Արցախի Հանրապետության անտառային դարչնագույն հողերի ագրոքիմիական և ագրոֆիզիկական հատկությունների բարելավումը պարարտանյութերի և մելիորանտների կիրառմամբ

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է հեմոկոլիտի համախտանիշով ընթացող սուր բակտերիալ աղիքային վարակների կլինիկական և լաբորատոր առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Թեմայի շրջանակում ուսումնասիրվում են այն վարակները, որոնց դեպքում աղիքային բորբոքային գործընթացը կարող է ուղեկցվել կղանքում արյան առկայությամբ, որովայնային ցավերով, ջերմությամբ, ինտոքսիկացիայով և ընդհանուր վիճակի տարբեր աստիճանի խանգարումներով։ Հայաստանի բժշկական գրականության մեջ այս խնդիրը ուսումնասիրվել է նաև կոլիտի և հեմոկոլիտի համախտանիշով ընթացող սուր աղիքային վարակների պատճառագիտական կառուցվածքի համատեքստում, որտեղ դիտարկվել են մասնավորապես շիգելաների և կամպիլոբակտերի դերը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է հիվանդության կլինիկական պատկերի մանրամասն բնութագրումը՝ հիվանդության սկզբի առանձնահատկությունների, ջերմության, որովայնային ցավերի, լուծի հաճախականության և բնույթի, կղանքում արյան ու լորձի առկայության, դեֆեկացիայի ցավոտության, ջրազրկման և ինտոքսիկացիայի աստիճանի գնահատմամբ։ Այս ցուցանիշների համադրումը հնարավորություն է տալիս տարբերակել հեմոկոլիտով ընթացող տարբեր բակտերիալ վարակները և գնահատել հիվանդության ծանրության աստիճանը։ Լաբորատոր հետազոտությունների բաժնում կարող են ուսումնասիրվել արյան ընդհանուր և կենսաքիմիական ցուցանիշները, կղանքի կոպրոլոգիական պատկերը, մանրէաբանական հետազոտությունների արդյունքները և հարուցիչների մոլեկուլային հայտնաբերումը։ Հայաստանի Ինֆեկցիոն հիվանդությունների ազգային կենտրոնի լաբորատոր ծառայություններում ներկայում իրականացվում են ինչպես կղանքի մանրէաբանական հետազոտություններ, այնպես էլ ՊՇՌ մեթոդով շիգելաների, սալմոնելաների, կամպիլոբակտերի և տարբեր պաթոգեն E. coli-ների հայտնաբերում։ Հետազոտության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունի հիվանդության պատճառագիտական կառուցվածքի բացահայտումը, քանի որ հեմոկոլիտային համախտանիշը կարող է հանդիպել տարբեր բակտերիալ հարուցիչների դեպքում, իսկ դրանց կլինիկական դրսևորումները կարող են էապես նմանվել միմյանց։ Այդ պատճառով լաբորատոր հաստատումը կարևոր է ճիշտ ախտորոշման և համապատասխան բուժական տակտիկայի ընտրության համար։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող է իրականացվել նաև կլինիկական և լաբորատոր տվյալների համադրական վերլուծություն՝ պարզելու համար, թե հիվանդության որ նշաններն են առավել բնորոշ տարբեր հարուցիչներով պայմանավորված վարակներին։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել կղանքի մանրադիտական և կոպրոլոգիական փոփոխություններին, բորբոքային ցուցանիշներին, ինչպես նաև հարուցչի հայտնաբերման արդյունքներին։ Արդիական ախտորոշման հնարավորությունները ներառում են նաև EHEC խմբի E. coli-ի և, մասնավորապես, O157:H7 շտամի հայտնաբերումը, որի համար ՀՀ Ինֆեկցիոն հիվանդությունների ազգային կենտրոնը կիրառում է ինչպես ՊՇՌ, այնպես էլ համապատասխան մանրէաբանական/անտիգենային հետազոտություններ։ Հետազոտությունը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ նաև տարբերակիչ ախտորոշման տեսանկյունից, քանի որ արյունային լուծով ընթացող հիվանդությունները կարող են ունենալ տարբեր վարակային և ոչ վարակային պատճառներ։ Կլինիկական տվյալների, համաճարակաբանական անամնեզի և լաբորատոր արդյունքների համադրումը հնարավորություն է տալիս առավել ճշգրիտ որոշել հիվանդության պատճառագիտությունը և կանխատեսել դրա ընթացքը։ Աշխատության գործնական նշանակությունը կապված է հեմոկոլիտով հիվանդների վաղ հայտնաբերման, ծանրության ճիշտ գնահատման, անհրաժեշտ լաբորատոր հետազոտությունների ընտրության և բուժման արդյունավետ կազմակերպման հետ։ Հայաստանի գործող կարգավորումներում հեմոկոլիտը և կոլիտիկ համախտանիշը նշվում են որպես սուր աղիքային վարակների ծանր ընթացքի կլինիկական ցուցանիշներ, որոնց առկայությունը կարող է հիմք հանդիսանալ հիվանդի հոսպիտալացման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել վարակաբաններին, մանկաբույժներին, գաստրոէնտերոլոգներին, կլինիկական լաբորատոր ախտորոշման մասնագետներին, մանրէաբաններին, համաճարակաբաններին, բժշկական բուհերի դասախոսներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Pedagogy

