Երկրագործություն հողագիտության հիմունքներով

Biology

Անտառագիտական և բնապահպանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Երևանի կանաչ գոտու հատումների ենթարկված տնկարկների վիճակի և դրանց բնական վերականգնման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ծառաթփային բուսականության կառուցվածքը, պահպանված տնկարկների կենսական վիճակը, տեսակային կազմը և հատումներից հետո տեղի ունեցող վերականգնողական գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բնական վերաճի ձևավորմանը, երիտասարդ բույսերի տարածմանը, դրանց աճի պայմաններին և տարբեր ծառատեսակների վերականգնողական կարողություններին։ Վերլուծվում են հողային, կլիմայական, մարդածին և այլ էկոլոգիական գործոնների ազդեցությունները կանաչ տարածքների վիճակի ու բնական վերականգնման ընթացքի վրա։ Քննարկվում են նաև վնասված և նոսրացած տնկարկների պահպանման, վերականգնման, խնամքի և հետագա արդյունավետ կառավարման հնարավոր մոտեցումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու քաղաքային և մերձքաղաքային կանաչ տարածքների ինքնավերականգնման ներուժը և հիմնավորելու համապատասխան անտառվերականգնողական ու բնապահպանական միջոցառումների անհրաժեշտությունը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել անտառագիտության, քաղաքային կանաչապատման, բուսաբանության, էկոլոգիայի և բնական ռեսուրսների պահպանության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

History

Աշխատությունը նվիրված է Կարսի շրջափակման և դրա հետ կապված ռազմաքաղաքական իրադարձությունների ուսումնասիրությանը՝ Կարսի ռազմավարական նշանակության, ռազմական գործողությունների ընթացքի և տարածաշրջանում տեղի ունեցող քաղաքական փոփոխությունների համատեքստում։ Կարսը պատմականորեն ունեցել է կարևոր ռազմավարական դիրք՝ գտնվելով Կովկասը Անատոլիայի արևելյան շրջաններին կապող ճանապարհների և ռազմական հաղորդակցության կարևոր ուղղությունների վրա։ Այդ պատճառով քաղաքի և ամրոցի նկատմամբ վերահսկողությունը մեծ նշանակություն է ունեցել տարածաշրջանի ռազմական և քաղաքական ուժերի համար։ Հետազոտության մեջ կարող են քննության առնվել Կարսի ամրաշինական համակարգը, պաշտպանական կառույցները, աշխարհագրական դիրքը և բնական պայմանները, որոնք ազդել են քաղաքի ռազմական նշանակության վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում շրջափակման նախադրյալների ուսումնասիրությունը՝ ներառյալ տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցության փոփոխությունը, ռազմական գործողությունների զարգացումը, հաղորդակցության ուղիների վերահսկողությունը և Կարսի կայազորի ու հարակից զորքերի վիճակը։ Աշխատանքը կարող է ներկայացնել շրջափակման կազմակերպման սկզբունքները, կողմերի ռազմական ուժերի դասավորությունը, մատակարարման և հաղորդակցության խնդիրները, ինչպես նաև պաշտպանվող կողմի դիմադրության հնարավորություններն ու սահմանափակումները։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել Կարսի ռազմական ենթակառուցվածքին և ամրությունների նշանակությանը։ Քաղաքի պաշտպանական համակարգը բաղկացած էր տարբեր ամրություններից, բերդային կառույցներից և բնականորեն պաշտպանված դիրքերից, որոնց համադրությունը երկար ժամանակ Կարսը դարձրել էր կարևոր ռազմական հենակետ։ Շրջափակման պայմաններում այդ համակարգի արդյունավետությունը կախված էր ինչպես ամրությունների տեխնիկական վիճակից, այնպես էլ կայազորի թվաքանակից, սպառազինությունից, պարենային և ռազմամթերքի պաշարներից։ Ռազմական իրադարձությունների ուսումնասիրությունը կարող է ներառել նաև շրջափակման ընթացքում իրականացված մարտական գործողությունների, դիրքային պայքարի և հակառակորդի պաշտպանական գիծը ճեղքելու փորձերի վերլուծություն։ Այս համատեքստում կարևոր են հրամանատարության որոշումները, զորքերի տեղաշարժը և ռազմական գործողությունների աշխարհագրությունը։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ նման իրադարձությունների նկարագրությունը հաճախ հիմնվում է տարբեր կողմերի աղբյուրների վրա, որոնք կարող են էապես տարբերվել միմյանցից։ Հետևաբար թեմայի ուսումնասիրության համար կարևոր է համադրել ռազմական փաստաթղթերը, հիշողությունները, ժամանակագրությունները, մամուլի հրապարակումները և այլ սկզբնաղբյուրներ։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև Կարսի շրջափակման բնակչության վրա ունեցած ազդեցությանը։ Պաշարման կամ շրջափակման պայմաններում քաղաքացիական բնակչությունը սովորաբար բախվում է պարենի, բժշկական օգնության, անվտանգության և տեղաշարժի սահմանափակումների։ Այդ տեսանկյունից ռազմական իրադարձությունների ուսումնասիրությունը կարող է լրացվել սոցիալական և ժողովրդագրական հետևանքների վերլուծությամբ։ Կարսի շուրջ տեղի ունեցած ռազմական զարգացումները պետք է դիտարկել նաև ավելի լայն տարածաշրջանային գործընթացների շրջանակում։ Կարսը գտնվում էր այնպիսի տարածքում, որտեղ ռազմական գործողությունները սերտորեն կապված էին Կովկասի, Օսմանյան կայսրության արևելյան շրջանների և ռուսական ռազմական ներկայության փոփոխությունների հետ։ Հետևաբար քաղաքի նկատմամբ վերահսկողության փոփոխությունը կարող էր ունենալ ոչ միայն տեղային, այլև լայն ռազմաքաղաքական հետևանքներ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև Կարսի հարցի դիվանագիտական կողմը։ Ռազմական գործողություններին զուգահեռ քաղաքի և շրջանի կարգավիճակը կարող էր քննարկվել տարբեր քաղաքական և միջազգային բանակցությունների շրջանակում։ Այդ գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էին ռազմական արդյունքները վերածվում քաղաքական որոշումների և տարածքային պայմանավորվածությունների։ Աշխատանքը կարող է արժեքավոր լինել նաև ռազմական պատմության մեթոդաբանության տեսանկյունից, քանի որ շրջափակման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համադրել ամրոցների պաշտպանության և պաշարման դասական սկզբունքները, լոգիստիկայի խնդիրները, զորքերի կառավարման առանձնահատկությունները և աշխարհագրական գործոնների ազդեցությունը։ Կարսի օրինակը ցույց է տալիս, թե որքան կարևոր կարող էին լինել հաղորդակցության ուղիները, մատակարարումների անխափանությունը և ամրացված դիրքերի նկատմամբ վերահսկողությունը ռազմական գործողությունների ելքի համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը Կարսի շրջափակումը ներկայացնում է որպես ռազմական և քաղաքական նշանակություն ունեցող իրադարձություն՝ ուսումնասիրելով դրա նախադրյալները, ռազմական գործողությունների ընթացքը, քաղաքի պաշտպանական հնարավորությունները, բնակչության վիճակը և տարածաշրջանային հետևանքները։ Այն կարող է օգտագործվել Կարսի պատմության, Կովկասի ռազմական պատմության, Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարածաշրջանային զարգացումների և Հայկական հարցի հետ կապված պատմական գործընթացների ուսումնասիրության համար։

