Արևմտահայ ազգային-ազատագրական պայքարի արտացոլումը «Դրօշակ» պարբերականի էջերում (1890-1908 թթ.)

History

Աշխատանքը նվիրված է 1991-1994 թվականներին Ղարաբաղյան հակամարտության շուրջ ձևավորված միջազգային դիվանագիտական գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Խորհրդային Միության փլուզումից հետո տարածաշրջանում ստեղծված նոր քաղաքական իրադրությանը, հակամարտության ռազմականացմանը և դրա կարգավորման ուղղությամբ միջազգային դերակատարների ձեռնարկած քայլերին։ Հետազոտության կենտրոնում գտնվում է այն ժամանակաշրջանը, երբ հակամարտությունը վերածվեց լայնածավալ ռազմական բախման, իսկ դրա կարգավորումը աստիճանաբար դարձավ ոչ միայն Հայաստանի և Ադրբեջանի, այլև տարածաշրջանային ու միջազգային քաղաքականության կարևորագույն խնդիրներից մեկը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել ԽՍՀՄ փլուզման հետևանքով ստեղծված աշխարհաքաղաքական փոփոխությունները և դրանց ազդեցությունը Հարավային Կովկասի անվտանգության միջավայրի վրա։ Խորհրդային կենտրոնական իշխանության թուլացումը և հետագայում վերացումը փոխեցին հակամարտության կողմերի քաղաքական ու ռազմական հնարավորությունները, իսկ նորանկախ պետությունների ձևավորումը խնդիրը տեղափոխեց միջազգային հարաբերությունների ավելի լայն հարթություն։ Այդ պայմաններում տարբեր պետություններ և միջազգային կազմակերպություններ սկսեցին ներգրավվել հակամարտության կարգավորման գործընթացում՝ փորձելով հասնել ռազմական գործողությունների դադարեցման և քաղաքական բանակցությունների մեկնարկի։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է միջազգային կազմակերպությունների, հատկապես ՄԱԿ-ի և ԵԱՀԽ-ի, գործունեության ուսումնասիրությունը։ 1992 թվականին ԵԱՀԽ-ի շրջանակներում ձևավորվեց հակամարտության խաղաղ կարգավորմանն ուղղված գործընթաց, որի առանցքային բաղադրիչներից էր բանակցությունների կազմակերպման և խաղաղ կարգավորման հնարավոր մեխանիզմների ձևավորումը։ Հետագա տարիներին այս գործընթացը դարձավ հակամարտության միջազգային միջնորդության հիմնական հարթակներից մեկը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև Ռուսաստանի, Միացյալ Նահանգների և եվրոպական պետությունների դիրքորոշումներին։ Այդ ժամանակաշրջանում Ռուսաստանը տարածաշրջանում ուներ առանձնահատուկ քաղաքական, ռազմական և պատմական ազդեցություն, իսկ արևմտյան պետությունները աստիճանաբար ավելի մեծ հետաքրքրություն էին ցուցաբերում Հարավային Կովկասի անվտանգության և հակամարտության կարգավորման նկատմամբ։ Տարբեր դերակատարների շահերի համադրումն ու երբեմն հակասությունը էական ազդեցություն էին ունենում բանակցային գործընթացի ընթացքի վրա։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել ռազմական գործողությունների և դիվանագիտական նախաձեռնությունների փոխկապակցվածությանը։ Ռազմաճակատում իրավիճակի փոփոխությունները անմիջականորեն ազդում էին բանակցային դիրքորոշումների վրա, իսկ միջազգային միջնորդների առաջարկները, հայտարարություններն ու հնարավոր համաձայնությունների նախագծերը փոխկապակցվում էին ռազմական իրադրության հետ։ Այս առումով աշխատանքը հնարավորություն է տալիս դիտարկել հակամարտությունը ոչ միայն որպես ռազմական դիմակայություն, այլև որպես քաղաքական և դիվանագիտական գործընթաց, որի զարգացումը պայմանավորված էր բազմաթիվ ներքին և արտաքին գործոններով։ Հետազոտության առանձին խնդիր է միջազգային իրավունքի և տարածքային ամբողջականության ու ժողովուրդների ինքնորոշման սկզբունքների փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը։ Հակամարտության շուրջ ձևավորված դիվանագիտական դիրքորոշումներում այս սկզբունքները հաճախ հանդես էին գալիս որպես կարևոր իրավաքաղաքական փաստարկներ, իսկ դրանց մեկնաբանության տարբերությունները բարդացնում էին միասնական կարգավորման ձևաչափի ձևավորումը։ Այդ համատեքստում կարող են ուսումնասիրվել նաև տարածքային կարգավիճակի, անվտանգության երաշխիքների, բնակչության իրավունքների և ռազմական գործողությունների դադարեցման հետ կապված հարցերը։ Աշխատանքը կարող է վերլուծել 1992-1994 թվականների ընթացքում իրականացված բանակցային և միջնորդական տարբեր նախաձեռնությունները, դրանց նպատակները, արդյունքները և սահմանափակումները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի 1994 թվականի մայիսին ձեռք բերված հրադադարի համաձայնությունը, որը դադարեցրեց լայնածավալ ռազմական գործողությունները և ստեղծեց հակամարտության հետագա քաղաքական կարգավորման համար անհրաժեշտ հարաբերական կայունության պայմաններ։ Միաժամանակ հրադադարը ինքնին չլուծեց հակամարտության հիմնարար քաղաքական խնդիրները, ինչի հետևանքով կարգավորման գործընթացը շարունակվեց նաև հետագա տարիներին։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև Հայաստանի և Ադրբեջանի արտաքին քաղաքականության ուսումնասիրությունը։ Երկու պետությունների դիվանագիտական դիրքորոշումները ձևավորվում էին ինչպես ռազմական իրավիճակի, այնպես էլ ներքաղաքական զարգացումների, միջազգային աջակցության որոնման և տարածաշրջանային ուժերի հետ հարաբերությունների ազդեցությամբ։ Այդ քաղաքականությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչու տարբեր ժամանակահատվածներում բանակցային դիրքորոշումները փոխվում էին և ինչու չէր հաջողվում արագ հասնել համապարփակ քաղաքական համաձայնության։ Աշխատանքի գիտական նշանակությունը կայանում է 1991-1994 թվականների իրադարձությունների համակողմանի դիտարկման մեջ՝ ռազմական, դիվանագիտական, միջազգային-իրավական և աշխարհաքաղաքական գործոնների փոխկապակցվածության տեսանկյունից։ Այն հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հակամարտության միջազգայինացման հիմնական փուլերը, միջնորդական գործընթացների առանձնահատկությունները և տարածաշրջանային ու գլոբալ դերակատարների շահերի ազդեցությունը կարգավորման հնարավորությունների վրա։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է 1991-1994 թվականների Ղարաբաղյան հակամարտությունը որպես բարդ միջազգային-քաղաքական գործընթաց, որի ընթացքում ռազմական զարգացումներին զուգահեռ ձևավորվեց բազմակողմ դիվանագիտական միջնորդության համակարգ, իսկ 1994 թվականի հրադադարով ստեղծվեց հակամարտության հետագա բանակցային կարգավորման հիմքը։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում տիպ 1 շաքարային դիաբետով երեխաների և դեռահասների թիրեուդային կարգավիճակի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության արդիականությունը պայմանավորված է նրանով, որ տիպ 1 շաքարային դիաբետը աուտոիմուն բնույթի հիվանդություն է և կարող է զուգակցվել այլ աուտոիմուն խանգարումների, հատկապես վահանաձև գեղձի աուտոիմուն հիվանդությունների հետ։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է