Հայ տպագրության տարեգիրք: Մատենագիտական ցանկ (2023, թիվ 2)

Literature

Հայ հին թարգմանական գրականություն-ը գրականագիտական և աղբյուրագիտական ուսումնասիրություն է, որը ներկայացնում է հայ միջնադարյան թարգմանական դպրոցի ձևավորումն ու զարգացումը՝ ընդգրկելով այն կարևոր փուլը, երբ հայերենը դարձավ միջազգային գիտական, աստվածաբանական և փիլիսոփայական գրականության փոխանցման հիմնական լեզուներից մեկը, աշխատությունում վերլուծվում են հունարենից, ասորերենից և այլ լեզուներից կատարված թարգմանությունները, դրանց ընտրության սկզբունքները, լեզվական առանձնահատկությունները և մշակութային ազդեցությունը, հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ թարգմանական գրականությունը ոչ միայն փոխանցել է օտար գիտելիք, այլ նաև ձևավորել է հայերեն գիտական ոճը, հարստացրել բառապաշարը և զարգացրել փիլիսոփայական ու աստվածաբանական մտածողությունը, միաժամանակ քննարկվում են թարգմանիչների դերը որպես մշակութային միջնորդների, նրանց ստեղծագործական մոտեցումները և բնագրերի հետ ունեցած հարաբերությունը, աշխատությունը ցույց է տալիս, որ հայ հին թարգմանական գրականությունը եղել է ոչ միայն փոխառության գործընթաց, այլ նաև ինքնուրույն մշակութային երևույթ, որը մեծապես նպաստել է հայ միջնադարյան մտավոր կյանքի զարգացմանը և ազգային գրական ավանդույթի ձևավորմանը։

Biology

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հրազդան և Մարմարիկ գետերի բարձրակարգ ջրային բույսերի տեսակային կազմի, էկոլոգիական առանձնահատկությունների և ջրերի բնական ինքնամաքրման գործընթացներում դրանց դերի ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են ջրային բուսականության տարածվածությունը, կենսաբանական հատկությունները և դրանց փոխազդեցությունը գետային էկոհամակարգերի հետ՝ գնահատելով բույսերի նշանակությունը ջրի որակի պահպանման և էկոլոգիական հավասարակշռության ապահովման գործում։ Հեղինակը վերլուծում է ջրային բույսերի մասնակցությունը կենսաբանական ֆիլտրացման, օրգանական և անօրգանական նյութերի կլանման, ջրային միջավայրի թթվածնային ռեժիմի պահպանման և աղտոտվածության մակարդակի նվազեցման գործընթացներում։ Աշխատության մեջ ներկայացված են դաշտային հետազոտությունների արդյունքներ, տեսակային նկարագրություններ և էկոլոգիական գնահատումներ, որոնք կարող են օգտագործվել գետային էկոհամակարգերի պահպանման, ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման և բնապահպանական ծրագրերի մշակման նպատակով։ Գիրքը նախատեսված է կենսաբանների, բուսաբանների, էկոլոգների, ջրային տնտեսության մասնագետների, գիտաշխատողների, ուսանողների և շրջակա միջավայրի պահպանության հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