Religion

1889 թվականին Թիֆլիսում՝ Մովսես Վարդանյանի տպարանում հրատարակված այս՝ 37 էջից բաղկացած գիրքը կրոնի ուսուցման համար նախատեսված համառոտ դասագիրք է։ Վերնագիրը և հրատարակության փոքր ծավալը թույլ են տալիս ենթադրել, որ այն նախատեսված է եղել սովորողներին կրոնական հիմնական գիտելիքներին ծանոթացնելու և ուսումնական նյութը մատչելի ձևով ներկայացնելու համար։ XIX դարի հայ կրթական համակարգում կրոնի դասավանդումը կարևոր տեղ էր զբաղեցնում՝ նպաստելով քրիստոնեական ավանդույթների, եկեղեցական պատմության և բարոյական արժեքների փոխանցմանը նոր սերնդին։ Այդ ժամանակաշրջանի նմանատիպ դասագրքերում կարող էին ներկայացվել քրիստոնեական հավատքի հիմնական դրույթները, Աստվածաշնչյան պատմություններ, աղոթքներ, կրոնական տոներ, եկեղեցական սովորույթներ և բարոյական վարքի վերաբերյալ ուսուցողական նյութեր։ Հակիրճ դասագրքերը հատկապես հարմար էին դպրոցական ուսուցման համար, քանի որ հնարավորություն էին տալիս հիմնական գաղափարները ներկայացնել սահմանափակ ծավալով և դրանք դարձնել ավելի հեշտ յուրացվող։ Սակայն այս գրքի կոնկրետ բովանդակությունը, դավանաբանական ուղղվածությունը, նախատեսված տարիքային խումբը և դասերի կառուցվածքը հնարավոր չէ որոշել միայն վերնագրի ու մատենագիտական տվյալների հիման վրա։ Թիֆլիսը XIX դարում հայալեզու տպագրության և կրթական կյանքի նշանակալի կենտրոններից էր, որտեղ հրատարակվում էին դպրոցական դասագրքեր, կրոնական ձեռնարկներ և գիտելիքների տարածմանն ուղղված այլ գրքեր։ Հրատարակությունն արժեքավոր է հայ կրթության պատմության, կրոնական ուսուցման մեթոդների և XIX դարի վերջի հայկական տպագրական մշակույթի ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Linguistics

