Brevis linguae armeniacae grammatica litteratura chrestomathia cum glossario in usum praelectionum et studiorum privatorum

Technology

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է միկրոտարրերի և էվրիբիոտիկ մանրէների ազդեցության ուսումնասիրմանը Լոռի պանրի արտադրության կենսատեխնոլոգիական գործընթացների և վերջնական արտադրանքի որակի վրա։ Գրքում ներկայացվում են կաթնամթերքի արտադրության ընթացքում կիրառվող մանրէաբանական և կենսաքիմիական մեխանիզմները՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով օգտակար միկրոօրգանիզմների դերին խմորման, հասունացման և համային հատկությունների ձևավորման գործընթացներում։ Հեղինակը վերլուծում է տարբեր միկրոտարրերի ազդեցությունը մանրէների կենսագործունեության, ֆերմենտային ակտիվության, արտադրական գործընթացների արդյունավետության և պանրի ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշների վրա։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են նաև արտադրանքի սննդային արժեքի, կառուցվածքի, համի, բույրի և պահպանման հատկությունների փոփոխությունները՝ պայմանավորված կենսատեխնոլոգիական տարբեր գործոններով։ Ներկայացված արդյունքները հիմնված են փորձարարական հետազոտությունների վրա և ուղղված են Լոռի պանրի արտադրության տեխնոլոգիայի կատարելագործմանը, որակի բարձրացմանը և արտադրական արդյունավետության աճին։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել սննդի տեխնոլոգների, կենսատեխնոլոգների, մանրէաբանների, գյուղատնտեսական և սննդարդյունաբերական ոլորտների մասնագետների, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների և հետազոտողների համար։

Economics

Այս թեման վերաբերում է տնտեսական աճի խթանման հիմնական մեխանիզմներին՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով, և ընդգծում է այն կառուցվածքային, ինստիտուցիոնալ ու քաղաքական գործոնները, որոնք ձևավորում են երկրի երկարաժամկետ տնտեսական զարգացման դինամիկան։ Տնտեսական աճը դիտարկվում է որպես արտադրողականության բարձրացման, ներդրումների ընդլայնման և մարդկային կապիտալի զարգացման համակցված արդյունք, որտեղ պետական քաղաքականությունը հանդես է գալիս որպես հիմնական կարգավորող և խթանող գործիք։ ՀՀ տնտեսության պայմաններում կարևոր մեխանիզմներից է ներդրումային միջավայրի բարելավումը՝ ներառյալ իրավական համակարգի կայունացումը, սեփականության իրավունքի պաշտպանությունը և վարչարարական ընթացակարգերի պարզեցումը։ Այս գործոնները ուղղակիորեն ազդում են ինչպես օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների, այնպես էլ ներքին կապիտալի ակտիվացման վրա։ Բացի այդ, հարկային քաղաքականության արդյունավետությունը և հարկային բեռի օպտիմալացումը կարևոր դեր ունեն ձեռնարկատիրական ակտիվության խթանման գործում՝ հատկապես փոքր և միջին բիզնեսի զարգացման համատեքստում։

