Արվեստաբանություն

Literature

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Արմեն Մարտիրոսյանի պոեզիայի ամբողջական գեղարվեստական համակարգի բացահայտմանը՝ անդրադառնալով նրա բանաստեղծական մտածողության առանձնահատկություններին, թեմատիկ ու գաղափարական աշխարհին, լեզվաոճական ինքնատիպությանը և 1960-ականների սերնդի հայ բանաստեղծության համատեքստում նրա ունեցած առանձնահատուկ տեղին։ Ուսումնասիրության հիմքում այն մոտեցումն է, որ հեղինակի պոեզիան պետք է դիտարկել որպես փոխկապակցված ամբողջություն, որտեղ առանձին բանաստեղծություններն ու ժողովածուները միավորվում են ընդհանուր գեղագիտական սկզբունքներով և կրկնվող գաղափարական մոտիվներով։ Նինել Սարգսյանի 2018 թվականի հոդվածի ամփոփման համաձայն՝ հետազոտության նպատակն է Արմեն Մարտիրոսյանի քնարերգությունը ներկայացնել որպես ամբողջական համակարգ և բացահայտել այն բանաստեղծական մոդելի առանձնահատկությունները, որոնցով նա տարբերվում է 1960-ականների մյուս հեղինակներից։ Արմեն Մարտիրոսյանի պոեզիայի կարևոր առանձնահատկություններից մեկը քաղաքային և մտավորական միջավայրի արտացոլումն է։ Ուսումնասիրության մեջ «ուրբանիզմն ու ինտելեկտուալականությունը» դիտարկվում են որպես նրա բանաստեղծական մտածողության հիմնասյուներ, սակայն դրանք միաձուլվում են քնարական և ռոմանտիկ աշխարհընկալման հետ։ Նրա քնարական հերոսը քաղաքաբնակ, մտածող և կրթված մարդ է, որը միաժամանակ զգայուն է սիրո, գեղեցկության և հոգևոր արժեքների նկատմամբ։ Այս հանգամանքը հնարավորություն է տալիս նրա պոեզիան դիտարկել ոչ միայն որպես ժամանակի հասարակական ու քաղաքային իրականության արտացոլում, այլև որպես անհատի ներաշխարհի ուսումնասիրություն։ Մարդու զգացմունքները, ներքին ապրումները, սերը, երազանքը, հոգևոր որոնումները և կյանքի իմաստի նկատմամբ վերաբերմունքը կարևոր տեղ են զբաղեցնում նրա քնարերգության մեջ։ Նրա բանաստեղծական աշխարհում առօրյա իրականությունն ու երևակայական-խորհրդանշական պատկերները հաճախ փոխկապակցվում են՝ ստեղծելով բազմաշերտ գեղարվեստական միջավայր։ Այդ պատճառով բանաստեղծական խոսքը կարող է միաժամանակ լինել ինտելեկտուալ և զգացական, քաղաքային և ռոմանտիկ, կոնկրետ ու խորհրդանշական։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև բնության և մարդու հարաբերությունը։ Բնապատկերները հեղինակի մոտ հաճախ չեն սահմանափակվում արտաքին աշխարհի նկարագրությամբ․ դրանք վերածվում են մարդու հոգեվիճակի, հիշողության, սիրո կամ ներքին որոնումների արտահայտման միջոցի։ Բնության տարրերը կարող են ստանալ խորհրդանշական նշանակություն և մասնակցել բանաստեղծական տրամադրության ձևավորմանը՝ ընդլայնելով ստեղծագործության իմաստային դաշտը։ Այս մոտեցումը բնորոշ է այն պոեզիային, որտեղ արտաքին աշխարհն ու ներաշխարհը մշտապես փոխադարձաբար արտացոլվում են։ Մյուս կարևոր թեման ազգային ինքնությունն ու հայոց լեզուն են։ Ուսումնասիրության մեջ հատուկ ուշադրություն է դարձվում լեզվի՝ որպես ազգային ինքնության հիմնական վկայականի ընկալմանը։ Բանաստեղծական խոսքում հայոց լեզուն ներկայացվում է ոչ միայն որպես հաղորդակցության միջոց, այլև որպես պատմական հիշողության, ազգային գոյության և մշակութային շարունակականության հիմք։ Այս տեսանկյունից լեզվի պահպանության գաղափարը կապվում է հայ ժողովրդի պատմության, Մեսրոպ Մաշտոցի ժառանգության և ազգային ինքնագիտակցության հետ։ Աշխատության մեջ էական նշանակություն ունի նաև Արմեն Մարտիրոսյանի տեղը 1960-ականների հայ գրական սերնդի մեջ։ Հեղինակի պոեզիան ձևավորվում է այն ժամանակաշրջանում, երբ հայ գրականության մեջ ակտիվանում էին անհատի ներաշխարհի, քաղաքային կյանքի, ժամանակակից մտածողության և նոր գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների նկատմամբ հետաքրքրությունները։ Սակայն ուսումնասիրությունը շեշտադրում է, որ նրա բանաստեղծական մոդելը չի նույնանում սերնդակիցների ստեղծագործական սկզբունքների հետ․ այն առանձնանում է իր ինտելեկտուալությամբ, քաղաքային մտածողությամբ և միաժամանակ ընդգծված քնարականությամբ։ Արմեն Մարտիրոսյանի բանաստեղծական ժառանգությունը ներառում է տարբեր տարիներին հրատարակված ժողովածուներ, որոնցից առանձնացվում են «Բանաստեղծություններ» (1973), «Թռչուններ» (1978) և «Մեր սիրո երկիրը» (1982) գրքերը։ Այդ ժողովածուներում առանցքային տեղ են զբաղեցնում մարդու ներաշխարհը, ապրումները և ձգտումները։ «Թռչուններ» ժողովածուն 1978 թվականին արժանացել է ՀԼԿԵՄ կենտրոնական կոմիտեի մրցանակի, ինչը ևս վկայում է բանաստեղծի ստեղծագործության ժամանակի գրական-մշակութային միջավայրում ունեցած արձագանքի մասին։ Հետազոտության ամբողջական տարբերակը հետագայում հրատարակվել է առանձին գրքով՝ 2020 թվականին, 124 էջ ծավալով, Նինել Սարգսյանի հեղինակությամբ։ Մատենագիտական տվյալները ցույց են տալիս, որ այն հրատարակվել է հեղինակային հրատարակությամբ և ստացել է ISBN 9789939033334։ Ուսումնասիրության թեման 2021 թվականին նաև ներկայացվել է որպես Նինել Սարգսյանի բանասիրական գիտությունների թեկնածուի ատենախոսություն՝ «Նորագույն շրջանի հայ գրականություն» մասնագիտությամբ։ Բարձրագույն կրթության և գիտության կոմիտեի արխիվը հաստատում է, որ աշխատանքը պաշտպանվել է 2021 թվականի դեկտեմբերի 17-ին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարևոր է Արմեն Մարտիրոսյանի պոեզիան որպես ինքնուրույն և ամբողջական գեղարվեստական երևույթ ընկալելու համար։ Այն բացահայտում է նրա բանաստեղծական մտածողության հիմնական հենասյուները՝ քաղաքային միջավայրը, ինտելեկտուալ աշխարհընկալումը, քնարականությունն ու ռոմանտիզմը, սերը, մարդու ներաշխարհը, ազգային ինքնությունը, լեզուն և պատմական հիշողությունը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայ գրականության պատմությամբ, 1960-ականների գրական սերնդով, ժամանակակից հայ քնարերգությամբ և բանաստեղծական լեզվի ու գեղարվեստական մտածողության ուսումնասիրությամբ զբաղվող գրականագետներին, հետազոտողներին, ուսանողներին և ընթերցողներին։

