Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionHistory
Армянская печать и царская цензура
Աշխատությունը նվիրված է Ռուսական կայսրության պայմաններում հայկական տպագիր մամուլի և պետական գրաքննության փոխհարաբերությունների պատմական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում հայալեզու և հայկական հասարակական-մշակութային միջավայրի հետ կապված պարբերականների, գրքերի ու այլ տպագիր նյութերի հրատարակման նկատմամբ կիրառված վերահսկողության համակարգն է, ինչպես նաև այդ սահմանափակումների ազդեցությունը հայկական մտավոր, գրական և հասարակական կյանքի զարգացման վրա։ Քննվում են կայսերական գրաքննության ինստիտուտների գործունեության ընդհանուր սկզբունքները, հրատարակությունների նախնական կամ հետագա վերահսկողության ձևերը, թույլտվությունների տրամադրման գործընթացները և այն թեմատիկ շրջանակները, որոնք կարող էին պետական մարմինների հատուկ ուշադրության առարկա դառնալ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հայկական մամուլի խմբագիրների, հրատարակիչների, հեղինակների և գրաքննիչ մարմինների միջև հարաբերություններին՝ բացահայտելով, թե վերահսկողական միջավայրն ինչպես էր անդրադառնում հրապարակումների բովանդակության, լեզվի և թեմաների ընտրության վրա։ Ուսումնասիրվում են նաև այն ռազմավարությունները, որոնց միջոցով հրատարակիչներն ու հեղինակները փորձում էին գործել գործող սահմանափակումների պայմաններում՝ պահպանելով հասարակական, կրթական և մշակութային խնդիրների քննարկման հնարավորությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայկական պարբերական մամուլի դերը ազգային մշակույթի, լեզվի, գրականության, կրթության և հասարակական մտքի զարգացման մեջ, ինչի պատճառով գրաքննության պատմությունը դիտարկվում է նաև որպես հայկական մտավոր կյանքի պատմության բաղադրիչ։ Հետազոտության համար կարևոր աղբյուրային նշանակություն կարող են ունենալ գրաքննչական մարմինների փաստաթղթերը, պաշտոնական գրագրությունը, հրատարակությունների թույլտվությունների կամ սահմանափակումների վերաբերյալ նյութերը, խմբագիրների նամակագրությունը և ժամանակաշրջանի մամուլը։ Դրանց համադրումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ինչպես պետական քաղաքականության ընդհանուր սկզբունքները, այնպես էլ առանձին հրատարակությունների շուրջ ձևավորված կոնկրետ իրավիճակները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայ մամուլի պատմության, գրաքննության ինստիտուտների, հասարակական մտքի և Ռուսական կայսրության վարչական քաղաքականության ուսումնասիրությունը՝ նպաստելով հայկական տպագիր մշակույթի զարգացման պատմական պայմանների և դրա առջև կանգնած սահմանափակումների առավել ամբողջական ըմբռնմանը։
Updated: 2026-09-20
Psychology
Մանկատան սաների միջանձնային և միջխմբային հարաբերությունների կարգավորման հոգեբանական առանձնահատկությունները
Այս ուսումնասիրությունը վերլուծում է մանկատան սաների միջանձնային և միջխմբային հարաբերությունների ձևավորման ու կարգավորման հոգեբանական առանձնահատկությունները՝ ընդգծելով ինչպես անձնական փորձառությունների, այնպես էլ ինստիտուցիոնալ միջավայրի ազդեցությունը։ Նշվում է, որ նման միջավայրում երեխաների սոցիալական կապերը հաճախ ձևավորվում են սահմանափակ հուզական անվտանգության պայմաններում, ինչը կարող է ազդել վստահության մակարդակի, կապվածության ձևերի և կոնֆլիկտների լուծման վարքագծային մոդելների վրա։ Կարևորվում է վաղ մանկական փորձառությունների դերը, մասնավորապես՝ կորստի, անտեսման