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է բուհական կրթական գործընթացում քննադատական մտածողության զարգացման մեթոդական համակարգի կիրառման խնդիրներին՝ ընդգծելով ուսանողների վերլուծական կարողությունների, ինքնուրույն դատողության և հիմնավորված որոշումներ կայացնելու հմտությունների ձևավորման կարևորությունը։ Աշխատությունում դիտարկվում է, թե ինչպես է Քննադատական մտածողություն-ը ինտեգրվում բարձրագույն կրթության ուսումնական գործընթացում՝ որպես միջդիսցիպլինար մոտեցում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մեթոդական գործիքներին՝ խնդիրահեն ուսուցում, քննարկումներ, դեպքերի վերլուծություն, նախագծային աշխատանքներ և ռեֆլեկտիվ ուսուցում, որոնք նպաստում են ուսանողների ակտիվ ներգրավվածությանը և գիտելիքի խորքային յուրացմանը։ Քննարկվում է նաև դասախոսի դերի վերափոխումը՝ տեղեկատվության փոխանցողից դեպի ուսումնական գործընթացի ուղղորդող և մոդերատոր, ինչը խթանում է ուսանողների ինքնուրույն ճանաչողական գործունեությունը։ Աշխատությունում ընդգծվում է, որ քննադատական մտածողության զարգացումը բուհում հանդիսանում է ժամանակակից կրթական պահանջներին համապատասխանող հիմնական ուղղություններից մեկը՝ ապահովելով մասնագիտական պատրաստվածության և հասարակական պատասխանատվության բարձր մակարդակ։

Psychology

Գիրքը անդրադառնում է ռազմական հոգեբանության ժամանակակից խնդիրներին Հայաստանի պաշտպանության համակարգի համատեքստում՝ ներկայացնելով զինվորական ծառայության հոգեբանական բաղադրիչի դերը մարտունակության, կարգապահության և արդյունավետ կառավարման մեջ։ Հեղինակը վերլուծում է այն հիմնական հոգեբանական գործոնները, որոնք ազդում են զինծառայողների վարքագծի, որոշումների կայացման, սթրեսակայունության և թիմային փոխգործակցության վրա՝ ընդգծելով ինչպես խաղաղ, այնպես էլ մարտական պայմաններում առաջացող հոգեբանական մարտահրավերները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ռազմական պատրաստության ընթացքում հոգեբանական ընտրության, ադապտացիայի և վերականգնման գործընթացներին, ինչպես նաև առաջնորդության հոգեբանական առանձնահատկություններին զինված ուժերում։ Գրքում քննարկվում են նաև ժամանակակից պատերազմների պայմաններում տեղեկատվական ճնշման, վախի, անորոշության և բարոյահոգեբանական կայունության պահպանման խնդիրները՝ առաջարկելով մոտեցումներ և մեթոդներ, որոնք կարող են նպաստել պաշտպանության համակարգի ընդհանուր արդյունավետության բարձրացմանը։