Literature

Գեղարվեստական ստեղծագործություն, որի վերնագրում «Լա Մոլինարա» անվանումը զուգակցվում է «ջաղացպանի աղջիկը» բացատրական ձևակերպման հետ՝ ընթերցողին ներկայացնելով գլխավոր հերոսի կամ պատմության կենտրոնական կերպարի հնարավոր ինքնությունը։ Ջաղացպանի ընտանիքի միջավայրը կարող է ստեղծագործության մեջ ծառայել որպես հասարակական կյանքի, ընտանեկան հարաբերությունների և տարբեր սոցիալական խավերի փոխազդեցության պատկերման հիմք։ Վերնագիրը թույլ է տալիս ենթադրել, որ պատմության առանցքում կարող է լինել ջաղացպանի դուստրը՝ իր անձնական կյանքով, ապրումներով, հարաբերություններով և հասարակության մեջ ունեցած դիրքով։ Գեղարվեստական նմանատիպ երկերում հաճախ ներկայացվում են սիրո, ընտանիքի, պատվի, անձնական ընտրության, սոցիալական անհավասարության կամ մարդկային ճակատագրի թեմաները, սակայն տվյալ ստեղծագործության դեպքում դրանց առկայությունը հաստատված չէ։ «Լա Մոլինարա» անվանումը կարող է մատնանշել օտարալեզու ծագում ունեցող ստեղծագործություն կամ անվանման՝ հայերեն փոխանցված ձև, բայց միայն վերնագրից հնարավոր չէ որոշել բնօրինակի լեզուն, հեղինակը կամ թարգմանական լինելու հանգամանքը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել XIX դարի հայերեն գեղարվեստական հրատարակությունների, ընթերցանության մշակույթի և օտար գրականության հայերեն շրջանառության ուսումնասիրության համար։ Ստեղծագործության սյուժեն, ժանրը, հերոսների անունները և հիմնական գաղափարները ճշգրտելու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել բնագիրը կամ գրքի տիտղոսաթերթի ամբողջական տվյալները։

