Discover other interesting and useful materials

    Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials section
    Online

    History

    Նախիջևանը 1917-1921 թվականներին

    Աշխատությունը նվիրված է Նախիջևանի քաղաքական, վարչական, ռազմական և ազգամիջյան զարգացումների ուսումնասիրությանը 1917–1921 թվականների բեկումնային ժամանակաշրջանում՝ Հարավային Կովկասում Ռուսական կայսրության փլուզումից մինչև խորհրդային կարգերի հաստատման և տարածաշրջանի նոր քաղաքական կարգավիճակի ձևավորման փուլը։ Հետազոտության առանցքում այն գործընթացներն են, որոնք ծավալվեցին 1917 թվականի հեղափոխություններից հետո առաջացած իշխանական ճգնաժամի, Անդրկովկասյան կառավարման համակարգերի փոփոխության և նոր ազգային պետությունների ձևավորման պայմաններում։ Քննվում են տեղական իշխանության մարմինների գործունեությունը, տարբեր քաղաքական ու ռազմական ուժերի ազդեցությունը և տարածաշրջանի նկատմամբ Հայաստանի ու Ադրբեջանի առաջին հանրապետությունների հավակնություններն ու քաղաքականությունները՝ դրանք դիտարկելով տվյալ ժամանակաշրջանի ավելի լայն տարածաշրջանային հակամարտությունների համատեքստում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հայ և մահմեդական բնակչության փոխհարաբերություններին, զինված բախումներին, բնակչության տեղաշարժերին և պատերազմի ու քաղաքական անկայունության սոցիալական հետևանքներին։ Դիտարկվում է նաև Օսմանյան կայսրության, հետագայում՝ քեմալական Թուրքիայի և Խորհրդային Ռուսաստանի դերակատարությունը, քանի որ նրանց քաղաքական ու ռազմական ներգրավվածությունը զգալիորեն ազդում էր Հարավային Կովկասում ուժերի հարաբերակցության և տարածքային հարցերի լուծման ընթացքի վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է 1918–1920 թվականներին իշխանության արագ փոփոխությունների և տեղական վարչական կազմավորումների ուսումնասիրությունը՝ պարզաբանելու համար, թե ինչպես էին քաղաքական կենտրոնների որոշումները փոխազդում տեղում ձևավորված իրադրության հետ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում 1920–1921 թվականների խորհրդայնացման գործընթացներին և այն դիվանագիտական պայմանավորվածություններին, որոնց շրջանակում ձևավորվեց Նախիջևանի հետագա քաղաքական ու վարչական կարգավիճակը։ Պատմագիտական քննության ընթացքում կարևոր նշանակություն ունեն տարբեր ծագման սկզբնաղբյուրների համադրումը և հակամարտող կողմերի փաստաթղթերում ներկայացված պնդումների քննադատական գնահատումը, քանի որ նույն իրադարձությունների նկարագրություններն ու տարածքային հարցերի մեկնաբանությունները կարող են էապես տարբերվել։ Ժամանակաշրջանի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական հասկանալ Ռուսական կայսրության հետկայսերական տարածքում պետական սահմանների ձևավորման բարդ գործընթացները, հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների պատմական հանգամանքները և արտաքին ուժերի ազդեցությունը տարածաշրջանի քաղաքական վերափոխումների վրա։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը կարևոր է Նախիջևանի նորագույն պատմության, Հարավային Կովկասի քաղաքական վերաձևավորման և 1917–1921 թվականների տարածաշրջանային հակամարտությունների պատմագիտական ուսումնասիրության համար։

    Updated: 2026-09-19
    Նախիջևանը 1917-1921 թվականներին
    Online

    Informatics

    Ոչ ավտոնոմ մատրիցային հավասարումների լուծման եղանակների մշակումը և հաշվողական գործընթացների ավտոմատացումը

    Աշխատությունը նվիրված է ոչ ավտոնոմ մատրիցային հավասարումների լուծման արդյունավետ մաթեմատիկական մեթոդների մշակմանը և դրանց հիման վրա հաշվողական գործընթացների ավտոմատացման խնդիրներին։ Գրքում ներկայացվում են տեսական հիմնավորումներ, ալգորիթմական մոտեցումներ և թվային մեթոդներ, որոնք հնարավորություն են տալիս բարձրացնել բարդ մատրիցային խնդիրների լուծման ճշգրտությունն ու հաշվարկների արդյունավետությունը։ Հեղինակը վերլուծում է տարբեր հաշվարկային մոդելների առանձնահատկությունները, գնահատում առաջարկվող մեթոդների կայունությունն ու կիրառելիությունը, ինչպես նաև անդրադառնում է ծրագրային իրականացման և ավտոմատացված հաշվողական համակարգերում դրանց կիրառման հնարավորություններին։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև կիրառական խնդիրներ, որոնց լուծման ընթացքում մատրիցային հավասարումները կարևոր դեր են կատարում ինժեներական, տեխնիկական և գիտական հետազոտություններում։ Հրատարակությունը նախատեսված է կիրառական մաթեմատիկայի, ինֆորմատիկայի և ծրագրավորման ոլորտների մասնագետների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների, ուսանողների և բոլոր այն ընթերցողների համար, ովքեր հետաքրքրված են թվային մեթոդներով, մաթեմատիկական մոդելավորմամբ և հաշվողական գործընթացների ավտոմատացմամբ։