Environmental Science

Տրանսպորտը և շրջակա միջավայրը սերտորեն փոխկապակցված են, քանի որ տրանսպորտային համակարգը միաժամանակ ապահովում է հասարակության շարժունակությունը և տնտեսության զարգացումը, բայց նաև զգալի ազդեցություն է թողնում բնության վրա։ Տրանսպորտի հիմնական տեսակները՝ ավտոմոբիլային, երկաթուղային, օդային և ջրային, տարբեր չափով են ազդում շրջակա միջավայրի վրա։ Ավտոմոբիլային տրանսպորտը համարվում է օդի աղտոտման հիմնական աղբյուրներից մեկը, քանի որ ներքին այրման շարժիչները արտանետում են ածխաթթու գազ, ազոտի օքսիդներ, ածխաջրածիններ և փոշի, որոնք նպաստում են մթնոլորտի աղտոտմանը և կլիմայի փոփոխությանը։ Օդային տրանսպորտը նույնպես ունի զգալի ազդեցություն, հատկապես բարձր բարձրությունների վրա արտանետվող գազերի պատճառով, որոնք ուժեղացնում են ջերմոցային էֆեկտը։ Երկաթուղային տրանսպորտը համեմատաբար ավելի քիչ վնասակար է, քանի որ այն ավելի էներգաարդյունավետ է և կարող է օգտագործել էլեկտրական էներգիա, սակայն ենթակառուցվածքների կառուցումը կարող է ազդել բնական լանդշաֆտների վրա։ Ջրային տրանսպորտը նույնպես առաջացնում է որոշ էկոլոգիական խնդիրներ, ինչպիսիք են ջրի աղտոտումը վառելիքով և նավթամթերքներով։ Տրանսպորտը ազդում է նաև աղմուկային աղտոտման վրա, որը կարող է բացասաբար ազդել մարդու առողջության և կենդանական աշխարհի վրա։ Բացի այդ, ճանապարհաշինությունը և տրանսպորտային ենթակառուցվածքների ընդլայնումը հաճախ հանգեցնում են հողերի կորստի, անտառահատման և էկոհամակարգերի մասնատման։ Այս խնդիրների լուծման համար ժամանակակից աշխարհում մեծ նշանակություն ունի «կանաչ տրանսպորտի» զարգացումը՝ էլեկտրական մեքենաների, հասարակական տրանսպորտի բարելավման և մաքուր էներգիայի օգտագործման միջոցով։ Կարևոր են նաև քաղաքային պլանավորման ճիշտ լուծումները, որոնք նվազեցնում են տրանսպորտային ծանրաբեռնվածությունը և արտանետումները։ Այսպիսով, տրանսպորտը մի կողմից կենսական նշանակություն ունի հասարակության համար, իսկ մյուս կողմից պահանջում է պատասխանատու կառավարում՝ շրջակա միջավայրի պահպանության համար։

