Բանակաշինությունը Հայաստանի Հանրապետությունում 1992-2010 թթ.

Biology

Այս աշխատությունը նվիրված է միկրոջրիմուռների և ցիանոբակտերիաների կենսաբազմազանության ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև Parachlorella kessleri միկրոջրիմուռի կենսատեխնոլոգիական ներուժի գնահատմանը։ Հետազոտության առաջին ուղղությունը վերաբերում է ջրային էկոհամակարգերում տարածված միկրոջրիմուռների և ցիանոբակտերիաների տեսակային բազմազանության, տարածման առանձնահատկությունների և էկոլոգիական նշանակության բացահայտմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել տարբեր ջրային միջավայրերից հավաքված նմուշները, դրանց տեսակային կազմը, կենսաբանական առանձնահատկությունները և շրջակա միջավայրի պայմանների ազդեցությունը միկրոօրգանիզմների տարածման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գործոններին, ինչպիսիք են ջրի ջերմաստիճանը, լուսավորությունը, սննդանյութերի պարունակությունը, թթվայնությունը և այլ ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշներ, որոնք կարող են պայմանավորել միկրոջրիմուռների և ցիանոբակտերիաների աճն ու բազմազանությունը։ Աշխատանքի երկրորդ կարևոր ուղղությունը Parachlorella kessleri տեսակի կենսաբանական և կենսատեխնոլոգիական հատկությունների ուսումնասիրությունն է։ Այս միկրոջրիմուռը կարող է դիտարկվել որպես արժեքավոր կենսաբանական հումք՝ շնորհիվ իր կենսազանգվածում սպիտակուցների, լիպիդների, ածխաջրերի, պիգմենտների և այլ կենսաակտիվ միացությունների կուտակման հնարավորության։ Հետազոտության ընթացքում կարող են գնահատվել դրա աճի արագությունը, կենսազանգվածի արտադրողականությունը, տարբեր աճեցման պայմանների նկատմամբ արձագանքը և կենսաքիմիական կազմը։ Կարևոր ուղղություն է նաև այն պայմանների բացահայտումը, որոնք նպաստում են առավել բարձր կենսազանգվածի կամ նպատակային արժեքավոր նյութերի ստացմանը։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել այս միկրոջրիմուռի հնարավոր կիրառությունները սննդի և կերերի արտադրության, կենսաակտիվ նյութերի ստացման, կենսավառելիքի, ջրերի կենսաբանական մաքրման և այլ կենսատեխնոլոգիական ուղղություններում։ Միկրոջրիմուռների կենսաբազմազանության ուսումնասիրությունը միաժամանակ կարևոր է էկոհամակարգերի վիճակի գնահատման և բնական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման տեսանկյունից, քանի որ այս օրգանիզմները կարևոր դեր ունեն ջրային միջավայրերի նյութափոխանակության, թթվածնարտադրության և սննդային շղթաների պահպանման գործընթացներում։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս համադրել էկոլոգիական և կիրառական կենսաբանական մոտեցումները՝ մի կողմից բացահայտելով միկրոջրիմուռների ու ցիանոբակտերիաների բազմազանությունը, իսկ մյուս կողմից գնահատելով ընտրված տեսակի՝ կենսատեխնոլոգիական արտադրություններում կիրառվելու հեռանկարները։ Ստացված արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ տեղական միկրոջրիմուռային ռեսուրսների հետագա ուսումնասիրության, արժեքավոր կենսանյութերի ստացման տեխնոլոգիաների զարգացման և կայուն կենսատեխնոլոգիական գործընթացների մշակման համար։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է Օսկար Ուայլդի արձակի լեզվաբանաստեղծական առանձնահատկությունների և դրանց հայերեն թարգմանություններում արտացոլման համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում է Ուայլդի ստեղծագործական լեզվի ոճական բազմաշերտությունը՝ ընդգծելով նրա էսթետիկ մտածողությունը, աֆորիստիկ կառուցվածքները, սարկազմի և հումորի կիրառումը, ինչպես նաև պատկերավորման նուրբ համակարգը։ Հեղինակը ուսումնասիրում է, թե ինչպես են այս լեզվական և ոճական առանձնահատկությունները ձևավորում Ուայլդի արձակի գեղարվեստական ինքնատիպությունը և իմաստային խորությունը։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում թարգմանական գործընթացի խնդիրներին՝ բառապաշարային համարժեքության, ոճական հավասարակշռության և մշակութային հղումների փոխանցման դժվարություններին։ Վերլուծվում են հայերեն տարբեր թարգմանություններ՝ բացահայտելով, թե ինչպես են պահպանվում կամ փոփոխվում բնագրի լեզվական-գեղարվեստական առանձնահատկությունները թարգմանության ընթացքում։ Ներկայացվում են թարգմանական ռազմավարություններ և մոտեցումներ, որոնք կիրառվում են Ուայլդի բարդ ոճի փոխանցման ժամանակ, ինչպես նաև գնահատվում է դրանց արդյունավետությունը։ Գիրքը համադրում է լեզվաբանական և գրականագիտական մոտեցումները՝ նպաստելով թարգմանության տեսության և գեղարվեստական արձակի ուսումնասիրության զարգացմանը։ Աշխատությունը նախատեսված է լեզվաբանների, թարգմանիչների, գրականագետների, ուսանողների և անգլիական գրականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Sociology

