Համառոտ կենդանաբանություն

Pedagogy

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է հանրակրթական դպրոցում կենսաբանության ուսուցման գործընթացում թեստային գնահատման մեթոդական համակարգի մշակմանը և կիրառման առանձնահատկություններին։ Աշխատությունում քննարկվում է թեստերի դերը որպես ուսումնական արդյունքների օբյեկտիվ գնահատման գործիք, որը թույլ է տալիս չափել աշակերտների գիտելիքները, կարողությունները և կենսաբանական հասկացությունների ընկալման մակարդակը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում թեստերի կառուցման սկզբունքներին՝ ներառյալ հարցերի տեսակները, բարդության աստիճանների տարբերակումը, թեմատիկ համապատասխանությունը և գնահատման չափանիշների հստակեցումը։ Ներկայացվում են նաև թեստավորման կիրառման մեթոդական մոտեցումներ դասապրոցեսում՝ ընթացիկ և ամփոփիչ գնահատման ձևաչափերով, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը ուսուցման արդյունավետության բարձրացման վրա։ Աշխատությունում ընդգծվում է, որ ճիշտ մշակված թեստային համակարգը նպաստում է ուսուցման անհատականացմանը, աշակերտների ինքնուրույն աշխատանքի խթանմանը և ուսուցչի կողմից հետադարձ կապի ավելի արդյունավետ կազմակերպմանը։ Միաժամանակ դիտարկվում են նաև թեստերի կիրառման սահմանափակումներն ու հնարավոր դժվարությունները՝ հատկապես ստեղծագործական մտածողության գնահատման տեսանկյունից։

Culture

Այս հրատարակությունը մատենագիտական և տեղեկատվական բնույթի ընթացիկ տեղեկատու է, որը համակարգված կերպով ներկայացնում է ՀՍՍՀ-ի մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ տվյալ ժամանակաշրջանում լույս տեսած գրականությունը։ Այն նախատեսված է ընթերցողներին, գիտաշխատողներին, արվեստաբաններին, մշակութաբաններին, գրադարանավարներին, մատենագետներին, դասախոսներին և ուսանողներին անհրաժեշտ աղբյուրների մասին արագ ու հստակ տեղեկատվություն տրամադրելու համար։ Նյութերի ընդգրկման շրջանակը լայն է և վերաբերում է մշակութային կյանքի տարբեր ոլորտներին՝ մշակույթի պատմությանը, մշակութային շինարարությանը, մշակութալուսավորչական աշխատանքին, թանգարանագիտությանը, պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանությանը, ինչպես նաև արվեստի առանձին ճյուղերին։ Տեղեկատուում կարող են ներկայացված լինել թատրոնին, երաժշտությանը, կերպարվեստին, ճարտարապետությանը, կինոյին, ժողովրդական արվեստին և մշակութային ժառանգությանը վերաբերող գրքեր, գրքույկներ, հոդվածներ, ժողովածուներ, կատալոգներ և այլ հրատարակություններ։ Աղբյուրների նման բազմազանությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել խորհրդային Հայաստանի մշակութային և արվեստագիտական կյանքի վերաբերյալ ձևավորված գրականության ամբողջության մասին։ Հրատարակության կարևոր առանձնահատկություններից է նյութերի համակարգված դասակարգումը, որը հեշտացնում է որոնումը և թույլ է տալիս ընթերցողին արագ գտնել իրեն հետաքրքրող թեմային կամ բնագավառին վերաբերող հրապարակումները։ Նյութերը դասավորվում են հիմնական թեմատիկ բաժիններով, իսկ բաժինների ներսում գրականությունը կարող է ներկայացվել այբբենական և մատենագիտական սկզբունքներով։ Յուրաքանչյուր գրառման նպատակն է ընթերցողին տրամադրել անհրաժեշտ մատենագիտական տեղեկություն, որպեսզի հնարավոր լինի նույնականացնել համապատասխան հրատարակությունը և անհրաժեշտության դեպքում գտնել այն գրադարանային ֆոնդերում։ Հատկապես արժեքավոր է այն հանգամանքը, որ տեղեկատուն արտացոլում է ոչ միայն առանձին գրքերի առկայությունը, այլև տվյալ ժամանակաշրջանում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ գիտական, քննադատական ու տեղեկատվական մտքի ընթացքը։ Այդ պատճառով այն կարելի է դիտարկել ոչ միայն որպես գրականության որոնման գործիք, այլև որպես խորհրդահայ մշակութային կյանքի ուսումնասիրման օժանդակ փաստագրական աղբյուր։ Մատենագիտական գրառումների ամբողջությունը հնարավորություն է տալիս հետազոտողին հետևելու այն թեմաներին, որոնք տվյալ շրջանում առավել ակտիվորեն ուսումնասիրվել կամ լուսաբանվել են, բացահայտելու մշակույթի և արվեստի տարբեր բնագավառների վերաբերյալ հրատարակությունների շրջանակը և անհրաժեշտության դեպքում կազմելու ավելի նեղ թեմատիկ մատենագիտական ցանկեր։ Հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև գրադարանային-տեղեկատվական աշխատանքի համար, քանի որ ընթացիկ տեղեկատուի բնույթը թույլ է տալիս ժամանակին արձանագրել նոր հրատարակությունները և դրանք հասանելի դարձնել մասնագիտական ու գիտական շրջանառության մեջ։ Այն կարող է օգտակար լինել ինչպես կոնկրետ գրքի կամ հոդվածի որոնման, այնպես էլ ավելի ընդարձակ հետազոտական աշխատանքի նախապատրաստման ժամանակ։ Օրինակ՝ խորհրդահայ թատրոնի, երաժշտական մշակույթի, կերպարվեստի, ճարտարապետության կամ մշակութային ժառանգության պահպանության պատմությունն ուսումնասիրող հետազոտողը կարող է տեղեկատուի միջոցով նախնական պատկերացում կազմել համապատասխան ժամանակաշրջանում հրապարակված գրականության մասին և այնուհետև ընտրել առավել կարևոր աղբյուրները։ Նույն կերպ այն օգտակար է գրադարանավարների և մատենագետների համար՝ որպես մասնագիտական տեղեկատվության կազմակերպման ու տարածման միջոց։ Ընդհանուր առմամբ, այս հրատարակությունը արժեքավոր աղբյուր է ՀՍՍՀ-ի մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ գրական ժառանգության ուսումնասիրության համար․ այն միավորում է տարբեր բնույթի հրատարակությունների մասին տեղեկությունները, հեշտացնում դրանց որոնումը և միաժամանակ պահպանվում է որպես տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային ու գիտական տեղեկատվական միջավայրի յուրօրինակ մատենագիտական վկայություն։