Biology

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է վնասված ողնուղեղում տեղի ունեցող պլաստիկ փոփոխությունների կարգավորման մեջ հիպոթալամուսի հնարավոր դերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում նյարդային համակարգի վնասումից հետո ձևավորվող վերականգնողական և հարմարվողական գործընթացներն են, ինչպես նաև այն նյարդաֆիզիոլոգիական մեխանիզմները, որոնց միջոցով կենտրոնական նյարդային համակարգի տարբեր բաժիններ կարող են ազդել վնասված ողնուղեղի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ վերակազմավորման վրա։ Աշխատության հիմքում այն գաղափարն է, որ ողնուղեղի վնասվածքից հետո նյարդային համակարգում տեղի են ունենում ոչ միայն անմիջական ախտաբանական փոփոխություններ, այլև երկարատև վերակազմավորման գործընթացներ, որոնք կարող են որոշ չափով փոխել նեյրոնների, նյարդային ուղիների և ֆունկցիոնալ կապերի գործունեությունը։ Հիպոթալամուսը կենտրոնական նյարդային համակարգի կարևորագույն կարգավորիչ կառույցներից է, որը մասնակցում է վեգետատիվ, էնդոկրին, նյութափոխանակային և հոմեոստատիկ բազմաթիվ գործընթացների վերահսկմանը։ Այդ պատճառով դրա ազդեցության ուսումնասիրությունը վնասված ողնուղեղի պլաստիկության համատեքստում հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել վնասվածքից հետո օրգանիզմի վերականգնողական ռեակցիաների մասին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ողնուղեղի վնասվածքի հետևանքով առաջացող առաջնային և երկրորդային փոփոխությունների բնութագրումը։ Վնասվածքից անմիջապես հետո կարող են զարգանալ նյարդային հյուսվածքի կառուցվածքային վնասումներ, արյան շրջանառության խանգարումներ, բորբոքային և նյութափոխանակային գործընթացների փոփոխություններ։ Դրանց հաջորդում են ավելի երկարատև վերակազմավորման փուլեր, որոնց ընթացքում կարող են փոփոխվել պահպանված նեյրոնների ակտիվությունը, միջնեյրոնային կապերը և նյարդային համակարգի տարբեր մակարդակների փոխազդեցությունները։ Աշխատանքում այս գործընթացները դիտարկվում են որպես նյարդային պլաստիկության դրսևորումներ։ Նյարդային պլաստիկությունը նյարդային համակարգի՝ կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ մակարդակներում հարմարվելու ու վերակազմավորվելու ունակությունն է։ Ողնուղեղի վնասվածքի պայմաններում այն կարող է արտահայտվել պահպանված նյարդային կապերի գործունեության փոփոխությամբ, նոր ֆունկցիոնալ կապերի ձևավորմամբ, որոշ նեյրոնային ցանցերի ակտիվության վերակազմավորմամբ և վնասված ֆունկցիաների մասնակի փոխհատուցմամբ։ Հետազոտության հիմնական խնդիրը այդ պլաստիկ փոփոխությունների վրա հիպոթալամիկ կարգավորման հնարավոր ազդեցության բացահայտումն է։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում հիպոթալամուսի և ողնուղեղի միջև նյարդային ու հումորալ փոխազդեցություններին։ Հիպոթալամուսը կապված է ուղեղի բազմաթիվ բաժինների և ինքնավար նյարդային համակարգի կառույցների հետ, իսկ նրա ազդեցությունը կարող է իրականացվել ինչպես նյարդային ուղիների, այնպես էլ հորմոնալ կարգավորման միջոցով։ Այս համակարգերի համատեղ գործունեությունը կարող է փոփոխել վնասված հյուսվածքի վերականգնման համար անհրաժեշտ ներքին միջավայրը և ազդել նեյրոֆիզիոլոգիական գործընթացների ընթացքի վրա։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր նշանակություն կարող է ունենալ հիպոթալամիկ ազդեցությունների և հորմոնալ կարգավորման կապի վերլուծությունը։ Հիպոթալամուսը սերտորեն կապված է հիպոֆիզի և էնդոկրին համակարգի գործունեության հետ, ուստի վնասվածքից հետո հորմոնալ հավասարակշռության փոփոխությունները կարող են ներգործել նյարդային հյուսվածքի նյութափոխանակության, վերականգնողական գործընթացների և ֆունկցիոնալ ակտիվության վրա։ Այս տեսանկյունից աշխատանքը հնարավորություն է տալիս դիտարկել ողնուղեղի վերականգնումը ոչ միայն տեղային նյարդային գործընթացների, այլև ամբողջ օրգանիզմի նեյրոէնդոկրին կարգավորման համատեքստում։ Հետազոտության մեկ այլ կարևոր ուղղություն է վեգետատիվ կարգավորման ուսումնասիրությունը։ Ողնուղեղի վնասվածքը կարող է խաթարել վեգետատիվ ֆունկցիաների կարգավորումը՝ ազդելով արյան շրջանառության, ջերմակարգավորման, նյութափոխանակության և այլ ֆիզիոլոգիական գործընթացների վրա։ Հիպոթալամուսը այդ համակարգերի կարգավորման առանցքային կառույցներից է, ուստի դրա գործունեության փոփոխությունները կարող են կապված լինել վնասված ողնուղեղի ֆունկցիոնալ վիճակի և վերականգնման ընթացքի հետ։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել նաև վնասվածքից հետո նյարդային հյուսվածքում առաջացող հյուսվածաբանական և բջջային փոփոխությունները։ Դրանց թվում կարող են լինել նեյրոնների և գլիալ բջիջների վիճակի փոփոխությունները, վնասված տարածքի շուրջ ընթացող վերակազմավորման գործընթացները, նյարդային թելերի վերակազմակերպումը և այլ կառուցվածքային երևույթներ։ Այս տվյալների համադրումը ֆունկցիոնալ ցուցանիշների հետ հնարավորություն է տալիս գնահատելու պլաստիկ փոփոխությունների ոչ միայն կառուցվածքային, այլև գործառական նշանակությունը։ Հետազոտության ընթացքում կարող է կիրառվել փորձարարական մոտեցում՝ ողնուղեղի վնասվածքի տարբեր մոդելների և հիպոթալամիկ կարգավորման փոփոխությունների համեմատական ուսումնասիրությամբ։ Կենդանիների փորձարարական մոդելների օգտագործումը հնարավորություն է տալիս վերահսկվող պայմաններում ուսումնասիրել վնասվածքից հետո զարգացող գործընթացների ժամանակային դինամիկան և գնահատել հիպոթալամիկ ազդեցությունների հնարավոր նշանակությունը։ Միաժամանակ նման ուսումնասիրությունների արդյունքները պահանջում են զգուշավոր մեկնաբանություն, քանի որ փորձարարական տվյալների անմիջական փոխանցումը մարդու կլինիկական վիճակներին միշտ չէ, որ հնարավոր է։ Աշխատանքում կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել ֆունկցիոնալ վերականգնման գնահատումը։ Ողնուղեղի վնասվածքի դեպքում շարժողական և այլ նյարդաբանական ֆունկցիաների փոփոխությունները կարող են ծառայել որպես պլաստիկ գործընթացների արդյունավետության գնահատման ցուցանիշներ։ Հիպոթալամիկ կարգավորման փոփոխությունների և ֆունկցիոնալ վերականգնման միջև հնարավոր կապի բացահայտումը կարող է օգնել հասկանալու, թե կենտրոնական կարգավորիչ համակարգերի գործունեությունն ինչպիսի նշանակություն ունի վնասված նյարդային համակարգի հարմարվողական վերակազմավորման համար։ Հետազոտության տեսական նշանակությունը պայմանավորված է նյարդային համակարգի տարբեր մակարդակների փոխազդեցության ուսումնասիրությամբ։ Ողնուղեղի պլաստիկությունը չի դիտարկվում որպես միայն տեղային երևույթ․ այն ներառվում է ուղեղի, հիպոթալամիկ կառույցների, վեգետատիվ և էնդոկրին համակարգերի փոխկապակցված գործունեության մեջ։ Այս մոտեցումը կարող է նպաստել կենտրոնական նյարդային համակարգի վնասվածքներից հետո վերականգնման ընդհանուր մեխանիզմների ավելի ամբողջական ըմբռնմանը։ Աշխատանքի հնարավոր կիրառական նշանակությունը կապված է ողնուղեղի վնասվածքների վերականգնողական ռազմավարությունների զարգացման հետ։ Նեյրոէնդոկրին և վեգետատիվ կարգավորման մեխանիզմների ավելի խորքային ուսումնասիրությունը կարող է հետագայում նպաստել այնպիսի մոտեցումների մշակմանը, որոնք ուղղված կլինեն նյարդային հյուսվածքի պլաստիկ ներուժի օգտագործմանը և ֆունկցիոնալ վերականգնման պայմանների բարելավմանը։ Միաժամանակ հետազոտության արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ հետագա փորձարարական և կլինիկական ուսումնասիրությունների համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է նեյրոֆիզիոլոգիայի, նյարդաբանության, նեյրոէնդոկրինոլոգիայի և վերականգնողական բժշկության մոտեցումները՝ ուսումնասիրելու վնասված ողնուղեղի պլաստիկ փոփոխությունների և դրանց հիպոթալամիկ կարգավորման փոխհարաբերությունը։ Այն բացահայտում է կենտրոնական կարգավորիչ մեխանիզմների հնարավոր նշանակությունը վնասված նյարդային հյուսվածքի վերակազմավորման, հարմարվողականության և ֆունկցիոնալ վերականգնման գործընթացներում։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել նյարդաբաններին, նեյրոֆիզիոլոգներին, նյարդավիրաբույժներին, վերականգնողական բժշկության մասնագետներին, կենսաբժշկական հետազոտողներին, ֆիզիոլոգիայի և նյարդագիտության ոլորտի դասախոսներին ու ուսանողներին։

