկզբունքների միջև հնարավոր լարվածությունները։ Քննվում է նաև քաղաքական ու քաղաքացիական կրթության դերը՝ որպես գիտակցված մասնակցության և պատասխանատու քաղաքացիական վարքագծի ձևավորման գործոն։ Աշխատությունը ազգային անվտանգությունը դիտարկում է բազմաբաղադրիչ երևույթի շրջանակում՝ այն կապելով ոչ միայն պետական ինստիտուտների գործունեության, այլև մարդու անվտանգության, հասարակական հարաբերությունների, քաղաքական կայունության և քաղաքացիական մասնակցության հետ։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչ պայմաններում կարող են մասնակցային կառավարման մեխանիզմները նպաստել պետություն-հասարակություն փոխհարաբերությունների զարգացմանը և հանրային կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը։ Հետազոտությունն ընդհանուր առմամբ միավորում է քաղաքական ինստիտուտների, ժողովրդավարական գործընթացների, քաղաքացիական հասարակության և անվտանգության ուսումնասիրությունների մոտեցումները՝ ներկայացնելով դրանց փոխազդեցության տեսական ու կիրառական հիմնախնդիրները Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։
Updated: 2026-09-19