Гиббсовские распределения квантовых систем: кластерные разложения и асимптотика статистической суммы

Literature

Այս գործնական ձեռնարկը նախատեսված է գրադարանավարների մասնագիտական պատրաստվածության բարձրացման համար և նվիրված է գրադարաններում ընթերցողների սպասարկման կազմակերպման երկրորդ մակարդակի (պրակտիկ փուլ 2) առանձնահատկություններին։ Նյութում մանրամասն ներկայացվում են ընթերցողների տեղեկատվական կարիքների բացահայտման և դրանց արդյունավետ սպասարկման մեթոդները՝ ընդգծելով գրադարանային ծառայությունների որակի բարձրացման կարևորությունը ժամանակակից տեղեկատվական միջավայրում։ Քննարկվում են սպասարկման տարբեր ձևերը՝ անհատական խորհրդատվություն, թեմատիկ գրականության առաջարկում, տեղեկատու-բիբլիոգրաֆիական օգնություն և ընթերցողական խմբերի հետ աշխատանքների կազմակերպում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գրադարանավարի հաղորդակցական հմտություններին, ընթերցողի հետ վստահելի փոխհարաբերությունների ձևավորմանը և տեղեկատվության մատչելի ներկայացմանը։ Ձեռնարկում ընդգծվում է նաև տեխնոլոգիական միջոցների կիրառումը՝ էլեկտրոնային կատալոգների, տվյալների բազաների և ավտոմատացված գրադարանային համակարգերի օգտագործումը սպասարկման գործընթացում։ Բացի այդ, դիտարկվում են ընթերցողների տարբեր խմբերի հետ աշխատանքի առանձնահատկությունները՝ հաշվի առնելով նրանց տարիքը, հետաքրքրությունները և տեղեկատվական պահանջները։ Նյութի նպատակն է զարգացնել գրադարանավարների գործնական հմտությունները և նպաստել ընթերցողների սպասարկման համակարգված, արդյունավետ և ժամանակակից պահանջներին համապատասխան կազմակերպմանը։

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է բարձր էներգիաների տիրույթում (250 ԳէՎ/c իմպուլսի դեպքում) մեզոն–միջուկային և մեզոն–պրոտոնային փոխազդեցությունների ընթացքում բազմակի ծնման (multiplicity) և կոռելացիոն երևույթների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով մասնիկների արտադրության ստոխաստիկ և դինամիկ օրինաչափությունները։ Հեղինակը վերլուծում է բախումների ընթացքում առաջացող երկրորդային մասնիկների բազմակի ծնման վիճակագրական բաշխումները, դրանց կախվածությունը էներգիայից և փոխազդեցության տեսակից։ Գրքում դիտարկվում են նաև կոռելացիոն ֆունկցիաները, որոնք բնութագրում են մասնիկների տարածական և իմպուլսային փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև դրանց կապը քվարկ-գլյուոնային կառուցվածքի մոդելների հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում փորձարարական տվյալների մշակման մեթոդներին՝ բազմամասնիկային իրադարձությունների վերակառուցում, ֆազային տարածության վերլուծություն և վիճակագրական մոդելավորում։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև տեսական մոդելների կիրառությունը՝ մասնիկների ծնման մեխանիզմների բացատրության և միջուկային նյութի վարքագծի նկարագրման համար բարձր էներգիաներում։ Աշխատությունը ընդգծում է բազմամասնիկային ֆիզիկայի դերը հիմնարար փոխազդեցությունների կառուցվածքի բացահայտման գործում։ Այն օգտակար է միջուկային ֆիզիկոսների, փորձարարական ֆիզիկայի մասնագետների և բարձր էներգիաների հետազոտողների համար։

Literature

Ջ. Ք. Ռոուլինգ-ի «Հարրի Փոթեր» շարքի երրորդ գիրքն է, որը համարվում է շարքի ամենահասուն և մթնոլորտային հատվածներից մեկը։ Վեպում Հարրի Փոթերը վերադառնում է Հոգվարթս՝ նոր ուսումնական տարում բախվելով վտանգավոր իրադարձությունների, որոնք կապված են Ազկաբանի բանտից փախած դատապարտյալի հետ։ Կախարդական աշխարհում տարածվում է վախը, քանի որ կարծում են, թե Սիրիուս Բլեքը՝ վտանգավոր հանցագործ, սպառնում է Հարրիի կյանքին։ Սակայն պատմության ընթացքում աստիճանաբար բացահայտվում է, որ իրականությունը շատ ավելի բարդ է, քան թվում է առաջին հայացքից, և գաղտնիքները կապված են Հարրիի ընտանիքի անցյալի հետ։ Վեպը առանձնանում է ժամանակի շրջման (time-turner) գաղափարի ներմուծմամբ, որը թույլ է տալիս կերպարներին փոխել իրադարձությունների ընթացքը և բացահայտել ճշմարտությունը տարբեր տեսանկյուններից։ Միաժամանակ զարգանում են ընկերության, վստահության, վախերի հաղթահարման և ինքնաճանաչման թեմաները։ Գիրքը նաև առաջին անգամ ավելի խորությամբ ներկայացնում է Հոգվարթսի վտանգավոր կողմերը՝ ներառելով դեմենտորների կերպարները, որոնք խորհրդանշում են վախն ու հուսահատությունը։ Պատմության վերջում բացահայտվում են անցյալի կարևոր գաղտնիքներ, որոնք փոխում են Հարրիի պատկերացումները իր ընտանիքի և իրեն շրջապատող մարդկանց մասին։