Political Science

Այս փաստաթուղթը վերաբերում է քաղաքային տրանսպորտային ենթակառուցվածքի զարգացման պատմական փուլերից մեկին, որտեղ սահմանվում են պայմանագրային հիմունքները կոնցեսիոն կառավարման ձևաչափով ձիաքարշ երկաթուղու շահագործման և կազմակերպման համար այն ժամանակվա քաղաքային միջավայրում։ Այն ներկայացնում է ներդրողների և քաղաքային իշխանությունների միջև կնքված համաձայնության դրույթները, որոնք կարգավորում են երթուղիների կառուցման, շահագործման, սպասարկման, ֆինանսավորման և եկամուտների բաշխման հարցերը՝ նպատակ ունենալով բարելավել քաղաքային շարժունակությունը և տրանսպորտային կապերը։ Փաստաթուղթը նաև արտացոլում է քաղաքային տնտեսության արդիականացման վաղ փորձերը, ենթակառուցվածքային զարգացման ռազմավարությունները և տեխնոլոգիական նորարարությունների ներդրումը հասարակական տրանսպորտում՝ այն ժամանակաշրջանի պայմաններում։ Այս գործընթացները կապված են նաև պատմական քաղաքային կենտրոնի՝ Երևան-ի սոցիալ-տնտեսական զարգացման և քաղաքաշինական փոփոխությունների հետ, որոնք ձևավորել են ապագա տրանսպորտային համակարգերի հիմքերը։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում վաղ մանկության շրջանում երեխաների առողջական վիճակի որոշ կարևոր ցուցանիշների ուսումնասիրությանը, դրանց փոփոխությունների գնահատմանը և բարելավման հնարավոր ուղիների բացահայտմանը 1990–2005 թվականների ընթացքում։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են վաղ մանկական տարիքի երեխաների առողջության վրա ազդող հիմնական գործոնները, առողջական վիճակի բնութագրող ցուցանիշների դինամիկան, դրանց տարածվածության առանձնահատկությունները և ժամանակային փոփոխությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն պայմաններին, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ երեխաների ֆիզիկական զարգացման, հիվանդացության, աճի և ընդհանուր առողջական վիճակի վրա, ինչպես նաև ընտանիքի սոցիալ-տնտեսական պայմանների, սնուցման, բժշկական օգնության հասանելիության և կանխարգելիչ միջոցառումների նշանակությանը։ Աշխատության մեջ տվյալների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել ուսումնասիրվող ժամանակահատվածում մանկական առողջապահության ոլորտում առկա խնդիրները, բացահայտել առողջական ցուցանիշների բարելավմանը կամ վատթարացմանը նպաստող գործոնները և առանձնացնել առավել խոցելի ուղղությունները։ Առանձին կարևորություն է տրվում առողջապահական ծառայությունների կազմակերպմանը, վաղ հայտնաբերման և կանխարգելման մեխանիզմներին, ծնողների առողջապահական իրազեկվածությանը և երեխաների առողջության պահպանմանն ուղղված համալիր միջոցառումներին։ Ուսումնասիրությունը կարող է արժեքավոր լինել մանկաբույժների, հանրային առողջապահության մասնագետների, առողջապահության կազմակերպիչների, բժշկական հետազոտողների, ուսանողների և մանկական առողջության հիմնահարցերով հետաքրքրվող այլ մասնագետների համար՝ որպես Հայաստանում վաղ մանկության առողջական վիճակի պատմական գնահատման և դրա բարելավման ռազմավարությունների ուսումնասիրման աղբյուր։