Դեբեդ գետի հովտի վայրի պտղատու թփատեսակների կենսա-էկոլոգիական առանձնահատկությունները տարբեր միկրոկլիմայական պայմաններում

Political Science

Աշխատությունը նվիրված է 1851-1876 թվականներին Երուսաղեմի քրիստոնեական սրբավայրերի նկատմամբ վերահսկողության և ազդեցության համար ծավալված միջազգային ու միջեկեղեցական պայքարի ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Երուսաղեմի Հայոց պատրիարքության դիրքին և գործունեությանը։ Հետազոտության հիմքում Օսմանյան կայսրության տարածքում քրիստոնեական սրբավայրերի կարգավիճակի, դրանց նկատմամբ տարբեր քրիստոնեական համայնքների իրավունքների և այդ հարցի շուրջ եվրոպական տերությունների քաղաքական շահերի փոխազդեցությունն է։ Աշխատանքում ներկայացվում է այն բարդ միջազգային միջավայրը, որտեղ կրոնական վեճերը աստիճանաբար վերածվում էին նաև դիվանագիտական և քաղաքական նշանակություն ունեցող խնդիրների։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Երուսաղեմի Հայոց պատրիարքության պատմական իրավունքներին, եկեղեցական դիրքին և սրբավայրերի պահպանության ու օգտագործման հարցերում նրա ունեցած դերակատարությանը։ Ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ սրբավայրերի շուրջ հակասությունները պայմանավորված էին ոչ միայն կրոնական տարաձայնություններով, այլև Օսմանյան կայսրության ներքին քաղաքականությամբ, եվրոպական տերությունների մրցակցությամբ և տարածաշրջանում ազդեցության ընդլայնման ձգտումներով։ Կարևորվում է նաև 1850-ական թվականների ընթացքում սրվող հակամարտությունների և դրանց միջազգային արձագանքի ուսումնասիրությունը, երբ քրիստոնեական սրբավայրերի նկատմամբ իրավունքների հարցը դարձավ եվրոպական դիվանագիտության կարևոր խնդիրներից մեկը։ Այս գործընթացների համատեքստում աշխատանքը դիտարկում է նաև Ղրիմի պատերազմի նախադրյալներն ու հետևանքները, ինչպես նաև միջազգային պայմանավորվածությունների և օսմանյան իրավական կարգավորումների ազդեցությունը սրբավայրերի կարգավիճակի վրա։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում Հայոց պատրիարքության հարաբերություններին օսմանյան իշխանությունների, այլ քրիստոնեական համայնքների և արտաքին քաղաքական ուժերի հետ։ Ուսումնասիրության միջոցով հնարավոր է հասկանալ, թե ինչպիսի իրավական և քաղաքական մեխանիզմներով էին կարգավորվում սրբավայրերի օգտագործման, պահպանության, վերանորոգման և կրոնական արարողությունների իրականացման հարցերը, ինչպես նաև ինչ դեր էին ունենում համայնքային ավանդույթները և նախկինում հաստատված իրավունքները։ Աշխատանքը կարևորում է Երուսաղեմի հայկական ներկայության պատմական նշանակությունը՝ այն դիտարկելով ոչ միայն եկեղեցական, այլև քաղաքական, մշակութային և համայնքային տեսանկյուններից։ Հայոց պատրիարքության գործունեությունը ներկայացվում է որպես սրբավայրերի շուրջ ձևավորված բարդ հարաբերությունների կարևոր բաղադրիչ, որի միջոցով հայկական կողմը ձգտում էր պահպանել իր ավանդական իրավունքներն ու դիրքը։ Հետազոտության աղբյուրագիտական արժեքը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ թեմայի ուսումնասիրությունը պահանջում է պատմական փաստաթղթերի, եկեղեցական արձանագրությունների, դիվանագիտական նյութերի և ժամանակաշրջանի այլ վկայությունների համադրություն։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայոց պատմությամբ, Երուսաղեմի քրիստոնեական համայնքների պատմությամբ, Հայոց եկեղեցու պատմությամբ, միջազգային հարաբերությունների պատմությամբ և Օսմանյան կայսրության քաղաքական զարգացումներով զբաղվող մասնագետներին ու ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու 19-րդ դարի երկրորդ կեսի քրիստոնեական սրբավայրերի շուրջ միջազգային պայքարի քաղաքական և կրոնական բնույթը և այդ գործընթացներում Երուսաղեմի Հայոց պատրիարքության ունեցած դերն ու պատմական նշանակությունը։

Economics