Agriculture

Պատմատնտեսագիտական, ագրարային և աշխարհագրական բնույթի աշխատությունը նվիրված է պատմական Երևանի նահանգի և Կարսի մարզի հացահատիկագործական շրջանների գյուղատնտեսական տնտեսության, հողօգտագործման համակարգերի, արտադրական պայմանների և գյուղական բնակչության տնտեսական գործունեության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հրատարակության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է տարածաշրջանի բնական և աշխարհագրական պայմանների ազդեցությունը գյուղատնտեսական արտադրության զարգացման վրա, հողային ռեսուրսների օգտագործման եղանակները, մշակաբույսերի տարածվածությունը, հացահատիկային տնտեսության կազմակերպումը և գյուղական արտադրության տնտեսական արդյունավետության գնահատման հիմնախնդիրները։ Պատմական Երևանի նահանգը և Կարսի մարզը Ռուսական կայսրության վարչատարածքային միավորներ էին, որոնց գյուղատնտեսական կյանքը ձևավորվում էր բնակլիմայական պայմանների, հողային հարաբերությունների, բնակչության զբաղմունքների և տնտեսական ենթակառուցվածքների ազդեցությամբ։ Այս տարածքներում գյուղատնտեսությունը կարևոր նշանակություն ուներ բնակչության կենսապահովման, տեղական առևտրի, պարենային մատակարարումների և տարածաշրջանային տնտեսական հարաբերությունների զարգացման համար։ Աշխատության հիմնական ուղղություններից է հացահատիկային մշակաբույսերի արտադրության պայմանների ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով հողերի բերրիությունը, տեղումների քանակը, ջերմաստիճանային առանձնահատկությունները, բարձրադիր և հարթավայրային գոտիների տարբերությունները, ինչպես նաև գյուղատնտեսական աշխատանքների սեզոնային բնույթը։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի ցորենի, գարու և տարածաշրջանին բնորոշ այլ հացահատիկային մշակաբույսերի մշակության ավանդական եղանակները, ցանքատարածությունների կազմակերպումը, հողի մշակման տեխնիկան, բերքահավաքի գործընթացները և ստացված արտադրանքի պահպանման ու իրացման հնարավորությունները։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև գյուղատնտեսական հողերի դասակարգմանը, վարելահողերի և արոտավայրերի հարաբերակցությանը, հողային սեփականության ձևերին և գյուղացիական տնտեսությունների արտադրական հնարավորություններին։ Հողօգտագործման համակարգերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման պատմական առանձնահատկությունները, հողի մշակման արդյունավետության վրա ազդող գործոնները և բնական ռեսուրսների օգտագործման սահմանափակումները։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև ոռոգման և անջրդի երկրագործության փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը, քանի որ տարածաշրջանի տարբեր բնական գոտիներում ջրային ռեսուրսների հասանելիությունը կարող էր էապես ազդել մշակաբույսերի ընտրության, բերքատվության և գյուղատնտեսական տնտեսության կայունության վրա։ Աշխատության շրջանակում հետաքրքրություն են ներկայացնում ավանդական երկրագործական գործիքները, հողամշակման եղանակները, սերմնացուի ընտրությունը, մշակաբույսերի հերթափոխության սովորույթները և գյուղատնտեսական աշխատանքի կազմակերպման համայնքային ձևերը։ Առանձին նշանակություն ունի գյուղացիական ընտանիքների տնտեսական գործունեության ուսումնասիրությունը՝ ընդգրկելով աշխատուժի բաշխումը, ընտանեկան տնտեսության կառուցվածքը, արտադրության և սպառման հարաբերակցությունը, ինչպես նաև գյուղատնտեսական արտադրանքի վաճառքից ստացվող եկամուտների դերը գյուղական բնակչության կենսամակարդակի ձևավորման գործում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է երկրագործության և անասնապահության փոխկապակցվածության բացահայտումը, քանի որ պատմական գյուղատնտեսական տնտեսություններում անասնապահությունը հաճախ ապահովում էր հողամշակման համար անհրաժեշտ քարշող ուժը, օրգանական պարարտանյութերը և գյուղացիական ընտանիքների կենսապահովման լրացուցիչ միջոցները։ Այս համատեքստում կարող են դիտարկվել խոշոր և մանր եղջերավոր անասնապահության, արոտավայրերի օգտագործման, կերային ռեսուրսների և գյուղատնտեսական արտադրության