Ներկայացվում է հայոց լեզվի քերականական համակարգի ամբողջական նկարագրությունը՝ համեմատական-պատմական մեթոդի կիրառմամբ և աշխարհի 562 լեզուների տվյալների հետ զուգադրությամբ։ Գիրքը առանձնանում է իր բացառիկ ծավալով և գիտական խորությամբ՝ ընդգրկելով հայերենի հնչյունաբանությունը, ձևաբանությունը, շարահյուսությունը և բառապաշարային համակարգը՝ միաժամանակ բացահայտելով դրանց ընդհանրություններն ու տարբերությունները տարբեր լեզվական ընտանիքների հետ։ Հեղինակը մանրամասն վերլուծում է լեզվական կառուցվածքների տիպաբանական առանձնահատկությունները, հնչյունական համապատասխանությունները, քերականական կատեգորիաների զարգացումը և լեզվի պատմական էվոլյուցիան՝ ցույց տալով հայերենի տեղը համաշխարհային լեզվաբանական համակարգում։ Աշխատությունը նաև կարևոր աղբյուր է համեմատական լեզվաբանության, հնդեվրոպական ուսումնասիրությունների և ընդհանուր լեզվաբանական տեսության համար՝ համադրելով փաստական հարուստ նյութը տեսական ընդհանրացումների հետ։ Գիրքը նախատեսված է լեզվաբանների, բանասերների, հետազոտողների և բարձր մակարդակի ուսանողների համար՝ ծառայելով որպես եզակի գիտական հիմք հայոց լեզվի և համեմատական լեզվաբանության ուսումնասիրության մեջ։

Economics

Տնտեսագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում մակրոտնտեսական կարգավորման համակարգի ձևավորման, գործունեության և կատարելագործման հիմնական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տնտեսական աճի, գնաճի, զբաղվածության, ներդրումների, պետական ֆինանսների և արտաքին տնտեսական հավասարակշռության կարգավորման հետ կապված հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հարկաբյուջետային և դրամավարկային քաղաքականության գործիքներին, դրանց փոխազդեցությանը և տնտեսության հիմնական ցուցանիշների վրա ունեցած ազդեցության գնահատմանը։ Վերլուծվում են պետական եկամուտների ու ծախսերի կառավարման, դրամական շրջանառության, ներդրումային ակտիվության խթանման և տնտեսական տատանումների մեղմման հնարավոր մոտեցումները։ Քննարկվում են նաև ներքին և արտաքին տնտեսական գործոնների ազդեցությունները, մակրոտնտեսական անհավասարակշռությունների առաջացման պատճառները և դրանց կարգավորմանն ուղղված քաղաքականության մեխանիզմները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված ներկայացնելու մակրոտնտեսական կառավարման փոխկապակցված բաղադրիչները և առանձնացնելու կարգավորման արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել մակրոտնտեսագիտության, պետական տնտեսական քաղաքականության, հանրային ֆինանսների և տնտեսական կառավարման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Linguistics

Գիրքը ներառում է՝ խոսքի մշակույթի էությունը և դրա նշանակությունը հաղորդակցության մեջ, լեզվական նորմերի (ուղղագրություն, կետադրություն, արտասանություն) պահպանում, տարբեր ոճերի (գիտական, պաշտոնական, գեղարվեստական, խոսակցական և այլն) առանձնահատկությունները, խոսքի ճշտության, հստակության, արտահայտչականության և նպատակահարմարության ապահովման եղանակներ, լեզվական սխալների տեսակներ և դրանցից խուսափելու ուղիներ։ Այն օգտակար է՝ ուսանողների և դպրոցականների համար, լեզվի և գրականության ուսուցիչների համար, լրագրողների, հաղորդավարների և հրապարակախոսների համար, ինչպես նաև բոլոր նրանց, ովքեր ցանկանում են զարգացնել իրենց խոսքի մշակույթը։ Ընդհանուր առմամբ, գիրքը նպաստում է գրագետ, ազդեցիկ և ճիշտ կազմակերպված խոսքի ձևավորմանը տարբեր հաղորդակցական իրավիճակներում։