Հրատարակությունը նախատեսված է գրադարանների համար որպես մեթոդական ուղեցույց՝ նվիրված կանանց դերի, իրավունքների և հասարակական նշանակության լուսաբանմանը։ Այն ներառում է առաջարկություններ թեմատիկ գրքային ցուցահանդեսների, գրական միջոցառումների, ընթերցողական քննարկումների, դասախոսությունների և տեղեկատվական ծրագրերի կազմակերպման վերաբերյալ՝ նպաստելով կանանց ձեռքբերումների, հասարակական ակտիվության և հավասար իրավունքների գաղափարների տարածմանը։ Նյութում ներկայացվում են թեմային առնչվող գրականության մատենագիտական ցանկեր, աշխատանքի կազմակերպման մեթոդական ցուցումներ և մշակութային-լուսավորչական նախաձեռնությունների օրինակներ, որոնք կարող են կիրառվել տարբեր տեսակի գրադարաններում։ Հրատարակությունն արժեքավոր գործնական ձեռնարկ է գրադարանավարների և մշակութային ոլորտի մասնագետների համար՝ աջակցելով ընթերցողների շրջանում գենդերային հավասարության, կրթության և հասարակական մասնակցության վերաբերյալ իրազեկության բարձրացմանը։

History

Աշխատությունը նվիրված է Հայկական հարցի ձևավորման, ընկալման և մեկնաբանության ուսումնասիրությանը մինչխորհրդային շրջանի հայ հասարակական-քաղաքական մտքի և պատմագրության մեջ։ Հետազոտության կենտրոնում այն գաղափարական, քաղաքական և պատմագիտական մոտեցումներն են, որոնց միջոցով հայ մտավորականությունը, հասարակական-քաղաքական գործիչները և պատմաբանները տարբեր ժամանակաշրջաններում ներկայացրել են Օսմանյան կայսրության հայ բնակչության իրավունքների, անվտանգության, ինքնավարության, բարենորոգումների և ազգային-քաղաքական ապագայի խնդիրները։ Աշխատության մեջ Հայկական հարցը դիտարկվում է ոչ միայն որպես միջազգային դիվանագիտության և մեծ տերությունների քաղաքականության խնդիր, այլև որպես հայ հասարակական մտքի զարգացման կարևոր ուղղություն, որի շուրջ ձևավորվել են տարբեր գաղափարական դիրքորոշումներ և քաղաքական ծրագրեր։ Ուսումնասիրվում են հայ պահպանողական, ազատական, ազգային-դեմոկրատական, սոցիալիստական և այլ ուղղությունների ներկայացուցիչների մոտեցումները, նրանց պատկերացումները ազգային իրավունքների պաշտպանության, ազգային ինքնության պահպանման, կրթության և մշակույթի զարգացման, քաղաքական ազատությունների ու ինքնակառավարման հնարավորությունների վերաբերյալ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում այն պատմագիտական աշխատություններին և հեղինակներին, որոնք փորձել են վերլուծել Հայկական հարցի առաջացման պատճառները, դրա զարգացման փուլերը և հայ ժողովրդի պատմական ու քաղաքական իրավունքների հիմնավորումները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են պատմական իրադարձությունները, հատկապես Օսմանյան կայսրության հայաբնակ տարածքներում տեղի ունեցող քաղաքական և սոցիալական գործընթացները, ազդել հայ հասարակական-քաղաքական մտքի ձևավորման և Հայկական հարցի ընկալման վրա։ Քննարկվում են նաև եվրոպական քաղաքականության, միջազգային հարաբերությունների և մեծ տերությունների միջամտության վերաբերյալ հայ գործիչների գնահատականները, ինչպես նաև ազգային խնդիրների լուծման հնարավոր ուղիների շուրջ առկա տարակարծությունները։ Պատմագրական տեսանկյունից կարևորվում է տարբեր հեղինակների աշխատությունների համադրական ուսումնասիրությունը՝ բացահայտելու համար նրանց օգտագործած աղբյուրները, մեթոդաբանական մոտեցումները, գաղափարական ազդեցությունները և պատմական գործընթացների մեկնաբանության առանձնահատկությունները։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել Հայոց պատմությամբ, հայ քաղաքական մտքի պատմությամբ, պատմագրությամբ, ազգային-ազատագրական շարժումների պատմությամբ և Հայկական հարցի ուսումնասիրությամբ զբաղվող պատմաբանների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։ Այն նպաստում է Հայկական հարցի վերաբերյալ հայ հասարակական և գիտական մտքի զարգացման ամբողջական պատկերացմանը՝ ընդգծելով դրա գաղափարական բազմազանությունը և պատմական նշանակությունը։