    Updated: 2026-08-15
    Ոչ ավտոնոմ մատրիցային հավասարումների լուծման եղանակների մշակումը և հաշվողական գործընթացների ավտոմատացումը
    Online

    Technology

    Разработка емкостного измерителя толщины тонких пленок

    Աշխատությունը նվիրված է բարակ թաղանթների հաստության չափման համար նախատեսված ունակային չափիչ սարքի մշակմանը, որի աշխատանքի հիմքում ընկած է էլեկտրական ունակության փոփոխության և ուսումնասիրվող շերտի հաստության միջև կապի օգտագործումը։ Հետազոտությունը համադրում է չափագիտության, էլեկտրոնիկայի, էլեկտրատեխնիկայի և բարակ թաղանթների ֆիզիկայի խնդիրները՝ նպատակ ունենալով ստեղծել զգայուն, ճշգրիտ և գործնական կիրառության համար հարմար չափման համակարգ։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են բարակ թաղանթների հաստության որոշման առկա մեթոդները և դրանց հնարավորություններն ու սահմանափակումները՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով ունակային չափման սկզբունքին։ Այս մոտեցման դեպքում չափվող օբյեկտի կամ համապատասխան էլեկտրոդային կառուցվածքի էլեկտրական պարամետրերի փոփոխությունը կարող է օգտագործվել թաղանթի հաստությունը գնահատելու համար։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է չափիչ սարքի կառուցվածքային և էլեկտրական սխեմայի մշակումը, որի ընթացքում անհրաժեշտ է հաշվի առնել չափման զգայունությունը, կայունությունը, լուծաչափը, արտաքին գործոնների ազդեցությունը և ստացված ազդանշանի մշակման առանձնահատկությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում չափիչ համակարգի զգայուն տարրի նախագծմանը, էլեկտրոդների երկրաչափությանը և այնպիսի պայմանների ապահովմանը, որոնց դեպքում թաղանթի հաստության փոքր փոփոխությունները կհանգեցնեն գրանցելի էլեկտրական փոփոխությունների։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են նաև չափման արդյունքների վրա ազդող գործոնները, այդ թվում՝ նյութի դիէլեկտրական հատկությունները, միջավայրի պայմանները, ջերմաստիճանը, մակերևույթի առանձնահատկությունները և սարքի էլեկտրոնային բաղադրիչների կայունությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում սարքի տրամաչափմանը և փորձարարական ստուգմանը, քանի որ միայն տեսական կախվածության մշակումը բավարար չէ գործնական չափիչ համակարգի արդյունավետությունը գնահատելու համար։ Փորձերի միջոցով հնարավոր է որոշել սարքի չափման տիրույթը, զգայունությունը, կրկնելիությունը և սխալի հիմնական աղբյուրները։ Աշխատության մեջ կարող են դիտարկվել նաև ազդանշանի ուժեղացման, փոխակերպման և թվային մշակման եղանակները, որոնք հնարավորություն են տալիս բարձրացնել չափման արդյունքների հուսալիությունը և սարքի կիրառական արժեքը։ Բարակ թաղանթների հաստության ճշգրիտ չափումը կարևոր նշանակություն ունի նյութագիտության, միկրոէլեկտրոնիկայի, կիսահաղորդչային տեխնոլոգիաների, օպտիկական ծածկույթների և այլ տեխնոլոգիական ոլորտների համար, որտեղ նույնիսկ փոքր հաստության շեղումները կարող են ազդել պատրաստի նյութի կամ սարքի հատկությունների վրա։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է բարակ թաղանթների հաստության չափման համար ունակային սկզբունքով սարքի նախագծման, տեխնիկական իրականացման և փորձարարական գնահատման ամբողջական գործընթացը։ Այն կարող է օգտակար լինել էլեկտրոնիկայի, չափագիտության, ավտոմատացման, սարքաշինության և նյութագիտության ոլորտների մասնագետների, ինժեներների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

    Updated: 2026-09-12
    Разработка емкостного измерителя толщины тонких пленок
    Online

    Culture

    Նոր գրականություն հայ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ: Գրականության ընթացիկ տեղեկատու (1991, Մարտ, թիվ 3)