Geography

Աշխատանքը նվիրված է Արփա, Ազատ և Վեդի գետերի ջրերի որակի և դրանց բնական ռադիկալային ինքնամաքրման ընդունակության գնահատմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այս ջրային համակարգերի քիմիական վիճակը, գնահատել ջրերում առկա աղտոտիչների և տարբեր քիմիական միացությունների ազդեցությունը և ուսումնասիրել այն բնական գործընթացները, որոնց շնորհիվ ջրային միջավայրը կարող է նվազեցնել կամ չեզոքացնել աղտոտման հետևանքները։ Ռադիկալային ինքնամաքրումը դիտարկվում է որպես ջրում ընթացող օքսիդավերականգնման և ազատ ռադիկալների մասնակցությամբ գործընթացների ամբողջություն, որոնք կարող են նպաստել օրգանական աղտոտիչների քայքայմանը և ջրի բնական վերականգնման գործընթացներին։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ջրի ֆիզիկաքիմիական հատկությունները, աղտոտվածության մակարդակը, տարբեր քիմիական բաղադրիչների փոխազդեցությունները և գետերի առանձին հատվածներում ինքնամաքրման գործընթացների ինտենսիվության փոփոխությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գործոններին, որոնք ազդում են ինքնամաքրման արդյունավետության վրա, այդ թվում՝ ջրի քիմիական կազմին, թթվածնի պարունակությանը, ջերմաստիճանին, հոսքի արագությանը, արևային ճառագայթմանը և ջրում առկա օրգանական ու անօրգանական նյութերին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տարբեր գետերի միջև ջրի որակի և ինքնամաքրման կարողության համեմատական գնահատումը, ինչը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տվյալ ջրային համակարգերի առանձնահատկություններն ու դրանց նկատմամբ աղտոտման տարբեր ազդեցությունները։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են ջրային ռեսուրսների էկոլոգիական վիճակի գնահատման և դրանց պահպանության արդյունավետ միջոցառումների մշակման համար, հատկապես այն պայմաններում, երբ գետերի ջրերը ենթարկվում են մարդածին ազդեցությունների։ Աշխատանքը կարող է գիտական հիմք ապահովել ջրերի աղտոտման կանխարգելման, ջրային էկոհամակարգերի բնական վերականգնման ներուժի գնահատման և ջրային ռեսուրսների երկարաժամկետ մոնիթորինգի համար։ Արփայի, Ազատի և Վեդիի ավազանները ներառված են Արարատյան ջրավազանային կառավարման տարածքում, իսկ այդ գետերի ջրերի որակը ներկայումս գնահատվում է բազմապարամետրային մոնիթորինգի միջոցով։

Pedagogy

Այս աշխատությունը վերաբերում է ավագ դպրոցում անգլերենի հատկաբանությունների (մասնավորապես՝ լեզվական կառուցվածքների, քերականական և իմաստային առանձնահատկությունների) ուսուցման հիմնախնդիրներին՝ մանկավարժության, լեզվամեթոդիկայի և օտար լեզուների ուսուցման տեսության շրջանակում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերլուծել այն դժվարությունները, որոնց հանդիպում են աշակերտները անգլերենի հատկաբանությունների յուրացման գործընթացում, ինչպես նաև բացահայտել ուսուցման արդյունավետության բարձրացման մեթոդական ուղիները։ Ուսումնասիրվում են քերականական բարդ կառուցվածքների՝ ժամանակաձևերի, շարահյուսական կապերի, խոսքի մասերի գործառական կիրառությունների ընկալման առանձնահատկությունները, որոնք հաճախ դժվարություն են առաջացնում հայալեզու սովորողների համար։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցման մեթոդներին՝ հաղորդակցական մոտեցում, ինտերակտիվ վարժություններ, համեմատական լեզվաբանության տարրերի կիրառություն և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների օգտագործում դասավանդման գործընթացում։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է ուսուցչի դերը՝ որպես միջնորդ լեզվական գիտելիքի փոխանցման և աշակերտների մոտ լեզվական մտածողության ձևավորման գործընթացում, ինչպես նաև գնահատման համակարգի ազդեցությունը ուսուցման արդյունավետության վրա։ Միաժամանակ ընդգծվում է, որ լեզվի հատկաբանությունների ուսուցման կատարելագործումը նպաստում է ոչ միայն քերականական գիտելիքների ամրապնդմանը, այլ նաև խոսքային հմտությունների զարգացմանը և հաղորդակցական կարողությունների ձևավորմանը։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի օտար լեզուների ուսուցման մեթոդիկայի զարգացման համար՝ նպաստելով ավագ դպրոցում անգլերենի դասավանդման որակի բարձրացմանը։