կամ անկայուն խնամքի իրավիճակները, որոնք կարող են հանգեցնել ինչպես պաշտպանական ագրեսիվ վարքի, այնպես էլ սոցիալական հեռացման և մեկուսացման միտումների։ Միջխմբային հարաբերություններում դիտարկվում են խմբային դինամիկայի առանձնահատկությունները, դերային բաշխման խնդիրները, առաջնորդության ոչ ֆորմալ ձևավորումը և մրցակցային կամ համագործակցային վարքի զարգացման պայմանները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մանկատան սոցիալական միջավայրի կառուցվածքային գործոններին, դաստիարակների և հոգեբանների միջամտություններին, ինչպես նաև խմբային աշխատանքների և թերապևտիկ ծրագրերի դերին, որոնք նպաստում են հուզական կայունության և սոցիալական հմտությունների զարգացմանը։ Նշվում է, որ արդյունավետ կարգավորումը պահանջում է անհատական մոտեցում յուրաքանչյուր երեխայի նկատմամբ՝ հաշվի առնելով նրա հոգեբանական կարիքները, տրավմատիկ փորձառությունները և հարմարվողականության մակարդակը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ մանկատան սաների հարաբերությունների բարելավումը հնարավոր է միայն համակարգված հոգեբանական և մանկավարժական միջամտությունների միջոցով, որոնք ուղղված են վստահության վերականգնմանը, սոցիալական կապերի ամրապնդմանը և խմբային ներդաշնակության ձևավորմանը։
Updated: 2026-08-26
Other Subjects
Precatio vigintiquinque linguis exarata et in Mechitaristica typographia praelo commissa inspectantibus augustissimis Ferdinando I imperatore et rege apostolico et Maria Anna imperatrice et regina post solemnem caeremoniam sacri lapidis auspicalis in novo
Սա լատիներենով կազմված հանդիսավոր աղոթական և ծիսական բնույթի հնատիպ հրատարակություն է, որը կապված է Մխիթարյան տպարանի գործունեության և Ավստրիական կայսրության բարձրագույն արքունական շրջանակների մասնակցությամբ իրականացված հանդիսավոր արարողության հետ։ Հրատարակության բովանդակության հիմքում բազմալեզու աղոթքն է, որը կազմվել է քսանհինգ լեզուներով և տպագրության է հանձնվել Մխիթարյան տպարանում։ Բազմալեզու ձևաչափը վկայում է հրատարակության ներկայացուցչական և միջազգային բնույթի մասին՝ ընդգծելով տարբեր ժողովուրդների ու լեզվական ավանդույթների ընդգրկումը մեկ կրոնական-ծիսական համատեքստում։ Նյութը կապված է սրբազան հիմնաքարի հանդիսավոր օրհնության և դրման արարողության հետ, որն իրականացվել է կայսր Ֆերդինանդ I-ի և կայսրուհի Մարիա Աննայի ներկայությամբ։ Այս հանգամանքը հրատարակությանը հաղորդում է ոչ միայն կրոնական, այլև պատմամշակութային և արարողակարգային նշանակություն՝ այն դարձնելով տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական, եկեղեցական և քաղաքական մշակույթի ուսումնասիրության արժեքավոր աղբյուր։ Հրատարակության մեջ արտացոլվում է Մխիթարյան տպագրական ավանդույթի առանձնահատկությունը, մասնավորապես՝ բազմալեզու հոգևոր և գիտակրթական նյութերի պատրաստման ու տարածման կարողությունը։ Այն կարևոր է նաև գրքի պատմության և հնատիպ տպագրության տեսանկյունից, քանի որ հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու տպագրական մշակույթի, լեզուների ներկայացման և կրոնական արարողությունների փաստագրման փոխկապակցվածությունը։ Բազմալեզու աղոթքի առկայությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել լեզվաբանական և համեմատական ուսումնասիրությունների համար, իսկ հրատարակության ծիսական համատեքստը՝ եկեղեցական պատմության, մշակութաբանության և եվրոպական արքունական արարողակարգերի հետազոտության տեսանկյունից։ Նյութը կարող է արժեքավոր լինել հայագետների, Մխիթարյան միաբանության և նրա տպագրական ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, գրքի պատմաբանների, բիբլիոգրաֆների, եկեղեցական պատմության հետազոտողների և հնատիպ գրականության սիրահարների համար։