բազմաճյուղ կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է նաև գյուղատնտեսական արտադրանքի տեղափոխման, տեղական շուկաների գործունեության, առևտրային կապերի և ճանապարհային հաղորդակցության ազդեցությունը հացահատիկագործական շրջանների տնտեսական զարգացման վրա։ Հացահատիկի արտադրության ծավալների և իրացման հնարավորությունների ուսումնասիրությունը կարևոր է տարածաշրջանի պարենային ապահովության, ապրանքային գյուղատնտեսության զարգացման և գյուղական տնտեսության շուկայական հարաբերություններում ներգրավվածության գնահատման տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում գյուղատնտեսական արտադրության վրա ազդող տնտեսական և սոցիալական գործոնները, մասնավորապես՝ հարկային պարտավորությունները, հողային վճարները, վարկային հարաբերությունները, արտադրական ծախսերը և գյուղացիական տնտեսությունների նյութական ապահովվածությունը։ Պատմատնտեսագիտական տեսանկյունից նման ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու գյուղական բնակչության տնտեսական վիճակի, արտադրական հարաբերությունների և տարածաշրջանի ագրարային զարգացման հիմնական միտումների մասին։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել վիճակագրական տեղեկությունների, գյուղատնտեսական հաշվառումների, վարչական փաստաթղթերի, աշխարհագրական նկարագրությունների և տնտեսական դիտարկումների համեմատական վերլուծության մեթոդներ։ Նման աղբյուրները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու մշակվող հողերի տարածքները, բերքատվության ցուցանիշները, գյուղատնտեսական արտադրանքի կառուցվածքը և տարբեր բնակավայրերի տնտեսական առանձնահատկությունները։ Միաժամանակ պատմական վիճակագրական տվյալների օգտագործման ժամանակ կարևոր է հաշվի առնել դրանց հավաքագրման մեթոդները, վարչական սահմանների փոփոխությունները և տվյալ ժամանակաշրջանի հաշվառման հնարավոր սահմանափակումները։ Աշխատության պատմական արժեքը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ տարածաշրջանի գյուղատնտեսական կյանքի վերաբերյալ տեղեկությունները կարող են նպաստել հայկական բնակավայրերի տնտեսական պատմության, գյուղական կենցաղի և ավանդական երկրագործական մշակույթի ուսումնասիրությանը։ Առանձին նշանակություն ունի բնական միջավայրի և տնտեսական գործունեության փոխհարաբերության վերլուծությունը, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են լեռնային և հարթավայրային պայմանները, հողերի որակը և կլիմայական առանձնահատկությունները ձևավորել գյուղատնտեսական մասնագիտացման տարբերությունները։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել նաև պատմական աշխարհագրության տեսանկյունից՝ նպաստելով նախկին վարչատարածքային միավորների տնտեսական կառուցվածքի, գյուղատնտեսական շրջանների տեղաբաշխման և բնակավայրերի արտադրական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը կապված է Հարավային Կովկասի ագրարային պատմության, հացահատիկագործության զարգացման, հողային հարաբերությունների և գյուղական տնտեսության կազմակերպման վերաբերյալ պատմական գիտելիքների ընդլայնման հետ։ Դրա աղբյուրագիտական արժեքը կարող է հատկապես կարևոր լինել տարածաշրջանի տնտեսական պատմության տարբեր փուլերի համեմատական ուսումնասիրության, պատմական գյուղատնտեսական ցուցանիշների վերլուծության և ավանդական արտադրական համակարգերի վերակազմության համար։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբաններին, տնտեսագետներին, ագրարային պատմության հետազոտողներին, պատմական աշխարհագրության մասնագետներին, ազգագրագետներին, գյուղատնտեսության պատմությամբ զբաղվող գիտնականներին, հայագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Այն ունի պատմատնտեսագիտական, աշխարհագրական, ագրարային և աղբյուրագիտական նշանակություն՝ նպաստելով պատմական Երևանի նահանգի և Կարսի մարզի գյուղատնտեսական արտադրության պայմանների, հացահատիկագործական տնտեսության զարգացման, հողօգտագործման ավանդույթների և գյուղական բնակչության տնտեսական կյանքի առանձնահատկությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Other Subjects

