Բնակչության տեղաշարժը և ՀՀ տնտեսության զարգացման գործընթացը անցման ժամանակաշրջանում

История

Գիրքը նվիրված է Մեծ Հայքի թագավորությունում հոգևոր և աշխարհիկ իշխանությունների փոխհարաբերությունների պատմական ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով Ք.ա. IV դարից մինչև Ք.ծ. դարերը։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են պետական իշխանության և կրոնական կառույցների ձևավորման, փոխազդեցության և փոխադարձ ազդեցության գործընթացները՝ հաշվի առնելով Հայաստանի քաղաքական, սոցիալական և մշակութային զարգացման առանձնահատկությունները։ Հեղինակը դիտարկում է նախաքրիստոնեական շրջանի կրոնական համակարգը, քրմական դասի դիրքն ու գործառույթները, սրբավայրերի և պաշտամունքային կենտրոնների դերը, ինչպես նաև արքայական իշխանության և կրոնական վերնախավի միջև գոյություն ունեցող կապերը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, թե ինչպես էր կրոնական գաղափարախոսությունն օգտագործվում պետական իշխանության հեղինակության ամրապնդման և հասարակական կարգի պահպանման համար, և հակառակը՝ ինչպես էր արքայական իշխանությունը ներգործում կրոնական հաստատությունների կազմակերպման ու գործունեության վրա։ Աշխատության կարևորագույն հատվածներից մեկը քրիստոնեության տարածման և պետական կրոն հռչակվելու գործընթացն է, որը արմատապես փոխեց հոգևոր և աշխարհիկ իշխանությունների հարաբերությունների բնույթը։ Քննարկվում են Հայ եկեղեցու ձևավորման ու ամրապնդման, հոգևորականության հասարակական և քաղաքական դերակատարության, եկեղեցական սեփականության, իշխանության և իրավասությունների հարցերը, ինչպես նաև արքունիքի և եկեղեցական վերնախավի համագործակցության ու հակասությունների դրսևորումները։ Գիրքը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են կրոնական և քաղաքական ինստիտուտները փոխադարձաբար ազդել միմյանց վրա և ինչ դեր են ունեցել պետականության պահպանման, ազգային ինքնության ձևավորման ու հասարակական հարաբերությունների կարգավորման գործում։ Աշխատությունը կարող է արժեքավոր լինել հայոց հին և վաղ միջնադարյան պատմությամբ, հայկական կրոնական ավանդույթներով, եկեղեցու պատմությամբ և պետություն-եկեղեցի հարաբերությունների ձևավորմամբ հետաքրքրվող պատմաբանների, հայագետների, կրոնագետների, մշակութաբանների, ուսանողների և հետազոտողների համար։

