Հանրապետական գիտական նստաշրջան՝ նվիրված 1990–1994 թվականների ազգագրական և բանագիտական հետազոտությունների արդյունքներին․ զեկուցումների հիմնադրույթներ

Religion

Հրատարակությունը ներառում է Դավիթ թագավորին ավանդաբար վերագրվող սաղմոսները՝ Հին Կտակարանի հոգևոր և բանաստեղծական ժառանգության կարևորագույն ժողովածուներից մեկը։ Սաղմոսները բաղկացած են Աստծուն ուղղված աղոթքներից, օրհներգություններից, փառաբանություններից, ապաշխարության խոսքերից և հավատքի տարբեր արտահայտություններից։ Դրանցում արտացոլված են մարդու հոգևոր ապրումները, աստվածային օգնության ու պաշտպանության ակնկալիքը, երախտագիտությունը, հույսը, վիշտը, մեղքերի գիտակցումն ու ներում հայցելու ձգտումը։ Ժողովածուն առանձնանում է իր պատկերավոր լեզվով, խորհրդանշական արտահայտություններով և աղոթական բնույթով՝ ընդգրկելով անհատական ու համայնական հոգևոր ապրումների լայն շրջանակ։ Սաղմոսները դարեր շարունակ կարևոր դեր են ունեցել քրիստոնեական պաշտամունքի և եկեղեցական ծիսակարգի մեջ՝ կիրառվելով ժամերգությունների, աղոթքների և հոգևոր ընթերցանության ընթացքում։ Հայ առաքելական եկեղեցու ավանդության մեջ դրանք կարևոր տեղ են զբաղեցնում հավատացյալների հոգևոր դաստիարակության և աստվածաշնչյան ուսմունքի տարածման գործում։ Հրատարակությունը արժեքավոր է հայերեն աստվածաշնչյան գրականության, սաղմոսերգության ավանդույթի և Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության տպագրական ու հոգևոր-մշակութային գործունեության պատմության ուսումնասիրության համար։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է տարբեր ծագում ունեցող էլիսիտորների ազդեցության ուսումնասիրությանը բուսական երկրորդային նյութափոխանակության գործընթացների, մասնավորապես՝ հիպերիցինների և պոդոֆիլոտոքսինների կենսասինթեզի նյութափոխանակային ուղիների վրա։ Քննարկվում են կենսաբանական ակտիվ բնական միացությունների առաջացման կենսաքիմիական և մոլեկուլային մեխանիզմները, բույսերի պաշտպանական պատասխանների կարգավորման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև արտաքին ազդակների դերը երկրորդային մետաբոլիտների կուտակման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կենսածին և ոչ կենսածին էլիսիտորների ազդեցությանը բուսական բջիջների նյութափոխանակային ակտիվության, ֆերմենտային համակարգերի և կենսասինթեզի հետ կապված գեների արտահայտման վրա։ Ուսումնասիրվում են բուսական հյուսվածքների և բջջային կուլտուրաների օգտագործման հնարավորությունները կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի ստացման նպատակով, ինչպես նաև դրանց արտադրության արդյունավետության բարձրացման կենսատեխնոլոգիական մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում հիպերիցինների և պոդոֆիլոտոքսինների կենսաբանական հատկություններին, դրանց դեղագործական նշանակությանը և կենսասինթեզի գործընթացների կարգավորման հնարավորություններին։ Կարևորվում են էլիսիտորների տեսակի, խտության և ազդեցության տևողության ընտրությունը, նյութափոխանակային փոփոխությունների գնահատումը, կենսաքիմիական վերլուծության մեթոդների կիրառումը և նպատակային միացությունների կուտակման օպտիմալ պայմանների բացահայտումը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել կենսաքիմիկոսների, բուսաբանների, մոլեկուլային կենսաբանների, կենսատեխնոլոգների, դեղագործական հետազոտությունների մասնագետների, գիտաշխատողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Literature

Հայ ժողովրդական հեքիաթներում և վիպապատմական բանահյուսության մեջ խորհրդանշային ցուցիչները կազմում են խորքային իմաստային համակարգ, որի միջոցով կառուցվում է աշխարհի պատկերացման, բարու և չարի հակադրության, հերոսի ճանապարհի և ճակատագրի գաղափարական մոդելը։ Այս խորհրդանիշները հաճախ հանդես են գալիս որպես կայուն գեղարվեստական նշաններ՝ կենդանիներ, առարկաներ, գույներ, թվեր, բնության տարրեր կամ առասպելական կերպարներ, որոնք կրում են բազմաշերտ իմաստներ և փոխանցում են ժողովրդական աշխարհընկալման հիմնական արժեքները։ Հեքիաթային համակարգում տարածված են արևի, լույսի և ջրի խորհրդանիշները, որոնք հաճախ կապված են կյանքի, վերածնության և արդարության գաղափարների հետ, մինչդեռ մութ ուժերի, անապատի կամ խավարի պատկերները սովորաբար մարմնավորում են վտանգ, քաոս կամ բարոյական փորձություն։ Հերոսի կերպարը հաճախ կառուցվում է արքետիպային հիմքերի վրա՝ որպես ընտրյալ կամ փորձություններով անցնող անհատ, որի ճանապարհը նշանավորվում է խորհրդանշական իրադարձություններով՝ կախարդական առարկաների ձեռքբերում, կենդանիների օգնություն կամ հրաշագործ անցումներ։

