Генетика

Linguistics

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ֆրանսերենից հայերեն լեզու անցած բառերի ուսումնասիրությանը՝ դրանց ծագման, իմաստային զարգացման, հնչյունական ու ձևաբանական հարմարեցման և հայերենում գործածության առանձնահատկությունների վերլուծությամբ։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում է ֆրանսերենի ազդեցությունը հայերենի բառապաշարի ձևավորման և հարստացման գործընթացում՝ հաշվի առնելով պատմական, մշակութային, հասարակական և քաղաքական այն պայմանները, որոնց արդյունքում ֆրանսերեն բառերն ու արտահայտությունները ներթափանցել են հայերեն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում փոխառությունների յուրացման գործընթացին, որի ընթացքում օտարալեզու բառերը հարմարվում են հայերենի հնչյունական, ուղղագրական, ձևաբանական և իմաստային համակարգերին։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են դասակարգվել ֆրանսերենից փոխառված բառերը՝ ըստ թեմատիկ և իմաստային խմբերի՝ հասարակական ու քաղաքական կյանք, մշակույթ և արվեստ, կենցաղ, նորաձևություն, խոհանոց, գիտություն և տեխնիկա, մասնագիտություններ ու առօրյա խոսք։ Քննության են առնվում նաև այն բառերի իմաստային փոփոխությունները, որոնք հայերենում ձեռք են բերել նոր կամ լրացուցիչ նշանակություններ՝ տարբերվելով սկզբնաղբյուր լեզվի համապատասխան միավորներից։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ փոխառությունների տարածման աղբյուրներին, դրանց գրական և խոսակցական գործածությանը, ինչպես նաև տարբեր ժամանակաշրջաններում դրանց նկատմամբ լեզվական վերաբերմունքի փոփոխությանը։ Կարևորվում է նաև հայերենի բառապաշարի զարգացման վրա ֆրանսերեն փոխառությունների ազդեցության գնահատումը և օտար բառերի ու հայերեն համարժեքների գործածության հարաբերակցության ուսումնասիրությունը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայերենի և ֆրանսերենի երկարատև լեզվամշակութային շփումների հետևանքով ձևավորված բառապաշարային շերտը և հասկանալու փոխառությունների դերը հայերենի բառապաշարի հարստացման գործընթացում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հայագետների, լեզվաբանների, բառարանագիրների, թարգմանիչների, բանասերների, լեզվի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների և հայերենի բառապաշարի ու լեզվական փոխազդեցությունների ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Economics

Գործազրկության էությունը վերաբերում է այն իրավիճակին, երբ աշխատունակ և աշխատելու պատրաստ մարդիկ չեն կարողանում գտնել համապատասխան աշխատանք՝ չնայած ակտիվորեն փնտրում են այն։ Այն համարվում է կարևոր մակրոտնտեսական խնդիր, քանի որ ազդում է ինչպես անհատի եկամտի և կյանքի որակի, այնպես էլ երկրի տնտեսական աճի և արտադրողականության վրա։ Գործազրկությունը կարող է առաջանալ տարբեր պատճառներով՝ տնտեսական անկումների, տեխնոլոգիական փոփոխությունների, կառուցվածքային անհամապատասխանությունների կամ աշխատաշուկայի ժամանակավոր անհավասարակշռությունների հետևանքով։ Գործազրկության հիմնական տեսակներն են՝ ֆրիկցիոն (կարճաժամկետ՝ աշխատանք փոխելու կամ նոր աշխատանք փնտրելու ժամանակ առաջացող), կառուցվածքային (երբ աշխատողների հմտությունները չեն համապատասխանում շուկայի պահանջներին), ցիկլային (տնտեսական անկումների հետևանքով առաջացող), սեզոնային (տարվա որոշ եղանակներին աշխատանքների նվազման հետևանքով) և թաքնված գործազրկություն (երբ մարդիկ աշխատում են իրենց ներուժից ցածր արդյունավետությամբ)։ Գործազրկության բնական մակարդակը այն մակարդակն է, որը գոյություն ունի տնտեսությունում նույնիսկ կայուն տնտեսական աճի պայմաններում և ներառում է ֆրիկցիոն և կառուցվածքային գործազրկությունը։ Այն չի կարող ամբողջությամբ վերացվել, քանի որ միշտ կան մարդիկ, ովքեր փոխում են աշխատանքը կամ նոր են մտնում աշխատաշուկա, ինչպես նաև կան կառուցվածքային փոփոխություններ տնտեսության մեջ։ Բնական մակարդակը համարվում է այն «նորմալ» գործազրկության մակարդակը, որի դեպքում տնտեսությունը գտնվում է երկարաժամկետ հավասարակշռության մեջ, իսկ ինֆլյացիան չի արագանում։