    Այս տեղեկատու հրատարակությունը ներկայացնում է հայ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր լույս տեսած գրականությունը՝ ընթերցողներին տրամադրելով արդիական և համակարգված մատենագիտական տեղեկատվություն։ Այն ընդգրկում է մշակույթի, կերպարվեստի, երաժշտության, թատրոնի, կինոյի, ճարտարապետության, ժողովրդական արվեստի, մշակութային ժառանգության և արվեստագիտության տարբեր ոլորտներին վերաբերող հրապարակումներ, գիտական աշխատություններ, հոդվածներ, ժողովածուներ և այլ աղբյուրներ։ Տեղեկատուի նպատակն է աջակցել հետազոտողներին, ուսանողներին, մշակութային հաստատությունների աշխատակիցներին և արվեստասեր հանրությանը՝ հեշտացնելով մասնագիտական գրականության որոնումն ու օգտագործումը։ Հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս հետևել հայ մշակույթի և արվեստի ուսումնասիրությունների նոր միտումներին, ծանոթանալ վերջին հետազոտություններին և բացահայտել ոլորտում կատարված գիտական ու ստեղծագործական աշխատանքները։ Որպես մատենագիտական աղբյուր՝ այն կարևոր դեր է կատարում գիտելիքների տարածման, մշակութային ժառանգության ուսումնասիրման և արվեստագիտական հետազոտությունների զարգացման գործում՝ ապահովելով հուսալի ուղեցույց հայկական մշակութային և արվեստագիտական գրականության աշխարհում։

    Updated: 2026-08-21
    Նոր գրականություն հայ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ: Գրականության ընթացիկ տեղեկատու (1991, Մարտ, թիվ 3)
    Online

    Other Subjects

    Հողագոյացման առանձնահատկությունները Սևանի հողագրունտներում և լճի ջրերի կենսածին աղտոտումը թուլացնելու ուղիների մշակումը

    Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Սևանի ավազանի հողագոյացման առանձնահատկությունների և լճի ջրերի կենսածին աղտոտման խնդիրների համալիր ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են հողագոյացման գործընթացների հիմնական գործոնները՝ կլիմայական պայմանները, ռելիեֆը, մայր ապարները, կենսաբանական ակտիվությունը և մարդածին ազդեցությունը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով Սևանի հողագրունտների ձևավորման առանձնահատկություններին։ Հեղինակը վերլուծում է հողի կառուցվածքային փոփոխությունները, հումուսի կուտակման և հանքայնացման գործընթացները, ինչպես նաև հողերի բերրիության և էկոլոգիական կայունության ցուցանիշները։ Աշխատությունում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Սևանա լճի ջրերի կենսածին աղտոտման աղբյուրներին՝ գյուղատնտեսական արտահոսքերին, կենցաղային կեղտաջրերին և էկոհամակարգի բնական հավասարակշռության խախտմանը։ Քննարկվում են աղտոտման նվազեցման և կանխարգելման գիտականորեն հիմնավորված ուղիները՝ ներառյալ հողօգտագործման արդյունավետ կառավարումը, պաշտպանական գոտիների ստեղծումը, կենսաբանական մաքրման մեթոդները և էկոհամակարգի վերականգնման միջոցառումները։ Գիրքը նախատեսված է հողագետների, էկոլոգների, հիդրոլոգների, գյուղատնտեսների, բնապահպանական քաղաքականության մշակողների և համապատասխան ոլորտների ուսանողների համար՝ առաջարկելով ինչպես տեսական հիմքեր, այնպես էլ կիրառական լուծումներ Սևանի ավազանի էկոլոգիական խնդիրների լուծման համար։

    Updated: 2026-09-18
    Հողագոյացման առանձնահատկությունները Սևանի հողագրունտներում և լճի ջրերի կենսածին աղտոտումը թուլացնելու ուղիների մշակումը
    Online

    Geography

    Магматизм Марцигетского рудного поля

    Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է Մարցիգետի հանքավայրային դաշտի մագմատիզմի առանձնահատկություններին՝ ընդգրկելով տարածաշրջանի մագմատիկ ապարների կազմը, ձևավորման փուլերը և դրանց կապը հանքայնացման գործընթացների հետ։ Նյութում վերլուծվում է, թե ինչպես են մագմատիկ ներխուժումները, տեկտոնական ակտիվությունը և երկրաբանական էվոլյուցիայի փուլերը ձևավորել հանքային մարմինների տարածական կառուցվածքը և օգտակար հանածոների կուտակման պայմանները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ինտրուզիվ և էքստրուզիվ ապարների հարաբերակցությանը, միներալոգիական կազմին և մագմայի էվոլյուցիոն փոփոխություններին՝ տարբեր ջերմաստիճանային և ճնշման պայմաններում։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է հիդրոթերմալ գործընթացների դերը հանքայնացման մեջ՝ ցույց տալով, թե ինչպես են մագմատիկ հեղուկները նպաստում մետաղների տեղափոխմանը և կոնցենտրացմանը։ Միաժամանակ ներկայացվում է տարածաշրջանի կառուցվածքա-տեկտոնական առանձնահատկությունների ազդեցությունը մագմատիկ գործընթացների զարգացման վրա՝ ապահովելով հանքավայրի գեոլոգիական մոդելի ամբողջական պատկերացում։

    Updated: 2026-09-19
    Магматизм Марцигетского рудного поля