Culture

Հրատարակությունը մատենագիտական և տեղեկատվական բնույթի ընթացիկ տեղեկատու է, որը ներկայացնում է ՀՍՍՀ-ում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր լույս տեսած գրականության համակարգված ցանկը։ Այն ստեղծվել է մշակույթի և արվեստի ոլորտներում աշխատող մասնագետներին, գիտաշխատողներին, դասախոսներին, ուսանողներին, գրադարանների աշխատակիցներին և այլ ընթերցողների անհրաժեշտ գրականության մասին ժամանակին ու հարմար ձևով տեղեկացնելու նպատակով։ Հայաստանի ազգային գրադարանի թվայնացված օրինակներում նշվում է, որ նման տեղեկատուն պատրաստվում էր ՀՍՍՀ պետական գրադարանի մշակույթի և արվեստի հարցերով գիտական տեղեկատվության բաժնի կողմից և ընդգրկում էր հանրապետությունում հայերեն ու ռուսերեն լեզուներով հրատարակվող, ինչպես նաև Հայաստանի մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ հանրապետությունից դուրս ռուսերենով լույս տեսնող նյութերը։ Տեղեկատուի բովանդակային շրջանակը բավական լայն է և ներառում է մշակութային շինարարությանը, մշակույթի պատմությանը, մշակութալուսավորչական աշխատանքին, թանգարանագիտությանը, պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանությանը, արվեստի տարբեր տեսակներին, գրադարանագիտությանը և մատենագիտությանը վերաբերող հրատարակություններ։ Նյութերի դասակարգումը կատարվում է գրադարանամատենագիտական համակարգին համապատասխան հիմնական բաժիններով, իսկ յուրաքանչյուր բաժնի ներսում գրականությունը դասավորվում է այբբենական կարգով։ Նման կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին արագ կողմնորոշվել տեղեկատուի մեջ և գտնել իրեն անհրաժեշտ թեմային կամ հեղինակին վերաբերող նյութերը։ Հատկանշական է նաև այն, որ յուրաքանչյուր մատենագիտական նկարագրության կողքին տրվում է գրքի կամ նյութի համապատասխան գրադարանային շիֆրը, ինչը հեշտացնում է տվյալ հրատարակության որոնումը գրադարանի ֆոնդերում։ Հրատարակության տեղեկատվական բնույթը հատկապես կարևոր է ընթացիկ գրականության հաշվառման տեսանկյունից, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս հետևել տվյալ ժամանակաշրջանում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ հրապարակումների ընթացքին և ձևավորում է նոր գրականության թեմատիկ քարտեզ։ Տեղեկատուի բաժիններում կարող են ընդգրկվել ինչպես առանձին գրքեր և գրքույկներ, այնպես էլ պարբերական մամուլում հրապարակված հոդվածներ և այլ նյութեր, որոնք առնչվում են Հայաստանի մշակութային կյանքին, արվեստի զարգացմանը, մշակութային կազմակերպությունների գործունեությանը և համապատասխան գիտական ուսումնասիրություններին։ Այս առումով հրատարակությունը արժեքավոր է ոչ միայն որպես որոնողական գործիք, այլև որպես տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային և գիտական կյանքի փաստագրական աղբյուր։ Դրա միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել, թե ինչ թեմաներ էին առավել ակտիվորեն ներկայացվում խորհրդահայ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ գրականության մեջ, ինչ հեղինակներ և հրատարակություններ էին շրջանառվում, ինչպես էին դասակարգվում մշակութային ոլորտի հիմնական ուղղությունները և ինչպիսի տեղեկատվական պահանջների էր արձագանքում ժամանակի գրադարանային համակարգը։ Ընդհանուր առմամբ, տեղեկատուն կարևոր մատենագիտական աղբյուր է ՀՍՍՀ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ հրատարակությունների որոնման, հաշվառման և ուսումնասիրության համար և կարող է օգտակար լինել մշակույթի պատմաբաններին, արվեստաբաններին, գրականագետներին, գրադարանագետներին, մատենագետներին, հետազոտողներին, դասախոսներին, ուսանողներին և խորհրդահայ մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Informatics