Political Science

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է կոնսոցիատիվ ժողովրդավարության մոտեցման արդյունավետության ուսումնասիրությանը խորհրդարանական կառավարման համակարգում՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերլուծել, թե որքանով կարող են կոնսոցիատիվ ժողովրդավարության սկզբունքներն ու մեխանիզմները նպաստել տարբեր քաղաքական, սոցիալական և հասարակական խմբերի շահերի ներկայացվածությանը, քաղաքական մասնակցությանը և որոշումների կայացման գործընթացում ներառմանը։ Աշխատանքի շրջանակում ուսումնասիրվում են կոնսոցիատիվ ժողովրդավարության տեսական հիմքերը, դրա հիմնական սկզբունքները և ինստիտուցիոնալ առանձնահատկությունները, այդ թվում՝ իշխանության և քաղաքական ներկայացվածության համաչափ բաշխումը, կոալիցիոն կառավարման հնարավորությունները, տարբեր խմբերի շահերի պաշտպանության մեխանիզմները և փոխհամաձայնության վրա հիմնված քաղաքական մշակույթի ձևավորումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի Հանրապետության խորհրդարանական կառավարման համակարգի կառուցվածքին, քաղաքական ինստիտուտների փոխհարաբերություններին, կուսակցական համակարգին, խորհրդարանի դերին և քաղաքական ուժերի ներկայացվածության առանձնահատկություններին։ Հետազոտության ընթացքում կարող են վերլուծվել այն պայմանները, որոնց դեպքում կոնսոցիատիվ մոտեցումը կարող է նպաստել քաղաքական կայունությանը, հասարակական տարբեր խմբերի միջև երկխոսությանը և որոշումների կայացման գործընթացի լեգիտիմության բարձրացմանը, ինչպես նաև այն սահմանափակումներն ու դժվարությունները, որոնք կարող են առաջանալ դրա կիրառման դեպքում։ ՀՀ օրինակով իրականացվող ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել, թե որքանով են գործող քաղաքական և սահմանադրական ինստիտուտները նպաստավոր տարբեր շահերի հավասարակշռված ներկայացվածության և փոխհամաձայնության վրա հիմնված կառավարման համար։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են օգտակար լինել Հայաստանի ժողովրդավարական ինստիտուտների զարգացման, խորհրդարանական կառավարման արդյունավետության բարձրացման, քաղաքական մասնակցության ընդլայնման և հասարակական տարբեր խմբերի միջև համագործակցության մեխանիզմների կատարելագործման տեսանկյունից։

Law

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում համայնքային ծառայության իրավական կարգավորման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ համայնքային կառավարման համակարգում ծառայության կազմակերպման, իրավական կարգավիճակի և արդյունավետության ապահովման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության կենտրոնում համայնքային ծառայության ինստիտուտի իրավական հիմքերն են, դրա տեղը տեղական ինքնակառավարման համակարգում և համայնքային ծառայողների գործունեությունը կարգավորող իրավական մեխանիզմները։ Աշխատությունում կարող են ուսումնասիրվել համայնքային ծառայության հիմնական սկզբունքները, ծառայողների իրավունքներն ու պարտականությունները, պաշտոնների դասակարգման և համալրման կարգը, մրցութային և նշանակման ընթացակարգերը, ծառայության անցնելու պայմանները, մասնագիտական զարգացման և վերապատրաստման հնարավորությունները, ինչպես նաև ծառայողների գնահատման և պատասխանատվության մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համայնքային ծառայության և պետական ծառայության իրավական կարգավիճակների տարբերություններին ու փոխհարաբերություններին՝ հաշվի առնելով տեղական ինքնակառավարման մարմինների ինքնուրույնության սկզբունքը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է համայնքային ծառայության իրավական կարգավորման գործնական խնդիրների բացահայտումը, այդ թվում՝ իրավական նորմերի կիրառման միասնականության, կադրերի ընտրության թափանցիկության, մասնագիտական կարողությունների զարգացման, ծառայողների սոցիալական և աշխատանքային երաշխիքների և համայնքային կառավարման արդյունավետության հարցերը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև համայնքային ծառայության նկատմամբ հանրային վստահության բարձրացման, շահերի բախման կանխարգելման, կոռուպցիոն ռիսկերի նվազեցման և ծառայողական էթիկայի պահպանման իրավական միջոցներին։ Կարևորվում է համայնքային ծառայողների մասնագիտական պատրաստվածության և տեղական ինքնակառավարման մարմինների արդյունավետ աշխատանքի միջև կապը, քանի որ համայնքային կառավարման որակը մեծապես կախված է մասնագիտական և կայուն աշխատակազմի առկայությունից։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել նաև համայնքների խոշորացման, տեղական ինքնակառավարման համակարգի վերափոխումների և վարչատարածքային փոփոխությունների ազդեցությունը համայնքային ծառայության կազմակերպման վրա։ Հնարավոր է անդրադարձ կատարել միջազգային փորձին և համեմատական իրավական մոտեցումներին՝ Հայաստանի իրավական կարգավորման կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները բացահայտելու նպատակով։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել վարչական և սահմանադրական իրավունքի մասնագետների, տեղական ինքնակառավարման մարմինների աշխատակիցների, իրավաբանների, պետական կառավարման և իրավագիտության ոլորտների հետազոտողների ու ուսանողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի բացահայտել համայնքային ծառայության իրավական կարգավորման առկա բացերն ու խնդիրները և ներկայացնել դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղիները՝ նպաստելով համայնքային կառավարման թափանցիկության, արդյունավետության և մասնագիտական կարողությունների բարձրացմանը։

