Ещё в разделе История

    Смотреть все arrow_right_alt

    Откройте для себя другие интересные и полезные материалы

    Вот коллекция других файлов, которые могут вас заинтересовать и помочь в учебе или творческой работе. Чтобы увидеть больше, вы можете перейти в раздел материалов
    Онлайн

    Биология

    Система околощитовидные железы – паратгормон – кальций в деятельности гипоталамо-нейрогипофизарной системы

    Աշխատությունը նվիրված է հարվահանաձև գեղձերի, պարաթհորմոնի և կալցիումային հավասարակշռության փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը հիպոթալամուս-նեյրոհիպոֆիզային համակարգի գործունեության համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում օրգանիզմի նյարդային և ներզատական կարգավորման մեխանիզմների փոխազդեցությունն է՝ հատկապես այն գործընթացները, որոնց միջոցով կալցիումի հոմեոստազին մասնակցող հորմոնային համակարգը կարող է կապված լինել հիպոթալամուսի և նեյրոհիպոֆիզի ֆունկցիոնալ ակտիվության հետ։ Քննության են առնվում հարվահանաձև գեղձերի ֆիզիոլոգիական նշանակությունը, պարաթհորմոնի կարգավորիչ դերը և արտաբջջային կալցիումի մակարդակի պահպանման ընդհանուր սկզբունքները։ Կալցիումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես հանքային փոխանակության կարևոր բաղադրիչ, այլև որպես բջջային ազդանշանային գործընթացների, նյարդային հաղորդման և հորմոնների արտազատման մեխանիզմների հետ կապված գործոն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հիպոթալամուսի նեյրոսեկրետոր գործունեությանը և նեյրոհիպոֆիզի միջոցով իրականացվող հորմոնային կարգավորմանը՝ փորձելով բացահայտել դրանց հնարավոր ֆունկցիոնալ կապերը կալցիումային հոմեոստազի հետ։ Հետազոտությունը կարող է ներառել տարբեր ֆիզիոլոգիական վիճակներում հորմոնային և կենսաքիմիական ցուցանիշների փոփոխությունների համեմատական գնահատում՝ պարզելու կարգավորիչ համակարգերի միջև առկա փոխադարձ ազդեցությունների օրինաչափությունները։ Կարևորվում է հետադարձ կապի սկզբունքը, որի միջոցով ներզատական համակարգի տարբեր օղակներ մասնակցում են օրգանիզմի ներքին միջավայրի հարաբերական կայունության պահպանմանը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու հարվահանաձև գեղձերի գործունեությունը ավելի լայն նեյրոէնդոկրին համակարգի մաս՝ ընդգծելով, որ հորմոնային կարգավորումը ձևավորվում է բազմաթիվ փոխկապակցված մեխանիզմների միջոցով։ Նման մոտեցումը կարևոր է հանքային փոխանակության, նեյրոսեկրեցիայի և ներզատական կարգավորման ընդհանուր ֆիզիոլոգիական հիմքերի ավելի խորքային ընկալման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է էնդոկրինոլոգիայի, նեյրոֆիզիոլոգիայի և կենսաքիմիայի մոտեցումները՝ նպաստելով կալցիումի հոմեոստազը և հիպոթալամուս-նեյրոհիպոֆիզային գործունեությունը կապող ֆունկցիոնալ փոխհարաբերությունների վերաբերյալ գիտական պատկերացումների ընդլայնմանը։

    Обновлено. 2026-09-25
    Система околощитовидные железы – паратгормон – кальций в деятельности гипоталамо-нейрогипофизарной системы
    Онлайн

    Медицина

    Роль M. Hominis, кишечной палочки и нейтрофильных лейкоцитов в процессах специфической и неспецифической резистентности в небных миндалинах при хроническом тонзиллите

    Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է քիմքի նշիկներում քրոնիկ տոնզիլիտի ժամանակ զարգացող իմունաբանական գործընթացներին՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով Mycoplasma hominis-ի, Escherichia coli-ի և նեյտրոֆիլային լեյկոցիտների դերին՝ օրգանիզմի սպեցիֆիկ և ոչ սպեցիֆիկ ռեզիստենտության մեխանիզմներում։ Աշխատության մեջ դիտարկվում է նշիկների որպես իմունաբանական օրգանի գործառույթը, որտեղ մշտական միկրոբային ներգրավվածության պայմաններում ձևավորվում են ինչպես պաշտպանական, այնպես էլ պաթոլոգիկ արձագանքներ։ Վերլուծվում է, թե ինչպես նշված միկրոօրգանիզմները կարող են մասնակցել քրոնիկ բորբոքային գործընթացի պահպանմանը՝ խաթարելով տեղային իմունային հավասարակշռությունը և նպաստելով ախտաբանական ֆլորայի կայունությանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նեյտրոֆիլների ակտիվացման և դեգրանուլյացիայի գործընթացներին, ֆագոցիտոզի արդյունավետությանը, ինչպես նաև բորբոքային միջնորդների արտազատմանը, որոնք ձևավորում են ոչ սպեցիֆիկ պաշտպանական արձագանքը։ Միաժամանակ քննարկվում է սպեցիֆիկ իմունիտետի խանգարումը՝ կապված հակածին-հակամարմին փոխազդեցությունների անարդյունավետության հետ, ինչը նպաստում է հիվանդության քրոնիզացմանը։ Աշխատությունը ցույց է տալիս, որ քրոնիկ տոնզիլիտի պաթոգենեզը պայմանավորված է միկրոֆլորայի և իմունային համակարգի բարդ փոխազդեցությամբ, որտեղ որոշ պայմանական ախտածիններ կարող են պահպանել երկարատև բորբոքային ֆոն և փոխել տեղային պաշտպանական մեխանիզմների հավասարակշռությունը։

    Обновлено. 2026-08-23
    Роль M. Hominis, кишечной палочки и нейтрофильных лейкоцитов в процессах специфической и неспецифической резистентности в небных миндалинах при хроническом тонзиллите
    Онлайн

    История

    Օսմանյան կայսրության սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական պատմության հարցերը՝ ըստ հայկական աղբյուրների (1590–1639 թթ.)

    Գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Օսմանյան կայսրության սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական պատմության կարևոր հիմնահարցերի քննությանը՝ հիմնվելով հայկական գրավոր աղբյուրներում պահպանված պատմական տեղեկությունների վրա։ Աշխատանքն ընդգրկում է 1590–1639 թվականների ժամանակաշրջանը, որը Օսմանյան կայսրության պատմության մեջ բնորոշվում էր ներքին քաղաքական և տնտեսական բարդ գործընթացներով, պետական կառավարման համակարգի դժվարություններով, ռազմական իրադարձություններով, հասարակական հարաբերությունների փոփոխություններով և տարածաշրջանային ուժերի միջև շարունակվող պայքարով։ Ուսումնասիրության առանցքում հայկական սկզբնաղբյուրների պատմագիտական նշանակության բացահայտումն է, քանի որ հայ պատմագիրների, ժամանակագիրների և այլ հեղինակների երկերում պահպանված տեղեկությունները հնարավորություն են տալիս լրացնելու և համակողմանիորեն ուսումնասիրելու Օսմանյան կայսրության պատմության տարբեր կողմերը։ Հայկական աղբյուրները կարևոր նյութ են տրամադրում կայսրության տարածքում բնակվող ժողովուրդների հասարակական դրության, տնտեսական գործունեության, առևտրական հարաբերությունների, հարկային պարտավորությունների, հողատիրության, վարչական կառավարման և իշխանության ու բնակչության փոխհարաբերությունների վերաբերյալ։ Դրանց միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել նաև ռազմական գործողությունների, քաղաքական հակամարտությունների, պետական քաղաքականության և տարածաշրջանային իրադարձությունների ազդեցությունը հասարակական կյանքի ու տնտեսական զարգացման վրա։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է հայկական պատմական վկայությունների դիտարկումը ոչ միայն հայ ժողովրդի պատմության, այլև Օսմանյան կայսրության ընդհանուր պատմական գործընթացների ուսումնասիրման տեսանկյունից։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայկական համայնքների և օսմանյան իշխանությունների հարաբերությունների տարբեր դրսևորումները, ինչպես նաև կայսրության բազմազգ ու բազմամշակութային միջավայրում տեղի ունեցած հասարակական և քաղաքական փոփոխությունները։ Հատուկ նշանակություն ունի հայկական սկզբնաղբյուրների օգտագործումը որպես պատմական տեղեկատվության ինքնուրույն և արժեքավոր շերտ, որը կարող է լրացնել պաշտոնական օսմանյան փաստաթղթերում, տարեգրություններում և այլ պատմագիտական աշխատություններում ներկայացված տեղեկությունները։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև աղբյուրագիտական տեսանկյունից, քանի որ ընդգծում է հայկական պատմագրական ժառանգության դերը հարևան պետությունների և ժողովուրդների պատմության վերակազմության գործում։ Այն նպաստում է XVI դարի վերջի և XVII դարի առաջին կեսի պատմական իրադարձությունների ավելի ամբողջական ընկալմանը՝ ուշադրություն հրավիրելով քաղաքական իշխանության, տնտեսական հարաբերությունների և հասարակական կյանքի փոխկապակցվածության վրա։ Աշխատանքը արժեքավոր է Օսմանյան կայսրության պատմությամբ, հայ-օսմանյան պատմական հարաբերություններով, հայկական միջնադարյան և վաղ նոր շրջանի աղբյուրներով ու տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական զարգացումներով հետաքրքրվող պատմաբանների, արևելագետների, հայագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

