Բնապահպանության կրթության առանձնահատկությունները և նրա կազմակերպումը ՀՀ-ում՚

Pedagogy

Հանդիսավոր ճառախոսության ժանրին պատկանող ստեղծագործություն է, որը կապված է Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանի կրթական և հասարակական կյանքի կարևոր իրադարձություններից մեկի՝ Երաստուի ազատագրմանը նվիրված հանդիսության հետ։ Երկը ներկայացնում է XIX դարի հայ մտավորական և կրթական միջավայրին բնորոշ հրապարակային խոսքի մշակույթը, որի միջոցով արտահայտվում էին պատմական հիշողության, ազատության, մարդկային արժանապատվության, բարոյական պարտքի և հասարակական առաջընթացի գաղափարները։ Ճառի ստեղծման և արտասանության հանգամանքները այն կապում են Լազարյան ճեմարանի՝ որպես հայ կրթական ու մշակութային կյանքի կարևոր կենտրոնի գործունեության հետ, որտեղ ուսումնական գործընթացին զուգահեռ մեծ նշանակություն էր տրվում ազգային ինքնագիտակցության, պատմական գիտելիքի, լեզվամշակութային ժառանգության և հռետորական արվեստի զարգացմանը։ Երաստուի ազատագրման հիշատակին կազմակերպված հանդիսությունը դիտարկելի է որպես պատմական իրադարձության հանրային և խորհրդանշական իմաստավորման առիթ, որի շրջանակում ճառախոսությունը ծառայել է ոչ միայն տվյալ իրադարձության հիշատակմանը, այլև ազատության և մարդկային ինքնուրույնության արժեքների ընդգծմանը։ Ստեղծագործության գաղափարական շրջանակը կապված է ազատագրման երևույթի բարոյական և հասարակական նշանակության, ազատ կամքի, արդարության, մարդկային իրավունքների և անհատի ու հասարակության փոխհարաբերությունների հարցերի հետ։ Հանդիսավոր ճառի ժանրային առանձնահատկությունները ենթադրում են հանդիսատեսի առջև կառուցված խոսք, գաղափարների հաջորդական զարգացում, հռետորական շեշտադրումներ և ունկնդրի վրա բարոյական ու մտավոր ներգործություն գործելու նպատակ։ Այսպիսի երկերում կարևոր տեղ են զբաղեցնում պատմական հիշողության ակտիվացումը, օրինակների միջոցով գաղափարների հիմնավորումը, առաքինության և հայրենասիրության խրախուսումը, ինչպես նաև կրթության ու լուսավորության դերի ընդգծումը։ Գրական տեսանկյունից հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում XIX դարի հայ հրապարակախոսական և ճառախոսական լեզվի, գրաբարի ու նոր գրական լեզվի փոխհարաբերությունների, հանդիսավոր խոսքի ոճական միջոցների և կրթական հաստատություններում ձևավորված հռետորական ավանդույթի ուսումնասիրության համար։ Պատմամշակութային առումով այն կարևոր վկայություն է Մոսկվայի հայ համայնքի մտավոր կյանքի և Լազարյան ճեմարանի գործունեության մասին։ Ճեմարանը նշանակալի դեր է ունեցել հայ կրթության, արևելագիտության, լեզվաբանության և հասարակական մտքի զարգացման գործում՝ ձևավորելով գիտական ու մշակութային մի միջավայր, որտեղ հայ երիտասարդությունը հաղորդակցվում էր ինչպես ազգային, այնպես էլ համաշխարհային մտավոր ժառանգությանը։ Արևելյան լեզուների ուսումնասիրությանը նվիրված այս հաստատության հանդիսությունները նաև նպաստում էին ուսանողների բանավոր խոսքի, պատմական մտածողության և հասարակական հարցերի շուրջ դիրքորոշում արտահայտելու կարողությունների զարգացմանը։ Հրատարակությունը կարևոր է հայ կրթական հաստատությունների պատմության, XIX դարի հայ մտավորականության, Մոսկվայի հայ գաղթօջախի մշակութային կյանքի, հանդիսավոր ճառախոսության և հայ տպագրական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայագետների, պատմաբանների, գրականագետների, լեզվաբանների և մատենագետների համար, ինչպես նաև այն ընթերցողների, ովքեր ուսումնասիրում են հայ լուսավորական շարժումը, ազգային կրթության զարգացումը և հայ հասարակական մտքի ձևավորման պատմական ընթացքը։

