Արվեստների, գիտությունների և գեղեցիկ գրականության բառարան, հատոր Ա (A–L)

Pedagogy

Ստեղծագործությունը մանկավարժական և մեթոդական բնույթի ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է հիմնական դպրոցի աշակերտների հետազոտական մտածողության և ինքնուրույն ճանաչողական գործունեության զարգացմանը երկրաչափության ուսուցման շրջանակում։ Աշխատության մեջ քննարկվում են այն մեթոդներն ու մոտեցումները, որոնց միջոցով սովորողները ոչ միայն յուրացնում են երկրաչափական գիտելիքները, այլև սովորում են առաջադրել հարցեր, ձևակերպել վարկածներ, կատարել դիտարկումներ, համեմատություններ և հիմնավորված եզրակացություններ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում խնդիրների հետազոտական լուծմանը, երկրաչափական կառուցումներին, մոդելավորմանը և ապացուցման գործընթացին՝ որպես տրամաբանական և գիտական մտածողության զարգացման արդյունավետ միջոցների։ Ներկայացվում են նաև ուսուցչի կողմից ստեղծվող ուսումնական իրավիճակները, որոնք խթանում են աշակերտների ակտիվ մասնակցությունը, ստեղծագործական մոտեցումները և համագործակցային աշխատանքը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ երկրաչափությունը կարող է ծառայել ոչ միայն մաթեմատիկական գիտելիքների փոխանցմանը, այլև հետազոտական մշակույթի և ինքնուրույն մտածողության ձևավորմանը՝ նպաստելով սովորողների համակողմանի զարգացմանը։

Mathematics

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է ոչ մոնոխրոմատիկ ճառագայթման ազդեցության ուսումնասիրությանը ամենապարզ ատոմային համակարգերի հետ փոխազդեցության ընթացքում։ Գրքում դիտարկվում են քվանտային մեխանիկայի հիմնական սկզբունքները՝ կապված ատոմների և էլեկտրամագնիսական դաշտի փոխազդեցության հետ, առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով ճառագայթման սպեկտրային լայնության ազդեցությանը էներգետիկ անցումների, գրգռված վիճակների և իոնացման գործընթացների վրա։ Հեղինակը վերլուծում է ոչ մոնոխրոմատիկ աղբյուրների պայմաններում առաջացող լրացուցիչ ռեզոնանսային էֆեկտները, սպեկտրային խառնուրդների դերակատարությունը և դրանց ազդեցությունը քվանտային վիճակների դինամիկայի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեսական մոդելավորմանը և հավասարումների լուծման մոտեցումներին՝ որոնք թույլ են տալիս նկարագրել իրական ճառագայթային դաշտերի ազդեցությունը ատոմային համակարգերի վրա։ Աշխատությունը համադրում է քվանտային ֆիզիկայի, սպեկտրոսկոպիայի և տեսական մոդելավորման արդյունքները՝ առաջարկելով ավելի ամբողջական պատկերացում ճառագայթում-ատոմ փոխազդեցության բարդ մեխանիզմների մասին։ Այն օգտակար է ֆիզիկոսների, քվանտային մեխանիկայի հետազոտողների, սպեկտրոսկոպիստների և կիրառական ֆիզիկայի ոլորտի մասնագետների համար։

History

Այս աշխատությունը ներկայացնում է Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ ծագած հակամարտության պատմական, քաղաքական և աշխարհաքաղաքական պատճառների համակողմանի վերլուծությունը՝ անդրադառնալով տարածաշրջանի վարչատարածքային փոփոխություններին, ազգային ինքնության, ինքնորոշման և տարածքային ամբողջականության շուրջ ձևավորված հակասություններին։ Քննարկվում են հակամարտության զարգացման հիմնական փուլերը, ռազմական բախումների պատճառներն ու հետևանքները, ինչպես նաև տարածաշրջանային և միջազգային դերակատարների ազդեցությունը խաղաղության գործընթացների վրա։ Աշխատությունը ներկայացնում է տարբեր պատմական փաստեր, քաղաքական գնահատականներ և դիվանագիտական զարգացումներ՝ օգնելով ընթերցողին հասկանալ հակամարտության բարդ բնույթը, դրա ազդեցությունը բնակչության, անվտանգության և Հարավային Կովկասի ընդհանուր կայունության վրա։ Հրատարակությունը նախատեսված է պատմությամբ, միջազգային հարաբերություններով, տարածաշրջանային քաղաքականությամբ և հակամարտությունների ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

History

Այս աշխատությունը նվիրված է Լազարյան արևելյան լեզուների ինստիտուտի հատուկ դասարանների երեսնամյա գործունեության հոբելյանին և ներկայացնում է 1872–1902 թվականների ընթացքում այդ կրթական հաստատության զարգացման հիմնական փուլերը։ Նյութում դիտարկվում է ինստիտուտի դերը որպես կարևոր արևելագիտական կենտրոն, որտեղ ձևավորվել են լեզվաբանական, պատմական և մշակութային ուսումնասիրությունների ավանդույթներ՝ ուղղված հատկապես Արևելքի ժողովուրդների լեզուների և քաղաքակրթությունների ուսումնասիրությանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսումնական ծրագրերի կառուցվածքին, դասավանդման մեթոդներին, գիտամանկավարժական կազմի գործունեությանը և ուսանողների պատրաստման առանձնահատկություններին, որոնք նպաստել են բարձր մակարդակի մասնագիտական կադրերի ձևավորմանը։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է ինստիտուտի գիտական կապերը և նրա ներդրումը ռուսական արևելագիտության զարգացման մեջ՝ ցույց տալով, թե ինչպես է կրթական գործընթացը համադրվել գիտական հետազոտությունների հետ՝ ստեղծելով կայուն ակադեմիական ավանդույթ։