գնահատել տիպ 1 շաքարային դիաբետ ունեցող երեխաների և դեռահասների վահանաձև գեղձի ֆունկցիոնալ և իմունաբանական վիճակը, բացահայտել հնարավոր շեղումները և ուսումնասիրել դրանց կապը հիվանդության տևողության, երեխայի տարիքի, սեռի, սեռական հասունացման փուլի և շաքարային դիաբետի ընթացքի հետ։ Աշխատության շրջանակում կարևոր նշանակություն ունի վահանաձև գեղձի ֆունկցիայի գնահատումը՝ համապատասխան հորմոնալ ցուցանիշների միջոցով, ինչպես նաև աուտոիմուն գործընթացների հայտնաբերումը վահանաձև գեղձի նկատմամբ ուղղված հակամարմինների ուսումնասիրմամբ։ Այսպիսի հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու վահանաձև գեղձի նորմալ գործունեությունը, ենթակլինիկական և արտահայտված հիպոթիրեոզը, ինչպես նաև հնարավոր հիպերթիրեոզային վիճակները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում աուտոիմուն թիրեոիդիտի վաղ հայտնաբերմանը, քանի որ այն կարող է երկար ժամանակ ընթանալ առանց ակնհայտ կլինիկական ախտանշանների և հայտնաբերվել միայն լաբորատոր կամ գործիքային հետազոտությունների արդյունքում։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև թիրեուդային վիճակի և շաքարային դիաբետի վերահսկման ցուցանիշների հնարավոր փոխկապակցվածության գնահատումը։ Վահանաձև գեղձի հորմոնները կարևոր դեր ունեն նյութափոխանակության կարգավորման գործընթացներում, ուստի դրանց արտադրության փոփոխությունները կարող են անդրադառնալ գլյուկոզայի փոխանակության, ինսուլինի պահանջարկի և գլիկեմիկ վերահսկողության վրա։ Վահանաձև գեղձի ֆունկցիայի նվազման դեպքում կարող են նկատվել աճի և զարգացման որոշակի փոփոխություններ, հոգնածություն, քաշի ավելացման միտում և նյութափոխանակության դանդաղում, իսկ ֆունկցիայի բարձրացման դեպքում հնարավոր են քաշի կորուստ, սրտխփոց, դյուրագրգռություն, ջերմության նկատմամբ անհանդուրժողականություն և շաքարային դիաբետի վերահսկման դժվարացում։ Աշխատության մեջ կարևոր է նաև տարիքային և սեռային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ երեխաների և դեռահասների օրգանիզմում էնդոկրին համակարգը գտնվում է ակտիվ զարգացման և վերակազմավորման փուլում։ Սեռական հասունացման ընթացքում հորմոնալ փոփոխությունները կարող են լրացուցիչ ազդեցություն ունենալ ինչպես վահանաձև գեղձի գործունեության, այնպես էլ ածխաջրային փոխանակության վրա։ Հայաստանի Հանրապետության տվյալների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս թիրեուդային խանգարումների տարածվածությունն ու առանձնահատկությունները գնահատել հենց հայ երեխաների և դեռահասների շրջանում՝ հաշվի առնելով տեղական բնակչության և առողջապահական համակարգի առանձնահատկությունները։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել տիպ 1 շաքարային դիաբետով երեխաների բժշկական հսկողության կատարելագործմանը, թիրեուդային խանգարումների վաղ հայտնաբերմանը, ռիսկային խմբերի առանձնացմանը և անհրաժեշտ հետազոտությունների ավելի արդյունավետ կազմակերպմանը։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի նաև մանկական էնդոկրինոլոգիայի համար, քանի որ երկու էնդոկրին համակարգերի փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական մոտեցում ցուցաբերել հիվանդ երեխաների երկարաժամկետ բուժման և դիտարկման գործընթացին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է տիպ 1 շաքարային