Religion

«Ձայնքաղ շարականը» հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու հոգևոր երգեցողությանն առնչվող ժողովածու է, որն ընդգրկում է Աստծո փառաբանությանն ու սրբերի մեծարմանը նվիրված շարականներ և եկեղեցական պաշտոներգություններ։ Շարականը հայ հոգևոր երաժշտական և գրական ավանդույթի կարևոր տեսակներից է, որը միավորում է բանաստեղծական խոսքը, աստվածաբանական գաղափարները և մեղեդային կատարումը։ Այն դարեր շարունակ եղել է եկեղեցական պաշտամունքի անբաժանելի մասը՝ ծառայելով հավատքի արտահայտմանը, աղոթական խորհրդածությանը և քրիստոնեական ուսմունքի փոխանցմանը։ Ժողովածուի վերնագրում առանձնահատուկ հիշատակություն է արվում Սուրբ Թարգմանիչների, Սուրբ Ներսես Շնորհալու և այլ սուրբ հայրերի ու վարդապետների մասին, որոնց ստեղծագործական ժառանգությունը մեծ դեր է ունեցել հայ հոգևոր գրականության և երաժշտության զարգացման գործում։ Սուրբ Թարգմանիչների ավանդույթը կապված է հայերեն քրիստոնեական գրավոր մշակույթի ձևավորման և տարածման հետ, իսկ Ներսես Շնորհալին հայտնի է իր հոգևոր բանաստեղծություններով, շարականներով և աղոթական ստեղծագործություններով։ Նրանց անունների ընդգրկումը վերնագրում ընդգծում է ժողովածուի կապը հայ եկեղեցական երգարվեստի բազմադարյա ժառանգության հետ։ Շարականների բովանդակությունը սովորաբար առնչվում է քրիստոնեական հավատքի հիմնադրույթներին, աստվածային փառքին, Քրիստոսի կյանքին ու փրկագործությանը, Աստվածածնի մեծարմանը, առաքյալների և սրբերի հիշատակին, ինչպես նաև եկեղեցական տոներին ու ծիսական արարողություններին։ Դրանք նախատեսված են ոչ միայն ընթերցելու, այլև եկեղեցական կարգի համապատասխան մեղեդիներով երգելու համար։ «Ձայնքաղ» անվանումը մատնանշում է ձայնեղանակների և երգեցողության ավանդույթի հետ կապված ժողովածուի բնույթը, սակայն կոնկրետ դասավորության և երաժշտական նշագրության մասին հնարավոր չէ վստահորեն եզրակացնել միայն վերնագրից։ Այսպիսի ժողովածուները կարևոր նշանակություն են ունեցել հոգևոր երգեցողության պահպանման, երգացանկի փոխանցման և եկեղեցական ծեսերի միասնական ավանդույթի շարունակականության ապահովման գործում։ Դրանք նաև արժեքավոր աղբյուրներ են հայ միջնադարյան բանաստեղծության, կրոնական մտածողության, երաժշտական ժառանգության և հայերենի պատմական լեզվական ձևերի ուսումնասիրության համար։ Երուսաղեմում Սուրբ Հակոբյանց տպարանում լույս տեսած հրատարակությունը կապված է հայոց Երուսաղեմի պատրիարքության հոգևոր և մշակութային միջավայրի հետ, որտեղ դարեր շարունակ պահպանվել ու բազմացվել են հայ եկեղեցական գրականության և ծիսական ավանդույթի կարևոր երկեր։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրել հոգևորականներին, երգեցողներին, եկեղեցական երաժշտության ուսումնասիրողներին, հայ գրականության պատմաբաններին և հայ մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Informatics