Medicine

Այս աշխատությունը նվիրված է մարտական պայմաններում ստացած գանգուղեղային-ուղեղային վնասվածքների և հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարման զարգացման ու հետագա դինամիկայի փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը դիտարկում է, թե ինչպես կարող է ուղեղի վնասվածքը ազդել հոգեբանական տրավմայի հետևանքների առաջացման, արտահայտվածության, պահպանման և փոփոխության վրա այն անձանց մոտ, ովքեր ռազմական գործողությունների ընթացքում ենթարկվել են ծայրահեղ սթրեսային իրավիճակների։ Աշխատության կենտրոնում գտնվում է ոչ միայն վնասվածքի անմիջական ֆիզիկական հետևանքների, այլև դրա հնարավոր ազդեցության ուսումնասիրությունը մարդու հոգեկան վիճակի, հուզական արձագանքների, վարքային փոփոխությունների, ճանաչողական գործընթացների և սոցիալական հարմարվողականության վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ մարտական տրավման և գանգուղեղային վնասվածքը կարող են փոխազդել՝ բարդացնելով կլինիկական պատկերը և դժվարացնելով հոգեբանական ու բժշկական հետևանքների տարբերակումը։ Աշխատությունը կարևոր է նաև հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարման ընթացքի տարբեր փուլերի ընկալման տեսանկյունից՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրել ախտանշանների փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում, դրանց կայունացումը կամ թուլացումը, ինչպես նաև հնարավոր քրոնիկացումը։ Քննարկվող թեման ներառում է այնպիսի դրսևորումներ, ինչպիսիք են տագնապը, գերզգոնությունը, կրկնվող տրավմատիկ հիշողությունները, քնի խանգարումները, հուզական անկայունությունը, խուսափողական վարքը, ուշադրության և հիշողության դժվարությունները, դյուրագրգռությունը և առօրյա գործունեության արդյունավետության նվազումը։ Հեղինակը նաև անդրադառնում է այն խնդրին, որ նման վիճակների գնահատումը պահանջում է բազմակողմանի մոտեցում, քանի որ նույն ախտանշանը կարող է պայմանավորված լինել ինչպես հոգեբանական տրավմայի, այնպես էլ գլխուղեղի վնասվածքի նյարդաբանական կամ նեյրոհոգեբանական հետևանքներով։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ռազմական բժշկության, կլինիկական հոգեբանության, հոգեբուժության, նյարդաբանության և նեյրոհոգեբանության ոլորտներով զբաղվող մասնագետներին ու հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, գիրքը ներկայացնում է մարտական տրավմայի հետևանքների ուսումնասիրման համալիր մոտեցում՝ փորձելով ավելի հստակ բացահայտել ֆիզիկական վնասվածքի և հոգեկան խանգարման միջև առկա կապերը, դրանց փոխադարձ ազդեցությունը և վերականգնման գործընթացի առանձնահատկությունները։

Biology

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է նուկլեինաթթուների (ԴՆԹ և ՌՆԹ) ուսումնասիրման ժամանակակից մեթոդներին և տեխնոլոգիաներին։ Այն ներկայացնում է մոլեկուլային կենսաբանության և գենետիկայի այն հիմնական փորձարարական մոտեցումները, որոնք կիրառվում են գենետիկական նյութի կառուցվածքի, ֆունկցիայի և փոփոխությունների ուսումնասիրման համար։ Գրքում ընդգրկված են՝ ԴՆԹ-ի և ՌՆԹ-ի առանձնացման և մաքրման մեթոդներ Պոլիմերազային շղթայական ռեակցիա (PCR) Էլեկտրոֆորեզ և մոլեկուլային վերլուծության մեթոդներ Գենային սեկվենավորում (sequencing) Ռեկոմբինանտ ԴՆԹ տեխնոլոգիաներ Լաբորատոր անվտանգության և փորձարարական մոտեցումներ Աշխատությունը կարևոր է կենսաբանության, գենետիկայի և կենսատեխնոլոգիայի ոլորտների ուսանողների ու մասնագետների համար։