դիաբետով երեխաների և դեռահասների վահանաձև գեղձի վիճակի բազմակողմանի գնահատում՝ ընդգծելով աուտոիմուն գործընթացների վաղ հայտնաբերման, հորմոնալ ցուցանիշների վերահսկման և հիվանդների անհատականացված բժշկական հսկողության կարևորությունը։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է երաժշտառիթմական շարժման դերին կրտսեր դպրոցականների պարային կարողությունների ձևավորման և զարգացման գործընթացում։ Հետազոտության կենտրոնում այն գաղափարն է, որ երաժշտության ռիթմը, շարժումը և դրանց փոխկապակցված ընկալումը կարևոր հիմք են երեխայի շարժողական, ստեղծագործական, գեղագիտական և արտահայտչական կարողությունների զարգացման համար։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են կրտսեր դպրոցական տարիքի երեխաների տարիքային և հոգեբանական առանձնահատկությունները, շարժողական ակտիվության բնույթը, երաժշտական ռիթմի ընկալման մակարդակը և այդ գործոնների ազդեցությունը պարային հմտությունների ձևավորման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում երաժշտության և շարժման ներդաշնակ համադրմանը՝ որպես ուսումնական գործընթացի արդյունավետ կազմակերպման միջոց։ Ներկայացվում են երաժշտառիթմական վարժությունների, խաղերի, շարժումների և պարային տարրերի կիրառման հնարավորությունները, որոնց միջոցով երեխաները կարող են զարգացնել ռիթմի զգացողությունը, շարժումների համակարգվածությունը, մարմնի կառավարումը, տարածության մեջ կողմնորոշվելու կարողությունը, երաժշտական լսողությունը և շարժումների արտահայտչականությունը։ Կարևորվում է նաև երեխաների ստեղծագործական նախաձեռնության խթանումը, քանի որ երաժշտառիթմական գործունեությունը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն կրկնել պատրաստի շարժումներ, այլև ինքնուրույն ստեղծել շարժողական պատկերներ և դրանք համապատասխանեցնել երաժշտական բնույթի ու ռիթմի փոփոխություններին։ Աշխատության մեջ քննարկվում են ուսուցման կազմակերպման մեթոդներն ու մանկավարժական պայմանները, որոնք նպաստում են պարային կարողությունների աստիճանական զարգացմանը՝ հաշվի առնելով սովորողների անհատական առանձնահատկությունները և պատրաստվածության մակարդակը։ Երաժշտառիթմական շարժման նպատակային կիրառումը դիտարկվում է նաև որպես երեխաների գեղագիտական դաստիարակության, ինքնարտահայտման, խմբային համագործակցության և շարժողական մշակույթի ձևավորման արդյունավետ միջոց։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել տարրական դպրոցի ուսուցիչների, երաժշտության և պարարվեստի մասնագետների, մանկավարժների, պարուսույցների, մանկավարժական բուհերի ուսանողների և կրտսեր դպրոցականների գեղարվեստական ու ֆիզիկական զարգացման խնդիրներով հետաքրքրվող հետազոտողների համար։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է բնակչության պարենային ապահովության տնտեսավիճակագրական գնահատման մեթոդաբանության մշակմանը և դրա կիրառական վերլուծությանը՝ Armenia-ի տվյալների հիման վրա։ Գրքում ուսումնասիրվում են պարենային անվտանգության հիմնական ցուցանիշները՝ ներառյալ սննդամթերքի մատչելիությունը, ֆիզիկական հասանելիությունը, սննդային սպառման կառուցվածքը և բնակչության սոցիալ-տնտեսական խոցելիությունը։ Հեղինակը ներկայացնում է գնահատման վիճակագրական մեթոդներ՝ ինդեքսային վերլուծություն, բազմագործոն մոդելավորում և համեմատական վերլուծության մոտեցումներ, որոնք թույլ են տալիս բացահայտել պարենային ապահովության մակարդակի փոփոխությունները ժամանակի ընթացքում և տարածաշրջանային կտրվածքով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում աղքատության, եկամուտների անհավասարության, գյուղատնտեսական արտադրության և շուկայական գների ազդեցությանը պարենային անվտանգության վրա։ Քննարկվում են նաև պետական քաղաքականության գործիքները, որոնք ուղղված են պարենային համակարգի կայունության բարձրացմանը և բնակչության սննդային կարիքների ապահովմանը։ Աշխատությունը նախատեսված է տնտեսագետների, վիճակագիրների, գյուղատնտեսական քաղաքականության մասնագետների և սոցիալական զարգացման ոլորտի հետազոտողների համար։

Other Subjects

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Արարատյան հարթավայրի պայմաններում բանջարային լոբու հիմնական վնասատուների կենսաէկոլոգիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և դրանց դեմ արդյունավետ պայքարի միջոցառումների մշակմանը։ Գրքում ներկայացվում են վնասատուների տեսակային կազմը, կենսաշրջանները, տարածման օրինաչափությունները, զարգացման վրա ազդող կլիմայական և ագրոէկոլոգիական գործոնները, ինչպես նաև դրանց հասցրած վնասի բնույթն ու տնտեսական նշանակությունը։ Հեղինակը վերլուծում է վնասատուների մշտադիտարկման, կանխատեսման և վերահսկման ժամանակակից մեթոդները՝ գնահատելով ագրոտեխնիկական, կենսաբանական և քիմիական պայքարի միջոցների արդյունավետությունը։ Աշխատությունն ընդգրկում է դաշտային հետազոտությունների արդյունքներ, փորձարարական տվյալներ և գործնական առաջարկություններ, որոնք նպաստում են բերքի կորստի նվազեցմանը, բույսերի առողջության պահպանմանը և լոբու մշակության արդյունավետության բարձրացմանը։ Գիրքը նախատեսված է բուսապաշտպանության մասնագետների, գյուղատնտեսների, էնտոմոլոգների, գիտաշխատողների, ագրոնոմների, ֆերմերների և գյուղատնտեսական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Technology

Ուժեղացված ռեժիմներով աշխատող հիմնային ակումուլյատորներում ցինկե էլեկտրոդների բնութագրերի բարելավումը վերաբերում է այն գիտատեխնիկական մոտեցումներին, որոնք նպատակ ունեն բարձրացնել ցինկ-հիմքով անոդների կայունությունը, էլեկտրաքիմիական արդյունավետությունը և ցիկլային դիմացկունությունը ալկալային միջավայրերում, հատկապես բարձր հոսքային բեռնվածության և արագ լիցքաթափման պայմաններում։ Այս համակարգերում հիմնական խնդիրներից են ցինկի դենդրիտների առաջացումը, կոռոզիոն պրոցեսների արագացումը և ակտիվ նյութի անհավասար լուծարումը, որոնք հանգեցնում են մարտկոցի ծառայության ժամկետի կրճատման և արդյունավետության անկման։ Բարելավման ժամանակակից ուղիները ներառում են էլեկտրոդի մակերեսային մոդիֆիկացիան՝ համաձուլվածքային հավելումների կիրառմամբ (օրինակ՝ արծաթ, բիսմութ կամ ալյումին), որոնք նպաստում են ցինկի նստեցման ավելի համասեռ բաշխմանը և նվազեցնում են դենդրիտների աճը։ Կարևոր ուղղություն է նաև կոմպոզիտային կառուցվածքների ստեղծումը՝ ցինկի մատրիցայի ներսում ներդնելով հաղորդիչ կամ պորոզ նյութեր, որոնք բարելավում են իոնների դիֆուզիան և բարձրացնում էլեկտրաքիմիական մակերեսի ակտիվությունը։ Բացի այդ, էլեկտրոլիտի կազմի օպտիմալացումը՝ հավելանյութերի միջոցով, թույլ է տալիս նվազեցնել կոռոզիոն ակտիվությունը և կայունացնել ցինկի լուծման-կուտակման հավասարակշռությունը։