Աշխատությունը նվիրված է Արցախի պատմամշակութային ժառանգության կարևոր բաղադրիչներից մեկի՝ Խաչենագետի ներքնահովտի ճարտարապետական հուշարձանների, դրանց պատմական զարգացման, գեղարվեստական առանձնահատկությունների և մշակութային նշանակության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում են տարածաշրջանի միջնադարյան ճարտարապետության ձևավորման ու զարգացման օրինաչափությունները, եկեղեցաշինական ավանդույթները, պաշտպանական կառույցները, բնակավայրերի կառուցապատման առանձնահատկությունները և ճարտարապետական հուշարձանների փոխկապակցվածությունը բնական միջավայրի ու պատմական իրադարձությունների հետ։ Անդրադարձ է կատարվում Խաչենի պատմական տարածքի աշխարհագրական դիրքին, բնակլիմայական պայմաններին, տեղական շինանյութերի օգտագործմանը և դրանց ազդեցությանը ճարտարապետական կառույցների հորինվածքային ու կառուցողական լուծումների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միջնադարյան հայկական եկեղեցական ճարտարապետության ավանդույթներին, վանական համալիրների, եկեղեցիների, մատուռների և այլ պաշտամունքային կառույցների հատակագծային առանձնահատկություններին, ծավալատարածական հորինվածքներին, շինարարական տեխնիկային և գեղարվեստական հարդարանքին։ Քննարկվում են տարածաշրջանի ճարտարապետական ժառանգության զարգացման տարբեր փուլերը, պատմական պայմանների ազդեցությունը շինարարական գործունեության վրա, ինչպես նաև տեղական ճարտարապետական դպրոցի առանձնահատկությունները՝ հայկական միջնադարյան ճարտարապետության ընդհանուր զարգացման համատեքստում։ Կարևորվում են եկեղեցական կառույցների ճարտարապետական ձևերի, քանդակազարդերի, արձանագրությունների, խաչքարերի և դեկորատիվ տարրերի ուսումնասիրությունը, որոնք արժեքավոր տեղեկություններ են հաղորդում տվյալ ժամանակաշրջանի գեղարվեստական մտածողության, կրոնական պատկերացումների և մշակութային ավանդույթների մասին։ Ուշադրություն է հատկացվում նաև աշխարհիկ ճարտարապետության հուշարձաններին, ամրոցներին, պաշտպանական համակարգերին, կամուրջներին, բնակելի և տնտեսական շինություններին, որոնց միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել միջնադարյան բնակավայրերի կազմակերպման, հասարակական կյանքի և տնտեսական գործունեության առանձնահատկությունների վերաբերյալ։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևորվում են ճարտարապետական հուշարձանների տեղադրությունը, բնական լանդշաֆտի հետ դրանց ներդաշնակությունը, շինարարական նյութերի մշակման եղանակները և կառուցվածքային լուծումների համապատասխանությունը տեղանքի պայմաններին։ Անդրադարձ է կատարվում նաև պատմական աղբյուրների, վիմագիր արձանագրությունների, հնագիտական տվյալների և ճարտարապետական չափագրությունների նշանակությանը հուշարձանների կառուցման ժամանակաշրջանների, գործառույթների և հետագա փոփոխությունների բացահայտման գործում։ Առանձնացվում են տարածաշրջանի ճարտարապետական ժառանգության պահպանության, ուսումնասիրության և գիտական արժևորման հիմնախնդիրները՝ հաշվի առնելով պատմական կառույցների բնական մաշվածությունը, ժամանակի ընթացքում տեղի ունեցած փոփոխությունները և մշակութային հուշարձանների փաստագրման անհրաժեշտությունը։ Աշխատության թեմատիկան հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու Խաչենագետի ներքնահովտի պատմաճարտարապետական միջավայրի, հայկական շինարարական ավանդույթների շարունակականության և տարածաշրջանի մշակութային ինքնատիպության մասին։ Այն կարևոր նշանակություն ունի հայկական միջնադարյան ճարտարապետության պատմության, հուշարձանագիտության, պատմական աշխարհագրության և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ճարտարապետների, արվեստաբանների, պատմաբանների, հնագետների, մշակութաբանների, հուշարձանների պահպանության մասնագետների, ուսանողների, հետազոտողների, ինչպես նաև հայկական պատմաճարտարապետական ժառանգությամբ և Արցախի մշակույթի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Technology