History

Պատմական, ինքնակենսագրական և հուշագրական բնույթի այս աշխատությունը ներկայացնում է Վաղարշապատում ծնված հայ հուշագիր Հարություն Արարատյանի՝ Արտեմի Արարատսկու կյանքի պատմությունը, անձնական փորձառությունները և ճանապարհորդությունները XVIII դարի վերջի ու XIX դարի սկզբի պատմական իրադարձությունների համատեքստում։ Գիրքը լույս է տեսել անգլերենով 1822 թվականին Լոնդոնում՝ «Memoirs of the Life of Artemi, of Wagarschapat, near Mount Ararat, in Armenia» վերնագրով։ Հեղինակի ինքնակենսագրական պատմության միջոցով ներկայացվում են ժամանակաշրջանի Հայաստանի և հարակից տարածաշրջանների հասարակական, քաղաքական ու մշակութային կյանքի տարբեր կողմերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Վաղարշապատի և Արարատյան դաշտի պատմական միջավայրին, հայ բնակչության առօրյային, կենցաղային պայմաններին, կրոնական ավանդույթներին և հասարակական հարաբերություններին։ Հուշագրություններում արտացոլվում են հեղինակի ճանապարհորդական տպավորությունները, հանդիպումները տարբեր ազգությունների և սոցիալական խմբերի ներկայացուցիչների հետ, ինչպես նաև տարածաշրջանի բնակավայրերի ու ճանապարհների վերաբերյալ դիտարկումները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու անհատի կենսագրության և պատմական իրադարձությունների փոխկապակցվածությունը՝ միաժամանակ բացահայտելով տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական պատկերացումները և մշակութային առանձնահատկությունները։ Որպես պատմական սկզբնաղբյուր՝ հուշագրությունը պահանջում է քննադատական մոտեցում, քանի որ անձնական հիշողություններն ու հեղինակային գնահատականները կարող են արտացոլել սուբյեկտիվ ընկալումներ։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության, ինքնակենսագրական գրականության, պատմական աշխարհագրության, մշակութաբանության և XVIII–XIX դարերի Կովկասի պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության արտադրական ոլորտում գործող փոքր և միջին առևտրային կազմակերպությունների վարկունակության գնահատման և դրա բարձրացման տնտեսական ու ֆինանսական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կազմակերպությունների ֆինանսական վիճակի, պարտքային պարտավորությունների սպասարկման կարողության, դրամական հոսքերի կայունության և արտաքին ֆինանսավորման հասանելիության փոխկապակցվածությունն է։ Վարկունակությունը դիտարկվում է որպես կազմակերպության ֆինանսական կայունությունը և ստանձնած վարկային պարտավորությունները ժամանակին կատարելու հնարավորությունը բնութագրող համալիր հասկացություն, որի գնահատման ժամանակ կարող են հաշվի առնվել իրացվելիությունը, շահութաբերությունը, սեփական և փոխառու միջոցների հարաբերակցությունը, գործարար ակտիվությունը, դրամական հոսքերը և գործունեության այլ տնտեսական ցուցանիշներ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել փոքր և միջին արտադրական կազմակերպությունների ֆինանսավորման առանձնահատկությունները, բանկային վարկերի հասանելիությունը սահմանափակող գործոնները, գրավային ապահովման խնդիրները և ֆինանսական հաշվետվությունների որակի ազդեցությունը վարկատուների որոշումների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել այն հանգամանքին, որ փոքր և միջին կազմակերպությունները հաճախ ունեն ֆինանսական ռեսուրսների ավելի սահմանափակ աղբյուրներ և տնտեսական փոփոխությունների նկատմամբ ավելի բարձր զգայունություն, ինչի պատճառով նրանց վարկունակության գնահատումը պահանջում է ինչպես ֆինանսական ցուցանիշների, այնպես էլ գործունեության առանձնահատկությունների համակողմանի վերլուծություն։ Կարևորվում է կազմակերպությունների ֆինանսական կառավարման կատարելագործումը՝ շրջանառու կապիտալի արդյունավետ օգտագործման, ծախսերի կառավարման, եկամուտների կայունության և դրամական հոսքերի պլանավորման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության առանձին ուղղություն կարող է լինել վարկունակության գնահատման կիրառվող մեթոդների համեմատությունը և փոքր ու միջին ձեռնարկությունների առանձնահատկություններին համապատասխան գնահատման չափանիշների ընտրությունը։ Կարող են դիտարկվել նաև վարկային պատմության, գործարար համբավի, կառավարման որակի, արտադրանքի իրացման հնարավորությունների և շուկայական դիրքի նշանակությունը՝ որպես ֆինանսական գործակիցները լրացնող գործոններ։ Հետազոտության արդյունքների հիման վրա հնարավոր է հիմնավորել կազմակերպությունների ֆինանսական թափանցիկության, կառավարման արդյունավետության և վարկային ռիսկի նվազեցման ուղղությունները, որոնք կարող են նպաստել արտաքին ֆինանսավորման հասանելիության բարելավմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է կորպորատիվ ֆինանսների, վարկային ռիսկի կառավարման, ֆինանսական վերլուծության և փոքր ու միջին ձեռնարկատիրության տնտեսագիտության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել արտադրական կազմակերպությունների վարկունակության բարձրացման հիմնական տնտեսական և կառավարչական հնարավորությունները։