Литература

Աշխատությունը ներկայացնում է հայերենի բառապաշարի համակողմանի բացատրական համակարգը՝ հիմնված բառերի իմաստների, կիրառության նրբերանգների, ստուգաբանության և ոճական առանձնահատկությունների մանրամասն վերլուծության վրա։ Այն անդրադառնում է հայ լեզվի պատմական զարգացման տարբեր շերտերին՝ դասական գրաբարից մինչև նոր գրական լեզու, բացահայտելով բառերի իմաստային բազմազանությունը և նրանց գործառույթը տարբեր խոսքային համատեքստերում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բառերի մեկնաբանության գիտական ճշգրտությանը, օրինակների ընտրությանը և լեզվական նորմերի ամրագրմանը, ինչը դարձնում է այս աշխատությունը կարևոր աղբյուր ինչպես լեզվաբանական հետազոտությունների, այնպես էլ կրթական նպատակների համար։ Բառարանը նաև արտացոլում է հայ մշակութային և մտավոր ժառանգության հարուստ շերտերը՝ ցույց տալով լեզվի կապը պատմության, գրականության և հասարակական կյանքի հետ։ Այն համարվում է հիմնարար ձեռնարկ հայերեն լեզվի ուսումնասիրության և կիրառման համար։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է Macrovipera lebetina obtusa տեսակի թունավոր օձի թույնի դեմ իմունաբանական հակաթույնի ստացման և դրա արդյունավետության գնահատման գիտական հիմնախնդիրներին։ Դիտարկվում են օձի թույնի կենսաքիմիական և թունաբանական առանձնահատկությունները, դրա բաղադրության մեջ առկա կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի ազդեցությունը կենդանի օրգանիզմի վրա, ինչպես նաև թունավորման հետևանքով առաջացող ախտաֆիզիոլոգիական փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում իմունային համակարգի պատասխանին, թույնի բաղադրիչների նկատմամբ հակամարմինների առաջացման օրինաչափություններին և հակաթույնի չեզոքացնող հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են իմունաբանական հակաթույնների մշակման տեսական սկզբունքները, դրանց կենսաբանական ակտիվության, առանձնահատկության և անվտանգության գնահատման մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում հակաթույնի արդյունավետության որոշման փորձարարական և իմունաբանական մեթոդներին, թույնի տարբեր բաղադրիչների չեզոքացման հնարավորություններին և ստացված արդյունքների համեմատական վերլուծությանը։ Կարևորվում են հակաթույնի որակի վերահսկման, կենսաբանական անվտանգության, հնարավոր կողմնակի ազդեցությունների գնահատման և բուժական կիրառության գիտական հիմնավորման հարցերը։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել օձի թույնով պայմանավորված թունավորումների բուժման միջոցների կատարելագործմանը, հակաթունային պատրաստուկների հետազոտության զարգացմանը և տարածաշրջանային առողջապահական խնդիրների լուծմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել իմունաբանների, թունաբանների, կենսաքիմիկոսների, դեղագետների, բժշկակենսաբանական հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Культура

Ուսումնասիրությունը նվիրված է Փանոս Թերլեմեզյանի կյանքին, ստեղծագործական ուղուն և հայ կերպարվեստի զարգացման գործում ունեցած նշանակալի ներդրմանը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են նկարչի կյանքի կարևոր փուլերը, կրթությունը, մասնագիտական ձևավորման ընթացքը և ստեղծագործական գործունեության այն միջավայրը, որը ձևավորել է նրա գեղարվեստական աշխարհայացքն ու անհատական ձեռագիրը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նրա գեղանկարչական ժառանգությանը, թեմատիկ նախասիրություններին, բնանկարներին, դիմանկարներին և ազգային կյանքի ու բնության պատկերումներին։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու Թերլեմեզյանի ստեղծագործական մտածողության հիմնական առանձնահատկությունները, գույնի և լույսի կիրառման սկզբունքները, բնության ու իրականության նկատմամբ նրա գեղարվեստական վերաբերմունքը և կերպարվեստի տարբեր ուղղությունների հետ ունեցած առնչությունները։ Կարևորվում է նաև նկարչի ստեղծագործության կապը հայկական մշակութային միջավայրի և ազգային ինքնության հետ, քանի որ նրա բազմաթիվ աշխատանքներում արտահայտվում են հայրենի բնության, ժողովրդի կյանքի և պատմամշակութային միջավայրի նկատմամբ առանձնահատուկ վերաբերմունք։ Աշխատության մեջ ստեղծագործական ժառանգությունը դիտարկվում է ժամանակի հայ և եվրոպական կերպարվեստի զարգացման գործընթացների համատեքստում՝ հնարավորություն տալով գնահատելու այն գեղարվեստական ազդեցությունները, որոնք ձևավորել են նկարչի ոճն ու մասնագիտական հայացքները։ Հեղինակի կյանքի և արվեստի համատեղ ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել նրա անհատականության, ստեղծագործական որոնումների և հայ գեղանկարչության պատմության մեջ ունեցած տեղի մասին։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել արվեստաբաններին, գեղանկարիչներին, մշակութաբաններին, պատմաբաններին, թանգարանային և ցուցահանդեսային ոլորտի մասնագետներին, ինչպես նաև հայ կերպարվեստի պատմությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին և ընթերցողներին։