Updated: 2026-09-10
Other Subjects
More than 70% of Nagorno-Karabakh's population flees as future uncertain for those who remain
Լրագրողական, հասարակական-քաղաքական և մարդասիրական բնույթի այս հրապարակումը նվիրված է 2023 թվականի սեպտեմբերին Լեռնային Ղարաբաղից հայ բնակչության զանգվածային տեղահանությանը և տարածաշրջանում մնացած բնակիչների ապագայի վերաբերյալ անորոշությանը։ Հոդվածի վերնագրում ընդգծվում է, որ հրապարակման տվյալ ժամանակահատվածում Լեռնային Ղարաբաղի բնակչության ավելի քան 70 տոկոսը լքել էր իր բնակության վայրը։ Քննության են առնվում ռազմական գործողություններից հետո ստեղծված իրավիճակը, բնակչության անվտանգության վերաբերյալ մտահոգությունները և մարդկանց՝ իրենց տները թողնելու որոշման վրա ազդող հանգամանքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղահանված ընտանիքների սոցիալական և մարդասիրական խնդիրներին, ժամանակավոր կացարանների, սննդի, բժշկական օգնության և անհրաժեշտ ծառայությունների հասանելիությանը։ Անդրադարձ է կատարվում Հայաստան տեղափոխված բնակիչների ընդունման, տեղավորման և հետագա սոցիալական ինտեգրման հետ կապված դժվարություններին։ Հրապարակման թեմատիկ շրջանակում կարևորվում են նաև Լեռնային Ղարաբաղում մնացած անձանց անվտանգության, իրավունքների պաշտպանության, կենսապայմանների և ապագայի վերաբերյալ անորոշության հարցերը։ Դիտարկվում են միջազգային կազմակերպությունների, մարդասիրական կառույցների և պետական մարմինների հնարավոր դերերը ստեղծված իրավիճակի հետևանքների մեղմացման գործում։ Նյութը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու զանգվածային տեղահանության մարդկային հետևանքները, տարածաշրջանային հակամարտության սոցիալական ազդեցությունները և բնակչության պաշտպանության հետ կապված միջազգային իրավական հիմնախնդիրները։ Կարևորվում է հրապարակման նշանակությունը որպես 2023 թվականի իրադարձությունների ժամանակակից լրագրողական արձագանք, որը կարող է օգտագործվել հետագա պատմական, հասարակագիտական և մեդիագիտական ուսումնասիրություններում՝ հաշվի առնելով դրա հրապարակման ժամանակային համատեքստը։ Այն կարող է օգտակար լինել լրագրության, միջազգային հարաբերությունների, մարդու իրավունքների, հակամարտությունների ուսումնասիրության և հարկադիր տեղահանության հիմնախնդիրներով զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։
Updated: 2026-10-10
Literature
Իսպանական արձակի հիմնական գծերը
Իսպանական արձակն իր հարուստ պատմության ընթացքում անցել է մի քանի գլխավոր փուլերով, որոնք արտացոլում են հասարակության, քաղաքականության և մշակութային զարգացման փոփոխությունները։ Միջնադարում առաջացել են ավանդական պատմվածքներ, գեղարվեստական վիպերգություններ և եկեղեցական թեմաներով գրական ստեղծագործություններ, որտեղ գերիշխում էին բարոյականության, հերոսության և կրոնական արժեքների թեմաները։ 16–17-րդ դարերում ոսկե դարաշրջանը (Siglo de Oro) բերեց իսպանական գրականության զարթոնքը, երբ առաջացան հայտնի վեպեր, պիեսներ և պատմվածքներ՝ հասուն գեղարվեստական ձևով, որտեղ խորքային կերպարները և սոցիալական քննադատությունը սկսեցին կարևոր դեր խաղալ։ 18–19-րդ դարերում արձակը զարգացավ դեպի ռեալիզմ և նատուրալիզմ՝ ավելի շատ ուշադրություն դարձնելով հասարակական խնդիրներին, միջին խավի կյանքի մանրամասներին և մարդկային հոգեբանությանը, ինչպես վկայում են Բենիտո Պերես Գալդոսի և Մարիա Ասունսիոնի ստեղծագործությունները։ 20-րդ դարում իսպանական արձակը նորանոր ձևեր է ընդունել, ներառելով մոդեռնիզմի և հետմոդեռնիզմի տարրեր, խորհրդանշական ու հոգեբանական մոտեցումներ, ինչպես նաև փորձարարական լեզու ու կառուցվածք՝ արտացոլելով անհատի ներքին աշխարհը, ժամանակակից հասարակության մարտահրավերները և մշակութային ինքնությունը, որի լավագույն օրինակներն են Խուան Ռամոն Խիմենեսի, Միգել դե Ունամունոյի և Կարլոս Ֆուենտեսի ստեղծագործությունները։ Այս կերպ, իսպանական արձակը կարելի է դիտարկել որպես հարուստ, բազմաշերտ մշակույթ, որի հիմնական փուլերը արտացոլում են միջնադարյան ավանդույթները, ոսկե դարաշրջանի վարպետությունը, ռեալիստական մոտեցումները և 20-րդ դարի ժամանակակից փորձարարությունը, ինչը թույլ է տալիս հասկանալ իսպանական հասարակության, հոգեբանության և մշակութային արժեքների փոփոխությունը գրականության լեզվով։
Updated: 2026-10-23
Mathematics
Теоретическое исследование некоторых вопросов нелинейной оптики и кинетики квантовых гетероструктур
Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է ոչ գծային օպտիկայի և քվանտային հետերոկառուցվածքների կինետիկայի մի շարք տեսական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են լույսի և նյութի փոխազդեցության բարդ երևույթները, որոնք դրսևորվում են հատկապես այն համակարգերում, որտեղ օպտիկական ճառագայթման ինտենսիվության կամ արտաքին ազդեցությունների փոփոխությունը հանգեցնում է նյութի արձագանքի ոչ գծային բնույթին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է քվանտային հետերոկառուցվածքներում ընթացող ֆիզիկական գործընթացների տեսական նկարագրությունը՝ հաշվի առնելով էլեկտրոնների, խոռոչների, ֆոտոնների և այլ քվազիմասնիկների փոխազդեցությունները։ Ուսումնասիրվում են համակարգերի էներգետիկ վիճակների, անցումների, գրգռված վիճակների ձևավորման և դրանց ժամանակային էվոլյուցիայի առանձնահատկությունները։ Կինետիկական մոտեցումների միջոցով վերլուծվում են քվանտային համակարգերում մասնիկների բաշխման և վերադասավորման գործընթացները, ինչպես նաև արտաքին էլեկտրամագնիսական դաշտի ազդեցությամբ դրանց փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ոչ գծային օպտիկական երևույթների տեսական ուսումնասիրությունը, քանի որ նման երևույթները հիմք են հանդիսանում ժամանակակից օպտոէլեկտրոնային և քվանտային սարքերի աշխատանքի բազմաթիվ սկզբունքների համար։ Աշխատության մեջ կիրառվող տեսական մեթոդները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու տարբեր պարամետրերի միջև փոխկապակցվածությունը և կանխատեսելու քվանտային հետերոկառուցվածքների օպտիկական ու կինետիկական հատկությունները տարբեր պայմաններում։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքներում ընթացող հիմնարար գործընթացների ավելի խոր ըմբռնմանը և դրանց հիման վրա նոր օպտիկական ու օպտոէլեկտրոնային համակարգերի ուսումնասիրմանը։ Աշխատության արդյունքները տեսական նշանակություն ունեն ոչ գծային օպտիկայի, քվանտային կինետիկայի, կիսահաղորդչային ֆիզիկայի և նանոֆիզիկայի բնագավառների համար և կարող են կիրառելի լինել լազերային համակարգերի, օպտիկական ազդանշանների մշակման, քվանտային սարքավորումների և այլ առաջադեմ տեխնոլոգիաների ֆիզիկական հիմքերի ուսումնասիրման ընթացքում։
Updated: 2026-09-13