Linguistics

Նվիրված է հայոց լեզվի քերականության կարևոր բաժիններից մեկին՝ ցուցական դերանունների ուսուցման մեթոդաբանությանը և դրանց արդյունավետ ներկայացմանը դպրոցական դասապրոցեսում։ Ռեֆերատում ներկայացվում է, թե ինչ դեր ունեն ցուցական դերանունները խոսքում, ինչպես են դրանք օգնում մատնանշել առարկաներ, անձեր, երևույթներ կամ հատկանիշներ և ինչպիսի նշանակություն ունեն սովորողների խոսքային ու գրավոր կարողությունների զարգացման գործում։ Նյութում բացատրվում են ցուցական դերանունների հիմնական տեսակները, դրանց կիրառության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև լեզվական այն իրավիճակները, որոնցում դրանք առավել հաճախ օգտագործվում են։ Ռեֆերատը ներառում է նաև մանկավարժական մոտեցումներ, ուսուցման մեթոդներ և հնարքներ, որոնք նպաստում են աշակերտների կողմից թեմայի ավելի հեշտ ընկալմանը և ամրապնդմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դասի պլանավորմանը, նպատակների սահմանմանը, ուսուցման փուլերին, ուսուցչի և աշակերտի փոխգործակցությանը, ինչպես նաև կիրառվող ուսումնական նյութերին ու վարժություններին։ Օրինակելի դասի նմուշօրինակում ներկայացվում են դասի թեման, նպատակները, անհրաժեշտ պարագաները, դասի ընթացքը, հարցադրումները, գործնական աշխատանքները և ամփոփման փուլը, ինչը հնարավորություն է տալիս ուսուցչին կիրառել պատրաստի կառուցվածք իրական դասավանդման ընթացքում։ Ռեֆերատում կարող են ընդգրկվել նաև ստեղծագործական առաջադրանքներ, խմբային աշխատանքներ, լեզվական խաղեր և գնահատման ձևեր, որոնք զարգացնում են աշակերտների հետաքրքրությունը և ակտիվ մասնակցությունը դասին։ Այս թեման կարևոր է հատկապես տարրական և միջին դպրոցում հայոց լեզվի դասավանդման համար, քանի որ ցուցական դերանունների ճիշտ ուսուցումը նպաստում է խոսքի հստակությանը, կապակցվածությանը և լեզվական մտածողության զարգացմանը։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է սուլֆանիլամիդային միացությունների ազդեցության ուսումնասիրությանը շան ստամոքսի և աղիքների ֆունկցիոնալ վիճակի վրա՝ փորձարարական ֆարմակոլոգիայի և մարսողական համակարգի ֆիզիոլոգիայի տեսանկյունից։ Հետազոտության կենտրոնում դեղաբանական ազդեցության պայմաններում ստամոքսաղիքային համակարգի հիմնական ֆունկցիաների հնարավոր փոփոխություններն են՝ ներառելով ստամոքսային սեկրեցիան, շարժողական