History

Աշխատությունը նվիրված է Կովկասյան մշակութային աշխարհի և Հայաստանի փոխհարաբերությունների, պատմական ընդհանրությունների ու մշակութային փոխազդեցությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում Հայաստանը դիտարկվում է Կովկասի բազմաշերտ մշակութային տարածքի համատեքստում՝ ուշադրություն դարձնելով տարածաշրջանի ժողովուրդների միջև ձևավորված պատմական կապերին, մշակութային փոխներթափանցումներին և փոխադարձ ազդեցություններին։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել Կովկասի ժողովուրդների նյութական և հոգևոր մշակույթի հիմնական դրսևորումները՝ ճարտարապետությունը, արվեստը, գրականությունը, երաժշտությունը, ժողովրդական ավանդույթները, կրոնական պատկերացումները, կենցաղային մշակույթը և բանահյուսությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական մշակույթի առանձնահատկություններին և այն պատմական պայմաններին, որոնց ներքո այն ձևավորվել ու զարգացել է տարածաշրջանային մշակութային միջավայրում։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայկական մշակույթի ինչպես ինքնատիպ, այնպես էլ փոխազդեցության արդյունքում ձևավորված տարրերը՝ համադրելով դրանք Կովկասի մյուս մշակութային ավանդույթների հետ։ Կարևոր տեղ է հատկացվում պատմական շփումների, առևտրական և քաղաքական կապերի, բնակչության տեղաշարժերի և հարևան ժողովուրդների միջև հաղորդակցության ազդեցությանը մշակութային գործընթացների վրա։ Աշխատության մեջ կարող են դիտարկվել նաև տարբեր ժամանակաշրջաններում Հայաստանի և Կովկասի այլ տարածաշրջանների միջև ստեղծված մշակութային կապերը, ինչպես նաև դրանց արտահայտությունները արվեստի և ճարտարապետության մեջ։ Հատուկ նշանակություն կարող է ունենալ եկեղեցական և հոգևոր մշակույթի ուսումնասիրությունը, քանի որ քրիստոնեական ավանդույթները կարևոր դեր են ունեցել տարածաշրջանի մշակութային պատմության ձևավորման գործում։ Միաժամանակ աշխատանքը կարող է անդրադառնալ ժողովրդական մշակույթի ընդհանրություններին՝ ծիսակարգերին, ավանդական արհեստներին, կենցաղային սովորույթներին և բանահյուսական մոտիվներին՝ բացահայտելով դրանց տարածման ու փոխակերպման գործընթացները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև մշակութային ինքնության պահպանման և տարածաշրջանային փոխազդեցության հարաբերակցության խնդիրը․ ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող է ժողովուրդը պահպանել իր մշակութային ինքնատիպությունը՝ միաժամանակ գտնվելով բազմազան և փոխկապակցված մշակութային միջավայրում։ Աշխատության արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն Կովկասը ներկայացնում է որպես պատմականորեն փոխկապակցված մշակութային տարածք, որտեղ տարբեր ժողովուրդների ժառանգությունները ձևավորվել են ինչպես ինքնուրույն զարգացման, այնպես էլ երկարատև շփումների արդյունքում։ Նյութը կարող է հետաքրքրել հայագետներին, մշակութաբաններին, պատմաբաններին, արվեստաբաններին, Կովկասի ժողովուրդների մշակույթն ուսումնասիրող հետազոտողներին, ուսանողներին և տարածաշրջանի պատմամշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

History

Աշխատությունը նվիրված է հայ ժողովրդի ավանդական հավատալիքների համակարգի, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունների և ծիսական դրսևորումների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են ժողովրդական աշխարհընկալման ձևավորման պատմական նախադրյալները, հնագույն կրոնական պատկերացումների պահպանման ու վերափոխման գործընթացները, ինչպես նաև հավատալիքների դերը հայ հասարակության հոգևոր և մշակութային կյանքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բնության ուժերի, երկնային մարմինների, կենդանիների, բույսերի, սրբազան վայրերի և գերբնական էակների վերաբերյալ պատկերացումներին, դրանց խորհրդանշական նշանակությանը և ժողովրդական մտածողության մեջ ունեցած տեղին։ Ուսումնասիրվում են նախաքրիստոնեական հավատալիքների և քրիստոնեական ավանդույթների փոխազդեցությունները, ժողովրդական կրոնական պատկերացումների շարունակականությունը և տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում դրանց կրած փոփոխությունները։ Անդրադարձ է կատարվում ընտանեկան, կենցաղային, երկրագործական և տոնական ծեսերին, դրանց կատարման կարգին, խորհրդանշական գործողություններին, ավանդական արարողություններին և հասարակական նշանակությանը։ Կարևորվում են ծննդյան, ամուսնության, մահվան, բերքահավաքի, բնության զարթոնքի և տարվա եղանակային շրջափուլերի հետ կապված հավատալիքներն ու ծիսական սովորույթները։ Դիտարկվում են նաև ժողովրդական հմայությունները, պահպանական պատկերացումները, գուշակությունները, օրհնանքներն ու անեծքները, դրանց գործառույթները և բանավոր ավանդության հետ ունեցած փոխկապակցվածությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել ազգագրական գրառումները, բանահյուսական նյութերը, պատմական աղբյուրները և տարբեր տարածաշրջաններում պահպանված սովորույթները՝ բացահայտելու հավատալիքների համակարգի ընդհանրություններն ու տեղական առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ ժողովրդի հոգևոր մշակույթի, ավանդական աշխարհայացքի, ծիսակարգերի և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել ազգագրագետների, բանագետների, կրոնագետների, մշակութաբանների, պատմաբանների, հայագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։