Գալոյան Դ.-ն գրքում վերլուծում է տնտեսական ինտեգրման տեսական հիմքերը՝ սկսած ազատ առևտրի գոտիներից և մաքսային միություններից մինչև ընդհանուր շուկաներ և տնտեսական ու արժութային միություններ, բացատրելով դրանց ձևավորման տնտեսական և քաղաքական նախադրյալները։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարածաշրջանային կազմակերպությունների գործունեությանը, համագործակցության մեխանիզմներին և անդամ երկրների միջև տնտեսական փոխկապակցվածության խորացման գործընթացներին։ Գիրքը նաև ուսումնասիրում է ինտեգրման ազդեցությունը ազգային տնտեսությունների մրցունակության, արտաքին առևտրի կառուցվածքի, ներդրումային հոսքերի և տնտեսական աճի վրա՝ ցույց տալով, թե ինչպես են տարածաշրջանային միավորումները նպաստում շուկաների ընդլայնմանը և տնտեսական կայունության բարձրացմանը։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև ինտեգրման դժվարություններին և հակասություններին, ինչպիսիք են տնտեսական զարգացման մակարդակների անհավասարությունը, քաղաքական տարաձայնությունները և ինստիտուցիոնալ սահմանափակումները, որոնք կարող են դանդաղեցնել ինտեգրման գործընթացները։ Աշխատությունը համադրում է տեսական մոտեցումները և գործնական օրինակները՝ ներկայացնելով տարբեր տարածաշրջանների փորձը, այդ թվում՝ Եվրոպական միության, Եվրասիական տնտեսական միության և այլ տարածաշրջանային կառույցների զարգացումը։ Գիրքը կարևոր աղբյուր է տնտեսագիտության, միջազգային հարաբերությունների և տարածաշրջանային զարգացման ուսումնասիրության համար և օգտակար է ուսանողների, հետազոտողների և պետական քաղաքականության մշակման ոլորտի մասնագետների համար։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է հանրակրթական դպրոցում ուսուցիչների մասնագիտական գործունեության փորձագիտական գնահատման համակարգի ձևավորման տեսական, մեթոդական և կազմակերպական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում մանկավարժի աշխատանքի որակի բազմակողմանի գնահատումն է՝ հաշվի առնելով մասնագիտական գիտելիքները, դասավանդման մեթոդների արդյունավետությունը, կրթական գործընթացի կազմակերպումը, սովորողների հետ հաղորդակցությունը, մանկավարժական նորարարությունների կիրառումը և մասնագիտական զարգացման պատրաստակամությունը։ Փորձագիտական գնահատումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես վերահսկողության միջոց, այլև որպես ուսուցչի մասնագիտական աճին, ինքնագնահատմանը և կրթության որակի բարելավմանը նպաստող կառավարչական ու մանկավարժական գործիք։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել գնահատման չափանիշների և ցուցանիշների ընտրության սկզբունքները, փորձագետների կազմի ձևավորման պահանջները, գնահատման ընթացակարգերի կազմակերպումը և տարբեր աղբյուրներից ստացված տեղեկատվության համադրման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել գնահատման օբյեկտիվության, հավաստիության և թափանցիկության ապահովմանը, քանի որ մանկավարժական գործունեությունը բազմաբաղադրիչ գործընթաց է և չի կարող ամբողջությամբ բնութագրվել մեկ ցուցանիշով։ Կարևոր ուղղություն է դասալսումների, ուսուցչի մասնագիտական փաստաթղթերի, կրթական արդյունքների, ինքնագնահատման և գործընկերային գնահատման միջոցով ստացված տվյալների համակցված կիրառման մեթոդաբանությունը։ Կարող են ուսումնասիրվել նաև փորձագիտական գնահատման քանակական և որակական մեթոդների հարաբերակցությունը, գնահատման սանդղակների կառուցման սկզբունքները և արդյունքների մեկնաբանման մոտեցումները։ Համակարգի արդյունավետության համար կարևոր է, որ գնահատման արդյունքները կապվեն մասնագիտական զարգացման հետ՝ հնարավորություն տալով բացահայտել ուսուցչի աշխատանքի ուժեղ կողմերը և այն ոլորտները, որտեղ անհրաժեշտ է լրացուցիչ մեթոդական աջակցություն կամ վերապատրաստում։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև դպրոցի ղեկավարության, մեթոդական միավորումների և արտաքին փորձագետների դերաբաշխմանը՝ գնահատման գործընթացում պատասխանատվության և համագործակցության արդյունավետ մոդել ձևավորելու նպատակով։ Նման համակարգի կիրառումը կարող է նպաստել դպրոցում մասնագիտական հետադարձ կապի մշակույթի զարգացմանը, մանկավարժական աշխատանքի որակի շարունակական բարելավմանը և կրթական հաստատության կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մանկավարժության, կրթության կառավարման և կրթական գնահատման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ձևավորել ուսուցիչների մասնագիտական գործունեության համակարգային, բազմաչափ և զարգացմանը միտված գնահատման մեթոդաբանություն։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է արմատապտղային մշակաբույսերի մեքենայացված բերքահավաքի համար նախատեսված աշխատանքային օրգանի կառուցվածքային կատարելագործմանը և դրա հիմնական պարամետրերի գիտական հիմնավորմանը։ Հետազոտության կենտրոնում հողից արմատապտուղների արդյունավետ առանձնացման, բարձրացման և բերքահավաք մեքենայի հաջորդ տեխնոլոգիական հանգույցներին փոխանցման գործընթացներն են՝ հաշվի առնելով մշակաբույսերի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունները և հողային պայմանների փոփոխականությունը։ Քննվում են աշխատանքային օրգանի և հողային միջավայրի փոխազդեցության օրինաչափությունները, շարժման ընթացքում առաջացող ուժային ազդեցությունները, հողի դիմադրությունը և բերքի հնարավոր մեխանիկական վնասման հետ կապված գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում աշխատանքային օրգանի երկրաչափական ու կինեմատիկական պարամետրերի ընտրությանը, քանի որ դրանց համապատասխանությունը բերքահավաքի պայմաններին կարող է ազդել արմատապտուղների կորստի, վնասվածության, հողի հետ տեղափոխվող զանգվածի և մեքենայի ընդհանուր էներգատարության վրա։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն է մշակաբույսերի տեղադրման խորության, չափերի, ձևի և հողի ֆիզիկական վիճակի ազդեցության գնահատումը մեքենայի աշխատանքային գործընթացի վրա։ Տեսական վերլուծությունը կարող է համադրվել փորձարարական հետազոտությունների հետ՝ կառուցվածքային տարբերակների համեմատության և ընտրված պարամետրերի արդյունավետության գնահատման նպատակով։ Կարևորվում են նաև աշխատանքային արագության, մեքենայի շարժման ռեժիմի և բանվորական օրգանի փոխազդեցության ընդհանուր օրինաչափությունները՝ որպես տեխնոլոգիական գործընթացի որակը բնութագրող գործոններ։ Արդյունավետ կառուցվածքի ընտրության ժամանակ հաշվի են առնվում ոչ միայն բերքի ամբողջական հավաքման, այլև հուսալիության, նյութատարության, արտադրողականության և էներգետիկ արդյունավետության պահանջները։ Մշակված տեսական ու փորձարարական մոտեցումները կարող են հիմք ծառայել գյուղատնտեսական մեքենաների նախագծման և դրանց աշխատանքային հանգույցների հետագա կատարելագործման համար։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է գյուղատնտեսական մեքենաշինության, մեքենաների մեխանիկայի, ագրոտեխնոլոգիայի և ինժեներական նախագծման մոտեցումները՝ արմատապտուղների մեքենայացված բերքահավաքի որակի բարձրացման, բերքի կորուստների նվազեցման և տեխնիկական միջոցների արդյունավետ օգտագործման նպատակով։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է ջերմամշակմամբ ամրացվող ալյումինային համաձուլվածքների կառուցվածքի և ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների ձևավորման գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ փայլաթիթեղի արտադրության տեխնոլոգիական փուլերի համատեքստում։ Գրքում դիտարկվում են ալյումինային համաձուլվածքների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց քիմիական բաղադրության ազդեցությունը, դեֆորմացիայի և ջերմային ազդեցությունների փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև արտադրության տարբեր փուլերում նյութի միկրոկառուցվածքի փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջերմամշակման գործընթացներին, դրանց ռեժիմների ընտրությանը և այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով ջերմային մշակումը ազդում է համաձուլվածքի ամրության, պլաստիկության, կարծրության և այլ տեխնիկական բնութագրերի վրա։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում է փայլաթիթեղի ստացման տեխնոլոգիական շղթան՝ ներառյալ ձուլումը, նախապատրաստական մշակումները, գլանվածքը, միջանկյալ և վերջնական ջերմամշակումները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը նյութի կառուցվածքային վիճակի և վերջնական հատկությունների վրա։ Հեղինակը վերլուծում է դեֆորմացիոն և ջերմային գործընթացների ընթացքում տեղի ունեցող կառուցվածքային փոփոխությունները, մասնավորապես՝ պինդ լուծույթի, դիսպերս մասնիկների, վերականգնման, վերաբյուրեղացման և այլ մետալուրգիական