Վաղ մանկության շրջանում երեխաների առողջական վիճակի որոշ ցուցանիշների գնահատականը և բարելավման ուղիները Հայաստանում (1990-2005 թթ)

Մշակույթ

Աշխատությունը ներկայացնում է Հայկական ՍՍՀ-ում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ հրատարակված նոր գրականության համակարգված մատենագիտական ցանկ՝ ընդգրկելով տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային կյանքի, արվեստի տարբեր ճյուղերի և դրանց զարգացմանն առնչվող գիտական, մասնագիտական ու տեղեկատվական նյութեր։ Ցանկի հիմնական նպատակն է մեկտեղել և համակարգված ներկայացնել մշակույթի ու արվեստի վերաբերյալ առկա հրատարակությունները՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով արագ կողմնորոշվել համապատասխան գրականության մեջ և ընտրել անհրաժեշտ աղբյուրները գիտական, ուսումնական կամ մասնագիտական աշխատանքի համար։ Նյութերը կարող են ընդգրկել հայ կերպարվեստին, քանդակագործությանը, ճարտարապետությանը, երաժշտությանը, թատրոնին, կինոյին, գրականությանը, ժողովրդական ստեղծագործությանը, մշակութային ժառանգությանը, արվեստագետների գործունեությանը և մշակութային հաստատություններին վերաբերող գրքեր, հոդվածներ, ժողովածուներ, կատալոգներ, ակնարկներ ու այլ հրատարակություններ։ Մատենագիտական ցանկը արժեքավոր է հատկապես այն առումով, որ արտացոլում է Հայկական ՍՍՀ-ի մշակութային և արվեստային կյանքի վերաբերյալ տվյալ ժամանակաշրջանում ձևավորված տեղեկատվական ու գիտական գրականությունը՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրել ինչպես առանձին արվեստագետների և ստեղծագործությունների, այնպես էլ մշակութային գործընթացների մասին հրապարակումները։ Աշխատանքի կառուցվածքային և մատենագիտական մոտեցումը նպաստում է գրականության որոնման և օգտագործման դյուրացմանը՝ միաժամանակ ապահովելով թեմատիկ ուղղություններով աղբյուրների համախմբված ներկայացում։ Այն կարող է ծառայել որպես կարևոր տեղեկատվական գործիք մշակութաբանների, արվեստաբանների, գրականագետների, պատմաբանների, ուսանողների, դասախոսների, գրադարանավարների և հետազոտողների համար։ Հավաքագրված նյութերը հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանի հայ մշակույթի և արվեստի ուսումնասիրման ուղղությունների, հրատարակչական գործունեության և մասնագիտական հետաքրքրությունների մասին։ Ցանկը կարող է օգտագործվել նաև հետագա գիտական հետազոտությունների համար անհրաժեշտ մատենագիտական հիմք ստեղծելու, առանձին թեմաների վերաբերյալ աղբյուրների բացահայտման և մշակութային ժառանգության վերաբերյալ գրականության համակարգված ուսումնասիրման նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը հանդես է գալիս որպես Հայկական ՍՍՀ-ի մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր գրականության կողմնորոշիչ տեղեկատու՝ միավորելով տարբեր բնույթի հրատարակություններ և նպաստելով դրանց հասանելիությանն ու գիտական շրջանառությանը։

Քաղաքագիտություն

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի տասներորդ նիստի պաշտոնական ատենագրությունը՝ պահպանելով ժողովի աշխատանքների ընթացքի, քննարկումների և նիստի ընթացքում բարձրացված հարցերի փաստագրական արձանագրությունը։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է հայ ազգային ներկայացուցչական մարմնի գործունեության, ժողովական կարգի և համայնքային ինքնակառավարման պատմության ուսումնասիրության համար։ Ատենագրությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու ժողովական քննարկումների ձևին, մասնակիցների ելույթներին, արտահայտված տեսակետներին և ներկայացված առաջարկությունների արձանագրման եղանակին։ Նման փաստաթղթերը լուսաբանում են 19-րդ դարի հայ համայնքային կյանքի կազմակերպման սկզբունքները, ազգային հաստատությունների գործունեությունն ու հասարակական նշանակության հարցերի քննարկման ընթացքը։ Դրանք արժեքավոր նյութ են նաև Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի վարչական և հասարակական հարաբերությունների, ազգային կառույցների ձևավորման ու գործունեության, ինչպես նաև համայնքային որոշումների ընդունման մեխանիզմների ուսումնասիրության համար։ Ատենագրության մեջ պահպանված պաշտոնական ձևակերպումները, ժողովական խոսքի առանձնահատկություններն ու գրագրական լեզուն հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու ժամանակաշրջանի հայերեն վարչական լեզուն և փաստաթղթային մշակույթը։ Այն ունի պատմական և վավերագրական նշանակություն՝ որպես Ազգային ժողովի գործունեության ու հայ հասարակական-քաղաքական կյանքի ուսումնասիրման նյութ։

Լեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է ճարտասանության արվեստին՝ խոսքը ճիշտ, հստակ, ազդեցիկ և նպատակային կառուցելու սկզբունքներին։ Ճարտասանությունը դիտարկվում է որպես մտքերը կազմակերպված ներկայացնելու, լսարանի ուշադրությունը գրավելու և համոզիչ հաղորդակցություն իրականացնելու կարևոր հմտություն։ Գործնական ուղղվածությունը ենթադրում է ոչ միայն հռետորական արվեստի տեսական դրույթների ներկայացում, այլև դրանց կիրառությունը խոսքի պատրաստման և արտասանման ընթացքում։ Այս բնույթի ձեռնարկներում կարևոր տեղ են զբաղեցնում խոսքի կառուցվածքը, մտքերի տրամաբանական հաջորդականությունը, բառերի տեղին ընտրությունը, արտահայտչականությունը, խոսքի տոնը և ունկնդրի հետ կապ հաստատելու կարողությունը։ Ճարտասանության ուսուցումը նպաստում է նաև լեզվական ճշգրտության, տրամաբանական մտածողության և ինքնուրույն արտահայտվելու հմտությունների զարգացմանը։ Աշխատությունը կարևոր է դիտարկել հայ կրթական և հռետորական ավանդույթի համատեքստում, որտեղ խոսքի մշակույթը նշանակալի դեր ուներ մտավոր, հասարակական և հոգևոր կյանքում։ Այն կարող է օգտակար լինել ճարտասանությամբ, գրավոր ու բանավոր հաղորդակցությամբ, հայոց լեզվի մշակույթով և հռետորաբանության պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Գրականություն

Իրավագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է մամուլի ազատության սահմանադրաիրավական հիմքերի և դրա պաշտպանության մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում խոսքի, արտահայտվելու և տեղեկատվության ազատությունների փոխկապակցվածությունը, մամուլի դերը հասարակական հաղորդակցության համակարգում և այդ ոլորտում սահմանադրական կարգավորման նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում զանգվածային լրատվության միջոցների գործունեության իրավական երաշխիքներին, տեղեկատվություն ստանալու և տարածելու հնարավորություններին, ինչպես նաև խմբագրական անկախության պաշտպանության հարցերին։ Վերլուծվում են մամուլի ազատության իրականացման իրավական պայմանները, հնարավոր սահմանափակումների հիմքերը և դրանց իրավաչափության գնահատման ընդհանուր սկզբունքները։ Քննարկվում են նաև պետական մարմինների պարտականությունների, լրագրողական գործունեության պաշտպանության, գրաքննության կանխարգելման և խախտված իրավունքների իրավական պաշտպանության հետ կապված հարցերը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված ներկայացնելու մամուլի ազատության տեղը սահմանադրական իրավունքների համակարգում և բացահայտելու դրա ապահովման ու պաշտպանության իրավական մեխանիզմների նշանակությունը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել սահմանադրական իրավունքի, մարդու իրավունքների, մեդիա իրավունքի և լրագրության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Կենսաբանություն

Այս աշխատանքը նվիրված է ֆիզիկական և քիմիական գործոնների ազդեցության ուսումնասիրությանը բակտերիաների աճի և կենսունակության վրա՝ նպատակ ունենալով հասկանալ միկրոօրգանիզմների զարգացման պայմանները և դրանց վերահսկման մեխանիզմները։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են ֆիզիկական գործոններ՝ ջերմաստիճան, pH, ճնշում, ճառագայթում և թթվածնի առկայություն, ինչպես նաև քիմիական գործոններ՝ սննդանյութերի կազմ, աղերի կոնցենտրացիա, հակաբակտերիալ նյութերի և թունավոր միացությունների ազդեցություն։ Վերլուծվում է, թե ինչպես են այդ գործոնները ազդում բակտերիաների բջջային նյութափոխանակության, բազմացման արագության և կենսունակության վրա՝ փոփոխելով դրանց ֆիզիոլոգիական ակտիվությունը և ադապտացիոն հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր միջավայրային պայմաններում բակտերիաների դիմադրողականության մեխանիզմներին, ինչպես նաև աճի օպտիմալ և սահմանափակող գործոնների որոշմանը։ Աշխատության արդյունքները կարևոր նշանակություն ունեն մանրէաբանության, բժշկության, սննդի անվտանգության և կենսատեխնոլոգիայի ոլորտներում՝ թույլ տալով մշակել միկրոօրգանիզմների վերահսկման և կիրառման արդյունավետ մեթոդներ։

Քիմիա

Ամինաթթուների ֆիզիկաքիմիական և օպտիկական հատկությունները, ստացման եղանակները աշխատությունը կենսաքիմիայի և օրգանական քիմիայի ուսումնական ձեռնարկ է, որը ուսումնասիրում է ամինաթթուների կառուցվածքը, ֆիզիկաքիմիական և օպտիկական հատկությունները, ինչպես նաև դրանց ստացման հիմնական մեթոդները, այն բացատրում է ամինաթթուների երկբևեռ իոնային բնույթը, իզոմերիայի և օպտիկական ակտիվության երևույթները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը կենսաբանական համակարգերում, գիրքը ներկայացնում է ամինաթթուների քիմիական ռեակցիաները՝ էսթերիացում, պեպտիդային կապի առաջացում և դեգրադացիոն գործընթացներ, միաժամանակ անդրադառնում է դրանց արդյունաբերական և լաբորատոր ստացման եղանակներին՝ ներառյալ քիմիական սինթեզը և կենսատեխնոլոգիական մոտեցումները, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր քիմիայի, կենսաքիմիայի և դեղագործական գիտությունների ուսանողների համար։