Geography

Աշխատությունը նվիրված է մետաղական հանքավայրերի ստորգետնյա շահագործման համակարգերի ուսումնասիրությանը, դրանց ընտրության գիտատեխնիկական հիմնավորմանը, գործող տեխնոլոգիաների կատարելագործմանը և նոր մշակման համակարգերի ստեղծման հնարավորություններին։ Քննարկվում են հանքավայրերի երկրաբանական կառուցվածքի, հանքամարմինների ձևի, հաստության, տեղադրման խորության և ապարների ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների ազդեցությունները ստորգետնյա մշակման եղանակների ընտրության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հանքաքարի արդյունահանման արդյունավետությանը, հանքային պաշարների ամբողջական օգտագործմանը, կորուստների և աղքատացման նվազեցմանը, ինչպես նաև հանքարդյունաբերական աշխատանքների անվտանգության ապահովմանը։ Ուսումնասիրվում են ստորգետնյա մշակման տարբեր համակարգերի կառուցվածքային և տեխնոլոգիական առանձնահատկությունները, հանքային փորվածքների կազմակերպումը, հանքաքարի պոկման, բեռնման և տեղափոխման գործընթացները։ Անդրադարձ է կատարվում հանքային զանգվածի լարվածադեֆորմացիոն վիճակին, ստորգետնյա փորվածքների կայունությանը, հանքային ճնշման կառավարման մեթոդներին և ամրակապման համակարգերի կիրառմանը։ Կարևորվում են հանքարդյունահանման գործընթացների մեքենայացումը, ժամանակակից սարքավորումների ներդրումը, արտադրական ծախսերի օպտիմալացումը և աշխատանքի արտադրողականության բարձրացումը։ Դիտարկվում են նաև մշակման համակարգերի տեխնիկատնտեսական համեմատության, մաթեմատիկական մոդելավորման և նախագծային լուծումների արդյունավետության գնահատման հնարավորությունները։ Հետազոտության շրջանակում նշանակալի տեղ կարող են զբաղեցնել նոր տեխնոլոգիական սխեմաների մշակումը, հանքավայրերի շահագործման պայմաններին համապատասխան դրանց հարմարեցումը և բնապահպանական ազդեցությունների նվազեցման խնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հանքարդյունաբերության տեխնոլոգիական զարգացման, հանքային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման և ստորգետնյա աշխատանքների անվտանգության բարձրացման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել լեռնային ճարտարագետների, հանքավայրերի նախագծողների, երկրաբանների, հանքարդյունաբերական տեխնոլոգիաների մասնագետների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է պղնձի հիմքով բարձր էլեկտրական հաղորդականությամբ և ջերմակայունությամբ փոշեկոմպոզիտային նյութերի ստացման տեխնոլոգիայի մշակմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակը այնպիսի կոմպոզիտային նյութերի ստեղծումն է, որոնք կարող են միաժամանակ ապահովել պղնձին բնորոշ բարձր էլեկտրական և ջերմային հաղորդականություն, ինչպես նաև բարձր ջերմաստիճաններում աշխատելու, մեխանիկական բեռնվածություններին դիմակայելու և շահագործման ընթացքում իրենց հատկությունները պահպանելու անհրաժեշտ կարողություն։ Թեմայի արդիականությունը պայմանավորված է նրանով, որ ժամանակակից էլեկտրատեխնիկական, էներգետիկ, մեքենաշինական և այլ տեխնիկական համակարգերում կիրառվող նյութերից պահանջվում է ոչ միայն բարձր հաղորդականություն, այլև ջերմային կայունություն, մաշակայունություն, ամրություն և երկարատև շահագործման հնարավորություն։ Մաքուր պղինձն ունի