Religion

1890 թվականին Թիֆլիսում՝ «Արոր» տպարանում, Տ. Նազարյանի տպագրությամբ լույս տեսած այս՝ 65 էջից բաղկացած գիրքը նախատեսված է եղել կրոնի ուսուցման համար։ Վերնագիրը ցույց է տալիս, որ հրատարակությունը դասագրքային բնույթ ունի և նպատակ է հետապնդում սովորողներին համակարգված կերպով ծանոթացնել կրոնական գիտելիքներին ու հավատքի հիմնական սկզբունքներին։ XIX դարի հայ կրթական միջավայրում կրոնական ուսուցումը կարևոր տեղ էր զբաղեցնում, քանի որ եկեղեցին և քրիստոնեական ավանդույթները նշանակալի դեր ունեին ոչ միայն հոգևոր, այլև կրթական, մշակութային և հասարակական կյանքում։ Այդ ժամանակաշրջանի կրոնի դասագրքերը կարող էին ներառել Աստվածաշնչի պատմությունների, քրիստոնեական հավատքի հիմունքների, բարոյական վարքականոնների, աղոթքի, եկեղեցական ավանդույթների և կրոնական տոների վերաբերյալ նյութեր։ Դասագրքային ձևաչափը ենթադրում է, որ տեղեկությունները կարող էին ներկայացվել ուսուցման համար հարմար հերթականությամբ՝ սովորողների գիտելիքների աստիճանական ձևավորման նպատակով։ Այնուամենայնիվ, գրքի վերնագիրը չի հստակեցնում՝ այն նախատեսված է հայ առաքելական եկեղեցու դպրոցների՞, այլ քրիստոնեական դավանանքի հետևորդների՞, թե՞ ավելի ընդհանուր կրթական միջավայրի համար։ Հետևաբար, կոնկրետ դավանաբանական ուղղվածությունը, դասերի կառուցվածքը և ընդգրկված թեմաները հնարավոր չէ հաստատել առանց բնագրի ուսումնասիրության։ Թիֆլիսը XIX դարում հայալեզու կրթության, հրատարակչության և հասարակական կյանքի կարևոր կենտրոններից էր, որտեղ լույս էին տեսնում դպրոցական ձեռնարկներ և կրթական տարբեր ուղղությունների գրքեր։ Այս հրատարակությունը կարող է օգտակար աղբյուր լինել ժամանակաշրջանի կրոնական կրթության, դպրոցական դասագրքերի կազմման սկզբունքների և հայալեզու տպագրական ժառանգության ուսումնասիրության համար։

Religion

Մ. Փափազյանի այս աշխատությունը քրիստոնեական քարոզների ժողովածու է, որի նպատակն է հավատացյալ ընթերցողին ներկայացնել քրիստոնեական հավատքի, հոգևոր կյանքի և բարոյական վարքագծի հետ կապված գաղափարներ։ Քարոզը քրիստոնեական ավանդության մեջ կարևոր միջոց է Սուրբ Գրքի ուսմունքները մեկնաբանելու, հավատքի սկզբունքները պարզաբանելու և դրանք առօրյա կյանքի հետ կապելու համար։ Երեք առանձին քարոզների համադրությունը հնարավորություն է տալիս տարբեր թեմաների միջոցով անդրադառնալու քրիստոնեական աշխարհայացքի հիմնարար արժեքներին, անհատի հոգևոր պատասխանատվությանը, խղճի դերին և բարոյական ընտրության նշանակությանը։ Նման աշխատությունները սովորաբար միտված են ոչ միայն կրոնական գիտելիքների փոխանցմանը, այլև ընթերցողի ինքնաքննությանն ու հոգևոր կատարելագործմանը՝ խրախուսելով հավատքի սկզբունքների գիտակցված կիրառումը մարդկային հարաբերություններում և հասարակական կյանքում։ Հրատարակության լեզվական առանձնահատկությունը ևս կարևոր է․ վերնագիրը ներկայացված է հայերեն տառերով՝ օսմանյան թուրքերենի հնչյունական գրությամբ, ինչը վկայում է բազմալեզու մշակութային միջավայրում քրիստոնեական գրականության տարածման մասին։ Այս հանգամանքը գիրքը դարձնում է ուշագրավ նաև Օսմանյան կայսրության հայ համայնքների լեզվական ու կրոնական կյանքի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել քրիստոնեական քարոզչության պատմությամբ, հայ համայնքների հոգևոր մշակույթով, հայերենատառ թուրքալեզու գրականությամբ և XIX դարի կրոնական հրատարակություններով հետաքրքրվող հետազոտողների համար։ Այն արժեքավոր նյութ է նաև այն ուսումնասիրությունների համար, որոնք անդրադառնում են լեզվական բազմազանությանը, կրոնական ինքնության արտահայտման ձևերին և հայ տպագիր մշակույթի տարբեր ավանդույթների փոխազդեցությանը։