    Обновлено. 2026-11-20
    Օսմանյան կայսրության սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական պատմության հարցերը՝ ըստ հայկական աղբյուրների (1590–1639 թթ.)
    Онлайн

    Лингвистика

    Հովհաննես Թումանյանի քառյակների և նրանց ռուսերեն թարգմանական տարբերակների զուգադրական վերլուծություն

    Աշխատությունը նվիրված է Հովհաննես Թումանյանի քառյակների և դրանց ռուսերեն թարգմանությունների համեմատական ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով բնագրի և թարգմանական տարբերակների միջև առկա լեզվական, ոճական և գաղափարական առանձնահատկությունները։ Հեղինակը վերլուծում է Թումանյանի քառյակների գեղարվեստական կառուցվածքը, պատկերային համակարգը, փիլիսոփայական խորությունը և լեզվաոճական արտահայտչամիջոցները՝ դրանք համադրելով ռուսերեն տարբերակներում կիրառված թարգմանական լուծումների հետ։ Ուսումնասիրության ընթացքում դիտարկվում են իմաստային ճշգրտության, բանաստեղծական հնչեղության, ռիթմի, հանգավորման և ազգային մշակութային ենթաշերտերի փոխանցման խնդիրները՝ գնահատելով, թե որքանով են թարգմանությունները պահպանել բնագրի գեղարվեստական արժեքն ու հեղինակային մտահղացումը։ Գրքում առանձնացվում են հաջողված և վիճահարույց թարգմանական մոտեցումները, ինչպես նաև ներկայացվում են այն գործոնները, որոնք պայմանավորում են տարբեր թարգմանիչների ընտրած լեզվական և ոճական ռազմավարությունները։ Աշխատությունը կարևոր ներդրում է Թումանյանագիտության, թարգմանագիտության և հայ-ռուսական գրական կապերի ուսումնասիրության ոլորտում՝ հետաքրքրություն ներկայացնելով ինչպես գիտնականների ու ուսանողների, այնպես էլ բանաստեղծական թարգմանության խնդիրներով զբաղվող ընթերցողների համար։

    Обновлено. 2026-09-20
    Հովհաննես Թումանյանի քառյակների և նրանց ռուսերեն թարգմանական տարբերակների զուգադրական վերլուծություն
    Онлайн

    Экономика

    Տնտեսական ինդեքսներ

    Տնտեսական ինդեքսները համակցված վիճակագրական ցուցանիշներ են, որոնք օգտագործվում են տնտեսության տարբեր ոլորտների վիճակը, զարգացումը և միտումները գնահատելու համար։ Դրանք թույլ են տալիս պարզ և համեմատելի ձևով արտահայտել բարդ տնտեսական գործընթացները՝ միավորելով բազմաթիվ առանձին ցուցանիշներ մեկ ամբողջական չափանիշի մեջ։ Տնտեսական ինդեքսների հիմնական տեսակներից են գների ինդեքսները (օրինակ՝ սպառողական գների ինդեքսը՝ CPI), արտադրության ինդեքսները, արդյունաբերական արտադրանքի ինդեքսը, արժեթղթերի շուկայի ինդեքսները (օրինակ՝ բաժնետոմսերի ինդեքսներ) և տնտեսական ակտիվության ինդեքսները։ Գների ինդեքսները չափում են գնաճը և ապրանքների ու ծառայությունների արժեքի փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում, իսկ արտադրության ինդեքսները ցույց են տալիս արտադրական ծավալների աճը կամ նվազումը։ Ինդեքսները կարևոր դեր ունեն տնտեսական վերլուծության և քաղաքականության մշակման մեջ, քանի որ դրանք օգնում են կառավարություններին, բիզնեսներին և հետազոտողներին գնահատել տնտեսական իրավիճակը, կանխատեսել միտումները և կայացնել հիմնավորված որոշումներ։ Օրինակ՝ գնաճի բարձր ինդեքսը կարող է ազդել դրամավարկային քաղաքականության խստացման վրա, մինչդեռ արտադրության աճի ինդեքսը վկայում է տնտեսական զարգացման մասին։