Այս գիրքը ներկայացնում է Ubuntu Linux օպերացիոն համակարգի օգտագործման հիմնական սկզբունքները՝ նախատեսված սկսնակ և միջին մակարդակի օգտատերերի համար։ Այն բացատրում է համակարգի տեղադրման գործընթացը, աշխատասեղանի միջավայրի կառուցվածքը, ֆայլային համակարգի կազմակերպումը և հիմնական գործիքների օգտագործումը։ Գրքում մանրամասն անդրադարձ է կատարվում տերմինալի հետ աշխատանքի հիմունքներին, հիմնական հրամաններին, ծրագրերի տեղադրման և թարմացման մեխանիզմներին, ինչպես նաև օգտատիրոջ իրավունքների և համակարգի անվտանգության կարգավորումներին։ Նյութը ներառում է նաև գործնական խորհուրդներ՝ համակարգի արդյունավետ աշխատանքի, սխալների լուծման և ընդհանուր արտադրողականության բարձրացման համար։ Օգտատերը աստիճանաբար ծանոթանում է Linux-ի տրամաբանությանը՝ սովորելով աշխատել ինչպես գրաֆիկական միջավայրում, այնպես էլ հրամայական տողում։ Այս ձեռնարկը հատկապես օգտակար է նրանց համար, ովքեր անցում են կատարում այլ օպերացիոն համակարգերից դեպի Linux կամ ցանկանում են խորացնել իրենց տեխնիկական հմտությունները։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է շագանակագեղձի բարորակ գերաճի բուժման նպատակով տրանսուրետրալ ռեզեկցիայի կիրառման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը այն հիվանդների շրջանում, որոնց մոտ վիրահատական միջամտությունը կապված է բարձր ռիսկի հետ։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է բուժման մեթոդի արդյունավետության, անվտանգության, կիրառման ցուցումների և կլինիկական արդյունքների գնահատման վրա՝ հաշվի առնելով հիվանդների ընդհանուր առողջական վիճակը, տարիքը, ուղեկցող հիվանդությունները և վիրահատական բարդությունների առաջացման հավանականությունը։ Ուսումնասիրվում են շագանակագեղձի բարորակ գերաճի հետևանքով առաջացող միզարձակման խանգարումները, ստորին միզուղիների ֆունկցիոնալ փոփոխությունները և դրանց ազդեցությունը հիվանդների կյանքի որակի վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում բարձր վիրահատական ռիսկ ունեցող հիվանդների նախավիրահատական գնահատմանը և բուժման առավել նպատակահարմար մարտավարության ընտրությանը։ Դիտարկվում են սրտանոթային, շնչառական և այլ ուղեկցող հիվանդությունների հնարավոր ազդեցությունները վիրահատական միջամտության ընթացքի և հետվիրահատական վերականգնման վրա։ Տրանսուրետրալ մեթոդը ներկայացվում է որպես շագանակագեղձի ախտահարված հյուսվածքի հեռացման նվազ ինվազիվ մոտեցում, որի կիրառման ընթացքում կարևոր է հնարավոր բարդությունների կանխարգելումը և հիվանդի վիճակի շարունակական վերահսկումը։ Ուշադրություն է դարձվում վիրահատությունից առաջ իրականացվող հետազոտություններին, հիվանդների ռիսկային խմբերի առանձնացմանը, միջամտության արդյունքների գնահատմանը և հետվիրահատական շրջանի կազմակերպմանը։ Քննարկվում են բուժման արդյունավետությունը բնութագրող կլինիկական ցուցանիշները, միզարձակման բարելավման աստիճանը, վերականգնման ընթացքը և բուժման երկարաժամկետ արդյունքների գնահատման կարևորությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում այն գործոնների բացահայտմանը, որոնք կարող են բարձրացնել բարդությունների հավանականությունը կամ ազդել բուժման վերջնական արդյունքի վրա։ Աշխատությունը նպաստում է բարձր ռիսկ ունեցող հիվանդների բուժման անհատականացված մոտեցումների ձևավորմանը և վիրաբուժական մարտավարության կատարելագործմանը՝ նպատակ ունենալով հնարավորինս նվազեցնել միջամտության հետ կապված ռիսկերը և բարձրացնել բուժման արդյունավետությունը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ուրոլոգիայի, վիրաբուժության և հարակից բժշկական ուղղությունների մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

History

Այս աշխատությունը նվիրված է չերքեզների դերին Օսմանյան կայսրության և Թուրքիայի պետական իշխանության համակարգում XIX դարի երկրորդ կեսից մինչև XX դարի առաջին քառորդը։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են չերքեզների վերաբնակեցման պատմական հանգամանքները Օսմանյան տարածքներում, նրանց սոցիալ-քաղաքական ինտեգրման գործընթացները և պետական կառավարման տարբեր մակարդակներում ներգրավվածությունը։ Աշխատությունում դիտարկվում է չերքեզական համայնքների ձևավորումը, նրանց ռազմական և վարչական ծառայության ավանդույթները, ինչպես նաև այդ խմբերի ազդեցությունը կայսրության ներքին քաղաքականության վրա։

History

Պատմաաշխարհագրական և հայագիտական ուսումնասիրություն է, որտեղ հեղինակը ներկայացնում է Սասունի և Տարոնի տարածաշրջանների պատմական, աշխարհագրական, մշակութային և ժողովրդագրական պատկերը։ Գիրքը մանրամասն անդրադառնում է այդ տարածքների հին բնակավայրերին, բնական միջավայրին, բնակչության կազմին, պատմական զարգացումներին և հայկական մշակութային ներկայության հետ կապված փաստերին։ Վարդան Պետոյանը համադրում է պատմական աղբյուրները, քարտեզագրական տվյալները և ազգագրական նյութերը՝ փորձելով վերականգնել տարածաշրջանի ամբողջական պատմաաշխարհագրական նկարագիրը։ Աշխատության մեջ հատուկ ուշադրություն է դարձվում Սասունի և Տարոնի դերին հայկական պետականության և ազգային-ազատագրական շարժումների պատմության մեջ, ինչպես նաև այդ տարածքների հոգևոր և մշակութային ժառանգությանը։ Գիրքը կարևոր է հատկապես հայ պատմությամբ, արևմտյան Հայաստանի ուսումնասիրությամբ, պատմական աշխարհագրությամբ և ազգային ժառանգության թեմաներով հետաքրքրվողների համար։