Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionHistory
Գեղամա լեռների ժայռապատկերները
Աշխատությունը նվիրված է Գեղամա լեռների տարածքում պահպանված ժայռապատկերների գիտական ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով Հայաստանի նախապատմական մշակութային ժառանգության կարևորագույն շերտերից մեկը։ Գեղամա լեռների ժայռարվեստը ներկայացնում է հնագույն բնակչության պատկերային մտածողության, աշխարհընկալման, հոգևոր պատկերացումների և առօրյա կյանքի մասին արժեքավոր տեղեկություններ։ Հետազոտության շրջանակում ժայռապատկերները դիտարկվում են որպես ինքնատիպ պատմական սկզբնաղբյուրներ, որոնց պատկերագրական բովանդակությունը, կատարման եղանակները, տարածական տեղադրությունը և թեմատիկ առանձնահատկությունները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու հնագույն համայնքների մշակութային միջավայրը։ Պատկերների շարքում առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում մարդակերպ և կենդանակերպ կերպարները, որսի տեսարանները, կենդանիների պատկերները, երկրաչափական ձևերն ու խորհրդանշական նշանները։ Դրանք կարող են տեղեկություններ հաղորդել հնագույն մարդկանց զբաղմունքների, կենդանական աշխարհի նկատմամբ վերաբերմունքի, բնության երևույթների ընկալման, ծիսական սովորույթների և կրոնական պատկերացումների մասին։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է ժայռապատկերների դասակարգումը և դրանց ժամանակագրական ու մշակութային առանձնահատկությունների բացահայտումը՝ համադրելով պատկերային նյութը հնագիտական այլ տվյալների հետ։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու Գեղամա լեռների հնագույն բնակեցման, մշակութային շարունակականության և տարածաշրջանի բնակչության հոգևոր կյանքի զարգացման մասին։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայկական ժայռարվեստի ընդհանուր պատկերի ձևավորման համար՝ հնարավորություն տալով համեմատելու Գեղամա լեռների պատկերագրական ավանդույթները Հայաստանի այլ հնագիտական տարածքների նյութերի հետ։ Գիրքը արժեքավոր գիտական աղբյուր է նախապատմական արվեստի, հնագիտության, խորհրդանշանների պատմության և Հայաստանի հնագույն մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում պատմաբանների, հնագետների, արվեստաբանների և հայկական ժայռապատկերային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։
Updated: 2026-11-10
Pedagogy
История армянской школы в Грузии с 7-го века до начала 20-го века
Աշխատությունը նվիրված է Վրաստանի տարածքում հայկական կրթական ավանդույթի ձևավորման և զարգացման բազմադարյա պատմությանը՝ վաղ միջնադարից մինչև XX դարի սկիզբը։ Ուսումնասիրության առանցքում հայկական դպրոցների առաջացումը, դրանց տարածումը, կրթական գործունեության կազմակերպումը և տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում ունեցած մշակութային ու հասարակական նշանակությունն են։ Կրթության պատմությունը դիտարկվում է Վրաստանի հայկական համայնքների զարգացման, հայ-վրացական պատմամշակութային կապերի և տարածաշրջանում տեղի ունեցած քաղաքական ու սոցիալական փոփոխությունների լայն համատեքստում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում եկեղեցիների և վանական կենտրոնների դերին, որոնք միջնադարում կարևոր նշանակություն ունեին գրագիտության տարածման, ձեռագրական մշակույթի պահպանման և հոգևոր կրթության կազմակերպման գործում։ Քննվում է կրթական հաստատությունների աշխարհագրական տարածումը, դրանց գործունեությունը քաղաքային և գյուղական հայկական համայնքներում, ուսուցման կազմակերպման ձևերը, դասավանդվող առարկաների շրջանակը և ուսուցիչների դերակատարությունը։ Հետագա ժամանակաշրջանների ուսումնասիրության ընթացքում կարևորվում է կրթության աստիճանական աշխարհականացումը, նոր տիպի դպրոցների ձևավորումը, ուսումնական ծրագրերի փոփոխությունը և ժամանակակից մանկավարժական մոտեցումների ներթափանցումը։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում Թիֆլիսի՝ որպես հայկական կրթական, գրական և մշակութային կարևոր կենտրոնի նշանակության քննությունը։ Քաղաքում