Работа посвящена разработке и оптимизации моделей управления многостадийными технологическими процессами, а также автоматизации вычислительных процедур на примере химико-технологических процессов. В центре исследования находится задача повышения эффективности управления сложными производственными системами, состоящими из нескольких взаимосвязанных стадий, каждая из которых характеризуется собственными параметрами, ограничениями и динамикой. Рассматриваются математические модели технологических процессов, позволяющие описывать изменения основных физических, химических и технологических характеристик во времени и использовать полученные зависимости для прогнозирования поведения производственной системы. Особое внимание уделяется взаимному влиянию отдельных стадий, поскольку изменение параметров одного технологического этапа может непосредственно отражаться на состоянии последующих этапов и на конечном качестве продукции. Исследуются методы построения моделей управления, выбора управляющих воздействий и определения оптимальных режимов функционирования технологического оборудования. Важным направлением является оптимизация вычислительных процедур, необходимая для сокращения времени расчетов, повышения точности моделирования и автоматизации получения решений при изменении исходных условий. Работа может включать разработку алгоритмов численного решения задач, автоматизированную обработку технологической информации, формирование расчетных схем и использование компьютерных средств для моделирования и управления производственными процессами. Существенное значение имеет исследование критериев оптимальности, которые могут учитывать производительность, качество готового продукта, расход сырья и энергии, экономические показатели, устойчивость технологического режима и ограничения оборудования. В химико-технологических процессах подобные задачи особенно сложны из-за нелинейности протекающих реакций, взаимосвязи материальных и энергетических балансов, наличия задержек и зависимости параметров процесса от температуры, давления, концентрации и других факторов. Автоматизация вычислений позволяет оперативно проводить многовариантные расчеты, оценивать различные режимы и выбирать наиболее рациональные параметры управления без необходимости выполнения большого объема повторяющихся расчетов вручную. Исследование также может рассматривать вопросы устойчивости и надежности разработанных моделей, их адаптации к изменяющимся условиям производства и возможности интеграции с автоматизированными системами управления. Полученные результаты могут использоваться для повышения производительности и экономичности химико-технологических установок, снижения расхода ресурсов, стабилизации качества продукции и повышения безопасности производства. Работа представляет интерес для специалистов в области автоматизации, систем управления, химической технологии, прикладной математики, вычислительной техники и промышленной информатики, а также для инженеров, исследователей и студентов технических специальностей.

Other Subjects

Աշխատությունը կենսագրական և ռազմապատմական բնույթի ուսումնասիրություն է՝ նվիրված Ռուսական կայսրության բանակի հայազգի զորահրամանատար, գեներալ-լեյտենանտ իշխան Վալերիան Մադաթովի կյանքին և ծառայողական գործունեությանը։ Շարադրանքը ներկայացնում է նրա զինվորական ուղու հիմնական փուլերը՝ ծառայության սկզբից մինչև XIX դարի առաջին տասնամյակների պատերազմներին և Կովկասում տեղի ունեցած ռազմաքաղաքական գործընթացներին մասնակցությունը։ Առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում ռուս-թուրքական պատերազմների, 1812 թվականի պատերազմի և դրան հաջորդած եվրոպական արշավանքների ժամանակ նրա գործունեությանը, ինչպես նաև հետագայում Կովկասյան կորպուսում իրականացրած ծառայությանը։ Կենսագրական նյութի միջոցով ներկայացվում են ոչ միայն ռազմական իրադարձությունները, այլև ժամանակաշրջանի բանակային միջավայրը, հրամանատարական հարաբերությունները և Կովկասում Ռուսական կայսրության քաղաքական ու վարչական գործունեության առանձնահատկությունները։ Կարևոր հատված են կազմում Հյուսիսային Կովկասում և Դաղստանում նրա մասնակցությամբ տեղի ունեցած արշավանքների ու քաղաքական գործընթացների նկարագրությունները, որոնք միաժամանակ հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու տարածաշրջանի XIX դարի սկզբի բարդ հարաբերությունները։ Աշխատությունը կազմվել է Մադաթովի մահից հետո՝ նրա այրու՝ Սոֆյա Մադաթովայի նախաձեռնությամբ և նրա նախկին ծառայակիցների մասնակցությամբ, իսկ առաջին հրատարակությունը լույս է տեսել Սանկտ Պետերբուրգում 1837 թվականին։ Այդ հանգամանքը աշխատությանը հաղորդում է նաև հուշագրական և սկզբնաղբյուրային նշանակություն, քանի որ շարադրանքի հիմքում զգալի տեղ ունեն զորահրամանատարին անձամբ ճանաչած մարդկանց հիշողություններն ու վկայությունները։ Միաժամանակ նման աղբյուրները պահանջում են քննադատական մոտեցում, քանի որ հեղինակի նկատմամբ անձնական վերաբերմունքը կարող է ազդել նրա կերպարի և գործունեության գնահատման վրա։ Կենսագրական պատումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու Մադաթովի անձի շուրջ ձևավորված պատմական հիշողությունը և այն կերպարը, որով նա ներկայացվել է XIX դարի ռուսական ռազմապատմական գրականության մեջ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատությունը արժեքավոր նյութ է XIX դարի առաջին կեսի Կովկասի պատմության, ռուսական բանակի պատմության, հայազգի զինվորական գործիչների կենսագրությունների և ժամանակաշրջանի ռուս-հայկական պատմական առնչությունների ուսումնասիրության համար։