    Обновлено. 2026-10-23
    Տնտեսական ինդեքսներ
    Онлайн

    Литература

    Կովկասյան տեղեկագիր․ ամսական գիտական և գրական հանդես

    Այս պարբերական հրատարակությունը ներկայացնում է 20-րդ դարասկզբի Կովկասի գիտական, գրական, հասարակական և մշակութային կյանքի բազմաբնույթ պատկերը՝ արտացոլելով տարածաշրջանի պատմական զարգացման առանձնահատկությունները, մտավոր միջավայրի ձևավորումը և հասարակական մտքի կարևոր ուղղությունները։ Այն պատկանում է այն ժամանակաշրջանի գիտական ու գրական մամուլի ավանդույթին, երբ պարբերական հրատարակությունները կարևոր դեր էին կատարում գիտելիքի տարածման, պատմական հիշողության պահպանման, գրական ճաշակի ձևավորման և հասարակական քննարկումների խթանման գործում։ Հանդեսի բովանդակային ուղղվածությունը հնարավորություն է տալիս այն դիտարկել որպես Կովկասի պատմության, մշակույթի, գրականության, ազգագրության, հասարակական հարաբերությունների և տարածաշրջանային մտավոր կյանքի ուսումնասիրությանն առնչվող արժեքավոր մատենագիտական նյութ։ Գիտական բնույթը ենթադրում է ուշադրություն պատմական իրադարձությունների, մշակութային երևույթների, հասարակական գործընթացների և տարբեր ժողովուրդների կյանքի առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը, իսկ գրական ուղղվածությունը հանդեսին հաղորդում է ավելի լայն ճանաչողական ու գեղարվեստական նշանակություն՝ գիտական նյութը կապելով ժամանակի գրական մտքի և մշակութային ինքնարտահայտման հետ։ Հրատարակության առանձնահատուկ արժեքը պայմանավորված է նաև այն պատմական միջավայրով, որում այն լույս է տեսել․ 1905 թվականը Կովկասի և ամբողջ Ռուսական կայսրության պատմության բարդ ու շրջադարձային ժամանակաշրջաններից էր, երբ քաղաքական, հասարակական և ազգային գործընթացները զգալիորեն ազդում էին տարածաշրջանի կյանքի վրա։ Այդ իրադարձությունների համատեքստում գիտական և գրական մամուլը կարևոր հարթակ էր հասարակական տրամադրությունների, մտավոր որոնումների, մշակութային ինքնագիտակցության և տարածաշրջանային խնդիրների ներկայացման համար։ Պարբերականի ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել ժամանակաշրջանի գիտական լեզվի, հրապարակախոսական մտածողության, գրական հետաքրքրությունների և մշակութային պատկերացումների բացահայտմանը, ինչպես նաև պատկերացում կազմել Կովկասի տարբեր ժողովուրդների պատմական ու մշակութային միջավայրի մասին։ Այն արժեքավոր է պատմաբանների, գրականագետների, արևելագետների, ազգագրագետների, բանասերների, մամուլի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների և Կովկասի անցյալի նկատմամբ հետաքրքրություն ունեցող ընթերցողների համար։ Հրատարակությունը կարևոր սկզբնաղբյուրային և մատենագիտական նշանակություն ունի հատկապես 20-րդ դարասկզբի տարածաշրջանային մտավոր կյանքի, գիտական հաղորդակցության և պարբերական մամուլի զարգացման ուսումնասիրության տեսանկյունից՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել այն ժամանակվա գիտական ու գրական միջավայրի, հասարակական հետաքրքրությունների և մշակութային ժառանգության մասին։

    Обновлено. 2026-11-21
    Կովկասյան տեղեկագիր․ ամսական գիտական և գրական հանդես