գործող կրթական հաստատությունները դիտարկվում են հայ մտավորականության, մանկավարժական մտքի, գրահրատարակչության և հասարակական կյանքի զարգացման հետ փոխկապակցված։ Ուշադրություն է դարձվում նաև դպրոցների նյութական ապահովմանը, համայնքային կառավարման մարմինների, բարեգործների և մշակութային կազմակերպությունների մասնակցությանը կրթական համակարգի պահպանման ու զարգացման գործում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է հայոց լեզվի և գրականության դասավանդման նշանակությունը համայնքային մշակութային ինքնության պահպանման համար՝ միաժամանակ դիտարկելով բազմալեզու միջավայրի ազդեցությունը կրթական գործընթացների վրա։ Քննվում են տարբեր ժամանակաշրջաններում դպրոցների գործունեության վրա ազդած վարչական և իրավական պայմանները, կրթական քաղաքականության փոփոխությունները և դրանց հետևանքները հայկական կրթական հաստատությունների համար։ Աղբյուրագիտական տեսանկյունից ուսումնասիրությունը կարող է հիմնվել դպրոցական փաստաթղթերի, հաշվետվությունների, մամուլի հրապարակումների, հուշագրությունների, նամակագրության, վիճակագրական նյութերի և այլ պատմական վկայությունների համադրման վրա։ Նման նյութերը հնարավորություն են տալիս վերականգնելու ոչ միայն առանձին դպրոցների պատմությունը, այլև ուսուցիչների, աշակերտների և համայնքային կառույցների մասնակցությամբ ձևավորված ամբողջ կրթամշակութային միջավայրը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ կրթության պատմության, վիրահայության մշակութային ժառանգության, հայ-վրացական հարաբերությունների և հայկական համայնքների հասարակական կյանքի ուսումնասիրության համար։
Updated: 2026-09-19
History
Միջազգային գիտաժողով՝ նվիրված ակադեմիկոս Հովսեփ Օրբելու ծննդյան 125-ամյակին․ Երևան–Ծաղկաձոր, 2012 թ. հոկտեմբերի 13–16
Ժողովածուն նվիրված է հայ նշանավոր գիտնական, ակադեմիկոս Հովսեփ Օրբելու ծննդյան 125-ամյակին և ներկայացնում է նրա գիտական ժառանգության, հետազոտական գործունեության ու գիտության տարբեր բնագավառներում ունեցած ավանդի քննարկմանն առնչվող նյութեր։ Հովսեփ Օրբելին կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայագիտության, արևելագիտության, հնագիտության և արվեստաբանության պատմության մեջ։ Նրա գիտական հետաքրքրությունները և ուսումնասիրությունները նպաստել են Հայաստանի ու հարակից տարածաշրջանների պատմության, մշակույթի, հնագիտական հուշարձանների և միջնադարյան արվեստի գիտական ճանաչմանը։ Գիտաժողովի նյութերը հնարավորություն են տալիս անդրադառնալու գիտնականի հետազոտական ժառանգությանը, նրա գիտական մոտեցումների նշանակությանը և տարբեր գիտակարգերի զարգացման վրա ունեցած ազդեցությանը։ Միջազգային գիտաժողովի ձևաչափը կարևոր է տարբեր երկրների և գիտական ավանդույթների ներկայացուցիչների հետազոտական դիտարկումների համադրման, գիտական համագործակցության ընդլայնման և գիտնականի ժառանգության արդիականության գնահատման տեսանկյունից։ Ժողովածուն կարող է ընդգրկել Հովսեփ Օրբելու գիտական գործունեության տարբեր կողմերին, նրա ուսումնասիրած պատմամշակութային խնդիրներին և գիտության զարգացման մեջ նրա ունեցած դերին առնչվող զեկուցումներ։ Հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ գիտության պատմության, արևելագիտության, հնագիտության և արվեստաբանության ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով գիտական ժառանգության պահպանմանն ու հետագա հետազոտություններին։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբաններին, հայագետներին, արևելագետներին, հնագետներին, արվեստաբաններին, գիտության պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, ուսանողներին և Հովսեփ Օրբելու գործունեությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։
Updated: 2026-10-28
Pedagogy
Երևանի թեմական հոգևոր դպրոցը որպես 19-րդ դարի ազգային մշակույթի կենտրոն
Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Երևանի թեմական հոգևոր դպրոցի դերին որպես 19-րդ դարի ազգային մշակույթի կարևոր կենտրոն՝ ընդգծելով նրա կրթական, հոգևոր և հասարակական ազդեցությունը հայ մշակութային կյանքի զարգացման վրա։ Դիտարկվում է դպրոցի գործունեությունը Ռուսական կայսրության վարչական և եկեղեցական համակարգերի պայմաններում, ինչպես նաև այն, թե ինչպես էր այն ծառայում ոչ միայն հոգևորականների պատրաստման, այլ նաև լայն իմաստով ազգային մտավորականության ձևավորման նպատակին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսումնական ծրագրերի բովանդակությանը, որտեղ համադրվում էին աստվածաբանական, լեզվական, պատմական և ընդհանուր կրթական առարկաները՝ նպաստելով աշակերտների համակողմանի կրթությանը և ազգային ինքնագիտակցության ամրապնդմանը։ Աշխատանքում վերլուծվում է դպրոցի մշակութային ազդեցությունը՝ նրա շրջանավարտների մասնակցությունը հայկական մամուլի, կրթական հաստատությունների և հասարակական շարժումների զարգացման գործընթացներին, ինչպես նաև նրանց դերը ազգային վերածննդի գաղափարների տարածման մեջ։ Նշվում է նաև, որ թեմական դպրոցը դարձել էր կարևոր միջնորդ օղակ ավանդական եկեղեցական կրթության և ժամանակակից աշխարհիկ կրթական համակարգերի միջև՝ նպաստելով կրթական նոր մոդելների ձևավորմանը։ Ընդգծվում է, որ Երևանի թեմական հոգևոր դպրոցը ոչ միայն կրթական հաստատություն էր, այլ նաև գաղափարական կենտրոն, որտեղ ձևավորվում էին ազգային ինքնության, մշակութային շարունակականության և հասարակական առաջընթացի հիմքերը։
Updated: 2026-09-20
Literature
Անտառի մատուռը
Աշխատության վերնագիրը միավորում է երկու խորհրդանշական պատկեր՝ անտառը՝ որպես բնության խաղաղ ու առանձնացած միջավայր, և մատուռը՝ որպես աղոթքի, հավատքի ու հոգևոր խորհրդածության վայր։ Այս համադրությունը ստեղծում է գեղարվեստական միջավայր, որտեղ բնության և հոգևոր կյանքի թեմաները կարող են փոխլրացնել միմյանց։ Մատուռը հայ մշակութային ընկալումներում հաճախ խորհրդանշում է հավատքի պահպանությունը, հոգևոր ապավենը և մարդու ներքին աշխարհի հետ կապը, իսկ անտառային միջավայրը կարող է ընդգծել առանձնությունը, լռությունն ու բնության խորհրդավորությունը։ Ստեղծագործությունը վերնագրի հիման վրա կարելի է դիտարկել որպես հոգևոր կամ բնապատկերային երանգավորում ունեցող գրական երկ, որի կենտրոնական պատկերը կարող է ծառայել մարդու և բնության, հավատքի ու ներաշխարհի փոխհարաբերությունները ներկայացնելու համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի հայ գրականության մեջ կրոնական պատկերների, բնության գեղարվեստական ընկալման և հոգևոր միջավայրի ներկայացման ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Գիրքը կարող է դիտարկվել նաև որպես ժամանակաշրջանի հայ ընթերցողական մշակույթի և գեղարվեստական թեմատիկայի բազմազանության վկայություն։
Updated: 2026-11-03
Political Science
Ազգային ժողովի արձանագրություններ․ տասնմեկերորդ նիստ
Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի տասնմեկերորդ նիստի արձանագրությունները՝ գրավոր պահպանելով ժողովի քննարկումների, ընթացակարգերի և աշխատանքների ընթացքը։ Այն փաստագրական կարևորություն ունի Կոստանդնուպոլսի հայ ազգային կառույցների գործունեության և համայնքային ինքնակառավարման պատմության ուսումնասիրության համար։ Արձանագրային նյութը հնարավորություն է տալիս հետևելու ժողովական աշխատանքի կազմակերպմանը, օրակարգային հարցերի քննարկման ձևերին և հանրային նշանակություն ունեցող խնդիրների շուրջ ներկայացված դիրքորոշումներին։ Նման փաստաթղթերը վկայում են ազգային ներկայացուցչական մարմինների դերի մասին համայնքի ներքին կյանքում՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին քննարկվում ընդհանուր շահերին վերաբերող հարցերը և ձևավորվում կոլեկտիվ որոշումներ։ Դրանք արժեքավոր նյութ են նաև ժամանակաշրջանի հասարակական հարաբերությունների, վարչական գործելակերպի, ժողովական լեզվի և ազգային կազմակերպական ավանդույթների ուսումնասիրության համար։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել հայ համայնքի պատմությամբ, ազգային հաստատությունների զարգացմամբ և Կոստանդնուպոլսի հայության հասարակական-քաղաքական կյանքով հետաքրքրվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։
Updated: 2026-11-05