Религия

Աշխատությունը հայ եկեղեցական ավանդության կարևոր ժողովածուներից է, որն ընդգրկում է քրիստոնեական սրբերի, նահատակների, վկաների և եկեղեցական նշանավոր անձանց հիշատակություններին նվիրված վարքագրական պատմություններ։ Հայսմավուրքների հիմնական կառուցվածքը հիմնված է եկեղեցական տոնացույցի և տարվա օրերի հաջորդականության վրա․ յուրաքանչյուր օրվա համար ներկայացվում են տվյալ օրը հիշատակվող սրբերի վարքերը, նրանց հոգևոր գործունեությունը, քրիստոնեական հավատքի տարածման գործում ունեցած դերը, ինչպես նաև նահատակության և հավատի համար կրած փորձությունների մասին պատմություններ։ Ժողովածուի կարևոր նպատակներից է հավատացյալներին ծանոթացնել սրբերի օրինակելի կյանքին՝ նրանց հավատարմությունը, անձնազոհությունը, բարեպաշտությունը, համբերությունը և հոգևոր ամրությունը ներկայացնելով որպես քրիստոնեական կյանքի ուղենիշներ։ Նման պատմությունները միաժամանակ ունեն կրոնական, դաստիարակչական և պատմամշակութային նշանակություն, քանի որ սրբերի վարքերի միջոցով փոխանցվում են եկեղեցական ավանդություններ, քրիստոնեական արժեքներ և տարբեր ժամանակաշրջանների հոգևոր կյանքի մասին պատկերացումներ։ Հայսմավուրքների շարադրանքում միահյուսվում են պատմողական, վարքագրական և խրատական տարրերը, իսկ սրբերի կյանքի դրվագները ներկայացվում են հավատքի ամրապնդման և բարոյական դաստիարակության նպատակով։ Տեր-Իսրայելի Հայսմավուրքների ընտիր օրինակի հիման վրա կազմված այս հրատարակությունը կարևոր է հայ եկեղեցական գրականության փոխանցման, տոնածիսական ավանդության և սրբախոսական ժառանգության պահպանման տեսանկյունից։ Այն արժեքավոր նյութ է հայ միջնադարյան մատենագրության, սրբերի պաշտամունքի, եկեղեցական տոնացույցի և հայ ժողովրդի հոգևոր-մշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար, ինչպես նաև օգտակար է աստվածաբանների, պատմաբանների, բանասերների և կրոնական գրականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Литература

Հրատարակությունը նվիրված է Դավիթ Գաբեդյանի անձին և ներկայացնում է նրան գովեստի խոսքի միջոցով։ Գովեստական խոսքը գրական և հասարակական հաղորդակցության ձև է, որի նպատակն է ընդգծել որևէ անձի արժանիքները, գործունեությունը, հասարակական դերը կամ դրական հատկանիշները։ Նման տեքստերը կարող են արտահայտել հեղինակի գնահատանքը, հարգանքը և երախտագիտությունը՝ միաժամանակ փոխանցելով տվյալ անձի մասին ժամանակակիցների վերաբերմունքը։ 19-րդ դարի հայ համայնքային կյանքում գովեստական գրությունները հաճախ առնչվում էին հասարակական գործունեությանը, կրթական կամ մշակութային նախաձեռնություններին, անձնական ծառայություններին և համայնքի համար նշանակալի համարվող գործերին։ Դրանք կարող էին հրապարակվել առանձին փոքրածավալ գրքույկներով՝ որպես ինքնուրույն խոսք կամ որոշակի առիթի կապակցությամբ պատրաստված գրական նյութ։ Այսպիսի հրատարակությունները կարևոր են ոչ միայն գրական ժանրերի ուսումնասիրության, այլև ժամանակաշրջանի հասարակական հարաբերությունների, անձանց հանրային ընկալման և գնահատանքի արտահայտման ձևերի հետազոտության համար։ Դրանք կարող են պարունակել կենսագրական կամ հասարակական նշանակության տեղեկություններ, որոնք օգտակար են պատմական անձանց և համայնքային միջավայրի ուսումնասիրության ընթացքում։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գովեստական գրականության, 19-րդ դարի հասարակական խոսքի և Թիֆլիսի հայալեզու տպագրական մշակույթի պատմությամբ զբաղվողների համար։