երևույթների դերը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում տեխնոլոգիական պարամետրերի և ստացվող արտադրանքի որակի միջև կապի բացահայտմանը, ինչը հնարավորություն է տալիս հիմնավորել արտադրական գործընթացի օպտիմալ ռեժիմները։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են նպաստել բարձր որակի, պահանջվող մեխանիկական և տեխնոլոգիական հատկություններով ալյումինե փայլաթիթեղի ստացման գործընթացի կատարելագործմանը, ինչպես նաև արտադրական կորուստների նվազեցմանը և նյութի օգտագործման արդյունավետության բարձրացմանը։ Աշխատությունը միավորում է նյութագիտության, մետալուրգիայի և արտադրական տեխնոլոգիայի մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով խորությամբ հասկանալու, թե ինչպես են տեխնոլոգիական գործողությունները ձևավորում վերջնական արտադրանքի կառուցվածքն ու հատկությունները։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել մետալուրգների, նյութագետների, մեքենաշինության և մետաղամշակման ոլորտների մասնագետների, ինժեներների, հետազոտողների, ասպիրանտների և ուսանողների համար, ինչպես նաև ալյումինային համաձուլվածքների և գլանվածքային արտադրության տեխնոլոգիաներով հետաքրքրվող մասնագետների համար։

History

Աշխատությունը նվիրված է XVII–XIX դարերում Արցախում գոյություն ունեցած հայկական մելիքությունների, մելիքական իշխանության համակարգի և նշանավոր մելիքական տների պատմության համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է մելիքությունների ձևավորման, նրանց քաղաքական և վարչական կառուցվածքի, ժառանգական իշխանության առանձնահատկությունների, տարածքային սահմանների և ներքին կառավարման մեխանիզմների վրա։ Ուսումնասիրվում է մելիքների դերը Արցախի հայ բնակչության հասարակական, քաղաքական և տնտեսական կյանքում, ինչպես նաև նրանց մասնակցությունը տարածաշրջանի անվտանգության ապահովման, ռազմական ուժերի կազմակերպման և տեղական ինքնակառավարման պահպանման գործում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում Արցախի հայտնի մելիքական տների ծագմանը, նրանց միջև ձևավորված ազգակցական և քաղաքական հարաբերություններին, իշխանության փոխանցման սկզբունքներին ու տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում ունեցած ազդեցությանը։ Դիտարկվում են Խամսայի մելիքությունների գործունեությունը և նրանց փոխհարաբերությունները հարևան քաղաքական ուժերի ու տիրապետությունների հետ։ Կարևորվում է մելիքների դերը հայկական պետական և իշխանական ավանդույթների պահպանման գործում այն պայմաններում, երբ տարածաշրջանը գտնվում էր խոշոր տերությունների քաղաքական և ռազմական շահերի բախման կենտրոնում։ Անդրադարձ է կատարվում Պարսկաստանի, Օսմանյան կայսրության և հետագայում Ռուսական կայսրության քաղաքականության ազդեցությանը Արցախի մելիքությունների դրության վրա, ինչպես նաև մելիքների դիվանագիտական կապերին և արտաքին աջակցություն ձեռք բերելու փորձերին։ Ուսումնասիրվում են նաև ազատագրական պայքարի հետ կապված գործընթացները, մելիքական տների մասնակցությունը քաղաքական ծրագրերի ձևավորմանը և տարածաշրջանի հայկական բնակչության ինքնուրույնության պահպանմանն ուղղված գործունեությունը։ Մելիքությունների պատմությունը ներկայացվում է նաև սոցիալ-տնտեսական և մշակութային տեսանկյունից՝ լուսաբանելով նրանց հարաբերությունները գյուղական համայնքների, հոգևոր կենտրոնների, եկեղեցական կառույցների և հասարակության տարբեր շերտերի հետ։ Առանձին նշանակություն է տրվում մելիքական տների ազդեցությանը եկեղեցիների, վանքերի, ամրոցների և այլ կառույցների պահպանման ու զարգացման գործում։ XVII–XIX դարերի քաղաքական փոփոխությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևել մելիքական իշխանության աստիճանական վերափոխմանը և դրա պատմական դերի փոփոխությանը՝ հատկապես տարածաշրջանում ռուսական քաղաքական ազդեցության ուժեղացման պայմաններում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության, Արցախի պատմության, հայկական իշխանական տների, ազատագրական շարժումների և Հարավային Կովկասի քաղաքական պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող պատմաբանների, հետազոտողների և ուսանողների համար։