ակտիվությունը, աղիքային գործընթացները և մարսողական համակարգի ընդհանուր ֆունկցիոնալ արձագանքը։ Սուլֆանիլամիդները պատմականորեն կարևոր տեղ են զբաղեցրել հակամանրէային դեղաբանության զարգացման մեջ, իսկ դրանց ուսումնասիրությունները նպաստել են ոչ միայն բուժական ազդեցության, այլև տարբեր օրգան համակարգերի վրա հնարավոր կողմնակի և ֆիզիոլոգիական ազդեցությունների վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել տարբեր սուլֆանիլամիդային միացությունների ազդեցության առանձնահատկությունները՝ պարզելու, թե դրանց քիմիական և դեղաբանական տարբերությունները որքանով են կապված ստամոքսի ու աղիքների ֆունկցիոնալ արձագանքների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ստամոքսային հյութի արտազատման և դրա ֆիզիոլոգիական բնութագրերի փոփոխություններին, քանի որ պատմական փորձարարական ուսումնասիրություններում որոշ սուլֆոնամիդային միացությունների դեպքում ուսումնասիրվել է ստամոքսային սեկրեցիայի վրա ազդեցությունը։ Կարևորվում է նաև աղիքային ներծծման և շարժողական գործընթացների ընդհանուր գնահատումը՝ որպես մարսողական համակարգի գործունեությունը բնութագրող փոխկապակցված երևույթներ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են դիտարկվել դեղանյութերի համակարգային ազդեցության և օրգանիզմի ֆունկցիոնալ պատասխանների փոխհարաբերության համատեքստում։ Միաժամանակ նման աշխատանքները պատմական նշանակություն ունեն փորձարարական դեղաբանության զարգացման տեսանկյունից, քանի որ կենդանական մոդելների միջոցով իրականացված ուսումնասիրությունները ժամանակին օգտագործվել են դեղանյութերի ազդեցության մեխանիզմների և օրգանային արձագանքների վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնման համար։ Ժամանակակից տեսանկյունից նման տվյալները պահանջում են զգուշավոր մեկնաբանություն՝ հաշվի առնելով հետազոտական մեթոդաբանության զարգացումը և կենդանիների մասնակցությամբ գիտական աշխատանքի ներկայիս բարեկեցության ու էթիկական չափանիշները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է փորձարարական ֆարմակոլոգիայի, մարսողական համակարգի ֆիզիոլոգիայի և անասնաբուժական դեղաբանության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բնութագրել սուլֆանիլամիդային միացությունների և ստամոքսաղիքային համակարգի ֆունկցիոնալ գործընթացների միջև առկա փոխազդեցությունները։