History

Աշխատությունը նվիրված է միհրականության ծագման, տարածման և զարգացման ուսումնասիրությանը Առաջավոր Ասիայի ու Միջերկրածովյան ավազանի հին հասարակությունների քաղաքական, կրոնական և հոգևոր համակարգերի համատեքստում։ Դիտարկվում են Միհր աստվածության պաշտամունքի ձևավորման պատմական նախադրյալները, դրա գաղափարական հիմքերը և տարբեր ժողովուրդների կրոնական պատկերացումների հետ փոխազդեցությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միհրական ավանդույթների տարածման ուղիներին, տարբեր տարածաշրջաններում դրանց դրսևորումներին և տեղական հավատալիքների ազդեցությամբ տեղի ունեցած փոփոխություններին։ Վերլուծվում են պաշտամունքի խորհրդանշական համակարգը, ծիսական առանձնահատկությունները, աստվածաբանական պատկերացումները և դրանց տեղը հին հասարակությունների հոգևոր կյանքում։ Քննարկվում են նաև կրոնի և քաղաքական իշխանության փոխհարաբերությունները, Միհրի կերպարի հնարավոր առնչությունները թագավորական իշխանության, ռազմական միջավայրի, պայմանագրային հարաբերությունների և հասարակական կարգի գաղափարների հետ։ Անդրադարձ է կատարվում իրանական աշխարհում, Փոքր Ասիայում, Հայաստանում և Միջերկրածովյան տարածաշրջանում ձևավորված կրոնամշակութային կապերին՝ ընդգծելով տարբեր ավանդույթների փոխազդեցության նշանակությունը։ Ուսումնասիրվում են գրավոր, հնագիտական, պատկերագրական և վիմագրական աղբյուրների ընձեռած հնարավորությունները միհրականության պատմական զարգացման վերակազմության համար։ Կարևորվում է նաև տարբեր ժամանակաշրջաններում և տարածաշրջաններում Միհրի պաշտամունքի դրսևորումների տարբերակումը՝ դրանց միջև առկա ընդհանրություններն ու առանձնահատկությունները բացահայտելու նպատակով։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, կրոնագետների, հնագետների, արևելագետների, մշակութաբանների, հայագետների և հին աշխարհի քաղաքական ու կրոնական պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Economics

Գիրքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջեի հարկային եկամուտների կառավարման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը և դրանց արդյունավետության բարձրացման ուղիների բացահայտմանը։ Այն ներկայացնում է հարկային եկամուտների ձևավորման տեսական հիմքերը, պետական ֆինանսների կառավարման առանձնահատկությունները և հարկաբյուջետային քաղաքականության դերը երկրի տնտեսական զարգացման գործընթացում։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են հարկային եկամուտների պլանավորման, հավաքագրման, վերահսկման և կառավարման մեխանիզմները, դրանց վրա ազդող տնտեսական ու կազմակերպական գործոնները, ինչպես նաև հարկային համակարգի արդյունավետության գնահատման մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հարկային վարչարարության կատարելագործմանը, հարկային կարգապահության բարձրացմանը, ստվերային տնտեսության կրճատման խնդիրներին և պետական բյուջեի եկամտային մասի կայուն ապահովման հնարավորություններին։ Գիրքը ներկայացնում է հարկային եկամուտների կառավարման ժամանակակից մեթոդներ և առաջարկություններ, որոնք կարող են նպաստել պետական ֆինանսների արդյունավետ օգտագործմանը և տնտեսական կայունության ամրապնդմանը։ Աշխատանքը նախատեսված է ֆինանսների և հարկային ոլորտի մասնագետների, պետական կառավարման ներկայացուցիչների, տնտեսագետների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են բյուջետային քաղաքականության և հարկային համակարգի զարգացման հիմնահարցերով։

History

Վեպ գաղթականութիւն Հայոց Տրապիզօնի - Աբել Մխիթարեանց 1857 աշխատությունը ներկայացնում է պատմական-գեղարվեստական պատում, որի հիմքում ընկած է Տրապիզոնի հայ բնակչության կյանքը և գաղթի փորձառությունը՝ ընդգծելով 19-րդ դարի միջավայրում ձևավորված սոցիալական, տնտեսական և ազգային ճնշումները, որոնք ստիպել են մարդկանց լքել իրենց հայրենի բնակավայրերը և որոնել նոր գոյության ուղիներ։ Ստեղծագործությունը միավորում է վիպական տարրերը և պատմական հիշողությունը՝ ցույց տալով ոչ միայն գաղթի ֆիզիկական ընթացքը, այլ նաև դրա հոգեբանական ազդեցությունը անհատների և համայնքների վրա, նրանց կորուստները, հույսերը և ինքնության պահպանման պայքարը օտար միջավայրում։ Հեղինակը կենտրոնանում է նաև Տրապիզոնի հայկական համայնքի կենցաղի, ավանդույթների և փոխհարաբերությունների վրա՝ ստեղծելով պատկերավոր նկարագրություն այն աշխարհի, որը աստիճանաբար ենթարկվում է փոփոխությունների և ճնշումների, և այդ համատեքստում գաղթը դառնում է ոչ միայն անհրաժեշտություն, այլև պատմական ճակատագրի դրսևորում։