Pedagogy

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է թանգարանի՝ որպես տեղեկատվական-հաղորդակցական համակարգի դիտարկմանը, որտեղ այն հանդես է գալիս ոչ միայն որպես մշակութային ժառանգության պահպանման ինստիտուտ, այլ նաև որպես գիտելիքի փոխանցման, հանրային կրթության և հաղորդակցման բազմաֆունկցիոնալ միջավայր։ Վերլուծվում են թանգարանի հիմնական գործառույթները՝ հավաքագրման, պահպանման, ուսումնասիրության, մեկնաբանման և հանրայնացման գործընթացները, որոնք միասին ձևավորում են տեղեկատվության կազմակերպված շրջանառության համակարգ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ ժամանակակից թանգարանը վերածվում է ինտերակտիվ հաղորդակցական հարթակի, որտեղ այցելուն այլևս պասիվ դիտորդ չէ, այլ ակտիվ մասնակից՝ ներգրավված ցուցադրությունների ընկալման և մեկնաբանման գործընթացում։ ՀՀ թանգարանների օրինակով քննարկվում են թվայնացման գործընթացները, էքսպոզիցիոն նոր տեխնոլոգիաների կիրառումը, վիրտուալ ցուցադրությունների զարգացումը և կրթական ծրագրերի ընդլայնումը, որոնք նպաստում են թանգարանային հաղորդակցության արդյունավետության բարձրացմանը։ Աշխատանքում նաև վերլուծվում են թանգարանների զարգացման հեռանկարները՝ կապված թվային հարթակների ինտեգրման, միջազգային համագործակցության ընդլայնման և այցելուների փորձի անհատականացման հետ։ Ընդգծվում է, որ թանգարանը ժամանակակից հասարակության մեջ կատարում է ոչ միայն մշակութային հիշողության պահպանման, այլ նաև սոցիալական երկխոսության, ինքնության ձևավորման և կրթական շարունակականության կարևոր դեր, ինչի արդյունքում այն վերածվում է դինամիկ տեղեկատվական համակարգի։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է դպրոցականների շարժողական ընդունակությունների զարգացման գործընթացում կիրառվող տարբեր մանկավարժական և ֆիզիկական դաստիարակության մեթոդների արդյունավետության համեմատական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում սովորողների տարիքային առանձնահատկություններին համապատասխան շարժողական կարողությունների ձևավորումն ու զարգացումն է՝ ֆիզիկական դաստիարակության դասերի և կազմակերպված շարժողական գործունեության շրջանակում։ Քննվում են արագության, ուժի, դիմացկունության, ճկունության, ճարպկության, հավասարակշռության և շարժումների կոորդինացման զարգացման ընդհանուր օրինաչափությունները՝ հաշվի առնելով դպրոցական տարիքի տարբեր փուլերում երեխաների ֆիզիկական զարգացման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տարբեր մեթոդների համեմատությանը՝ պարզելու, թե դրանցից յուրաքանչյուրն ինչպիսի ազդեցություն կարող է ունենալ առանձին շարժողական ընդունակությունների զարգացման վրա։ Դիտարկվում են կրկնողական, խաղային, մրցակցային, շրջանաձև և փոփոխական բնույթի ուսուցողական մոտեցումների կիրառման ընդհանուր սկզբունքները՝ առանց շարժողական ծանրաբեռնվածությունը դիտարկելու որպես բոլոր սովորողների համար միատեսակ։ Կարևորվում է անհատականացված մոտեցումը՝ հաշվի առնելով սովորողների տարիքը, պատրաստվածության մակարդակը, շարժողական փորձը և ֆիզիկական զարգացման բնական տարբերությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել մանկավարժական դիտարկումներ, ֆիզիկական պատրաստվածության գնահատման տարիքին համապատասխան մեթոդներ և ստացված արդյունքների համեմատական վերլուծություն՝ տարբեր մոտեցումների արդյունավետությունը հիմնավորելու համար։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև շարժողական առաջադրանքների հաջորդականության, բազմազանության և ուսումնական գործընթացում դրանց նպատակային ներառման ուսումնասիրությունը։ Շարժողական ընդունակությունների զարգացումը դիտարկվում է ոչ միայն ֆիզիկական պատրաստվածության, այլև շարժումների կառավարման, սովորողների ակտիվ մասնակցության և ֆիզիկական դաստիարակության նկատմամբ դրական վերաբերմունքի ձևավորման համատեքստում։ Անդրադարձ է կատարվում ուսուցչի կողմից սովորողների անհատական առաջընթացի գնահատման և ուսումնական գործընթացի համապատասխանեցման նշանակությանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ֆիզիկական դաստիարակության տեսության, մանկավարժության և տարիքային ֆիզիոլոգիայի մոտեցումները՝ դպրոցականների շարժողական զարգացման համար արդյունավետ և տարիքին համապատասխան մեթոդական սկզբունքները գիտականորեն հիմնավորելու նպատակով։

Biology

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է պատանի ֆուտբոլիստների օրգանիզմի հեմոդինամիկ և արտաքին շնչառական համակարգերի ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են սպորտային ֆիզիոլոգիայի հիմնական սկզբունքները, դեռահաս տարիքում սրտանոթային և շնչառական համակարգերի զարգացման օրինաչափությունները, ինչպես նաև ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության ազդեցությունը օրգանիզմի հարմարվողական մեխանիզմների վրա։ Հեղինակը վերլուծում է մարզումների տարբեր ռեժիմների ազդեցությունը արյան շրջանառության ցուցանիշների, սրտի աշխատանքի արդյունավետության, թթվածնի յուրացման և թոքային վենտիլյացիայի վրա։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև ֆունկցիոնալ փորձարկումների արդյունքները, մարզական պատրաստվածության գնահատման չափանիշները և վերականգնման գործընթացների առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պատանի մարզիկների առողջության պահպանման, գերծանրաբեռնվածության կանխարգելման և մարզական պատրաստության օպտիմալացման հարցերին։ Գիրքը նախատեսված է սպորտային բժիշկների, ֆիզիոլոգների, մարզիչների, ֆիզիկական կուլտուրայի մասնագետների և համապատասխան ոլորտների ուսանողների համար՝ առաջարկելով ինչպես տեսական, այնպես էլ կիրառական մոտեցումներ պատանի ֆուտբոլիստների ֆունկցիոնալ վիճակի գնահատման և զարգացման համար։