գերազանց հաղորդականություն, սակայն որոշ բարձր ջերմաստիճանային և մեխանիկական պայմաններում դրա կիրառումը կարող է սահմանափակվել, ինչն էլ առաջացնում է հատկությունները նպատակային կերպով բարելավված կոմպոզիտային նյութերի անհրաժեշտություն։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են փոշեկոմպոզիտային նյութերի ստացման հիմնական սկզբունքները, պղնձային հիմքի և ամրացնող կամ ֆունկցիոնալ բաղադրիչների ընտրության չափանիշները, դրանց համակցման առանձնահատկությունները և ստացված նյութի կառուցվածքի ու հատկությունների փոխկապակցվածությունը։ Կարևոր նշանակություն ունի փոշիների մասնիկային կազմի, չափերի, ձևի և բաղադրության ուսումնասիրությունը, քանի որ այդ գործոնները կարող են էականորեն ազդել խառնուրդի համասեռության, սեղմելիության, ծակոտկենության և վերջնական նյութի կառուցվածքի վրա։ Տեխնոլոգիական գործընթացը կարող է ներառել փոշիների նախապատրաստում և խառնում, ձևավորում կամ մամլում, սեղմված նախապատրաստվածքների ստացում և հետագա ջերմային մշակման կամ սինթրման փուլեր։ Յուրաքանչյուր փուլ պահանջում է համապատասխան ռեժիմների ընտրություն, քանի որ ջերմաստիճանը, պահման ժամանակը, ճնշումը և միջավայրի պայմանները կարող են որոշիչ ազդեցություն ունենալ նյութի խտության, կառուցվածքային ամբողջականության և ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նյութի միկրոկառուցվածքի և դրա էլեկտրական, ջերմային ու մեխանիկական հատկությունների միջև կապի բացահայտումը։ Բարձր հաղորդականության պահպանման համար անհրաժեշտ է նվազագույնի հասցնել այն կառուցվածքային գործոնները, որոնք խոչընդոտում են էլեկտրական հոսանքի և ջերմության տարածմանը, մինչդեռ ջերմակայունության և ամրության բարձրացումը հաճախ պահանջում է լրացուցիչ բաղադրիչների կամ կառուցվածքային փոփոխությունների կիրառում։ Հետևաբար տեխնոլոգիայի մշակման առանցքային խնդիրներից է տարբեր հատկությունների միջև օպտիմալ հավասարակշռության ապահովումը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ստացված նմուշների խտությունը, ծակոտկենությունը, էլեկտրական դիմադրությունը, էլեկտրական և ջերմային հաղորդականությունը, կարծրությունը, ամրությունը, ջերմային կայունությունը և բարձր ջերմաստիճաններում կառուցվածքի փոփոխությունները։ Ստացված արդյունքների համեմատական գնահատումը հնարավորություն է տալիս ընտրելու նյութի բաղադրության և տեխնոլոգիական մշակման առավել արդյունավետ պայմանները։ Աշխատանքի գործնական նշանակությունը կապված է այնպիսի նոր կամ կատարելագործված նյութերի ստացման հնարավորության հետ, որոնք կարող են կիրառվել էլեկտրական հոսանք հաղորդող և ջերմային ծանրաբեռնվածության ենթարկվող հանգույցներում, կոնտակտային տարրերում, էլեկտրատեխնիկական սարքերում, ջերմահաղորդիչ համակարգերում և այլ տեխնիկական ոլորտներում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը միավորում է փոշեմետալուրգիայի, կոմպոզիտային նյութերի, մետալուրգիայի և կիրառական նյութագիտության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով մշակել պղնձի հիմքով բարձր ֆունկցիոնալ հատկություններ ունեցող նյութերի ստացման արդյունավետ տեխնոլոգիական գործընթաց և պարզել դրանց կառուցվածքի, բաղադրության ու շահագործական հատկությունների փոխկապակցվածությունը։