Կենսաբժշկական ճարտարագիտության և մեխատրոնիկայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է արհեստական օրգանների կենսամեխատրոնային համակարգերի օպտիմալ նախագծման և կառավարման մեթոդների մշակմանը։ Քննության են առնվում կենսաբանական, մեխանիկական, էլեկտրոնային և կառավարման բաղադրիչների համատեղ աշխատանքի կազմակերպման սկզբունքները՝ հաշվի առնելով մարդու օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համակարգերի կառուցվածքային և գործառական պարամետրերի ընտրությանը, սենսորային տեղեկատվության մշակմանը, կատարողական մեխանիզմների կառավարմանը և օրգանիզմի փոփոխվող վիճակներին սարքի հարմարվողականությանը։ Վերլուծվում են մաթեմատիկական ու համակարգչային մոդելավորման, պարամետրային օպտիմալացման և հետադարձ կապով կառավարման մեթոդների կիրառման հնարավորությունները։ Քննարկվում են նաև աշխատանքի ճշգրտության, կայունության, հուսալիության, էներգաարդյունավետության և կենսաբանական միջավայրի հետ գործառական համապատասխանության ապահովման խնդիրները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ձևավորելու արհեստական օրգանների նախագծման և կառավարման միասնական մոտեցումներ՝ ուղղված դրանց տեխնիկական բնութագրերի և աշխատանքի արդյունավետության կատարելագործմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել կենսաբժշկական ճարտարագիտության, բիոմեխատրոնիկայի, ավտոմատ կառավարման և բժշկական սարքավորումների նախագծման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Technology

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է մոլիբդենի սուլֆիդային խտանյութերի վերամշակման նոր տեխնոլոգիական մոտեցումների մշակմանը՝ օգտագործելով բարձրջերմաստիճանային ինքնատարածվող սինթեզի մեթոդը՝ մոլիբդենի օքսիդի և մոլիբդենի սիլիցիդի ստացման նպատակով։ Հետազոտության ընթացքում վերլուծվում են պիրոմետալուրգիական և ինքնաջերմացվող ռեակցիաների կինետիկ և թերմոդինամիկ առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը ստացվող արտադրանքի կառուցվածքի, մաքրության և ֆազային կազմի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սուլֆիդային հումքի նախնական մշակման փուլերին, օքսիդացման և սիլիցիդացման գործընթացների օպտիմալացմանը, ինչպես նաև էներգաարդյունավետ տեխնոլոգիական ռեժիմների ընտրությանը։ Քննարկվում են նաև ստացված նյութերի ֆիզիկաքիմիական հատկությունները և դրանց կիրառական նշանակությունը բարձր ջերմաստիճանային նյութագիտության, էլեկտրոնիկայի և մետալուրգիայի ոլորտներում։ Աշխատությունը ընդգծում է ինքնատարածվող սինթեզի մեթոդի արդյունավետությունը որպես խոստումնալից տեխնոլոգիական մոտեցում բարդ հումքերի խորքային վերամշակման համար։