Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionLiterature
Երգարան՝ Առաքել Նուպարյանի և Շահնազարյան գիշերօթիկ վարժարանի տասներորդ տարվա պարգևաբաշխության հանդեսի համար
Հրատարակությունը նախատեսված է Առաքել Նուպարյանի և Շահնազարյան գիշերօթիկ վարժարանի գործունեության տասներորդ տարվա պարգևաբաշխության հանդիսության համար և ներկայացնում է այդ կրթական միջոցառմանն առնչվող երգային նյութ։ Պարգևաբաշխության հանդեսները կարևոր տեղ էին զբաղեցնում կրթական հաստատությունների հասարակական և մշակութային կյանքում։ Դրանք հնարավորություն էին տալիս ամփոփելու ուսումնական տարվա արդյունքները, արժևորելու աշակերտների առաջադիմությունն ու ձեռքբերումները և խրախուսելու կրթության շարունակականությունը։ Նման հանդիսություններում երգեցողությունը նպաստում էր տոնական մթնոլորտի ձևավորմանը, մասնակիցների համախմբմանը և միջոցառման հանդիսավոր բնույթի ընդգծմանը։ Այս երգարանը հետաքրքրություն է ներկայացնում XIX դարի հայկական կրթական հաստատությունների ավանդույթների, դպրոցական հանդիսությունների կազմակերպման և երաժշտության՝ կրթամշակութային կյանքում ունեցած դերի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ կրթության պատմությամբ, դպրոցական երաժշտությամբ և պատմական տպագիր նյութերով զբաղվող հետազոտողներին։ Հրատարակությունը նաև վկայում է կրթական միջոցառումների համար հատուկ երգային նյութեր պատրաստելու և դրանք տպագիր ձևով պահպանելու մշակութային սովորույթի մասին։ Որպես իրադարձությանն առնչվող փոքրածավալ երգարան՝ այն արժեքավոր սկզբնաղբյուր է տվյալ վարժարանի պատմության և ժամանակաշրջանի հայ կրթամշակութային միջավայրի ուսումնասիրման համար։
Updated: 2026-10-28
History
Օտար աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին․ հին հունական աղբյուրներ, հատոր Բ․ Դիոդորոս Սիկիլիացի
Գիրքը հայ ժողովրդի և Հայաստանի պատմության ուսումնասիրության համար կարևոր նշանակություն ունեցող հին հունական գրավոր սկզբնաղբյուրների ժողովածուի մաս է՝ նվիրված անտիկ աշխարհի նշանավոր պատմագիրներից մեկի՝ Դիոդորոս Սիկիլիացու պատմագիտական ժառանգությանը։ Այն ներկայացնում է այն տեղեկությունները, որոնք պահպանվել են հին հունական պատմագրության մեջ Հայաստանի, հայերի, Հայկական լեռնաշխարհի և տարածաշրջանի պատմական իրադարձությունների վերաբերյալ՝ հնարավորություն ընձեռելով ուսումնասիրելու հայոց անցյալի մասին օտար հեղինակների պատկերացումները և դրանք դիտարկելու անտիկ աշխարհի քաղաքական, ռազմական, աշխարհագրական ու մշակութային զարգացումների ընդհանուր համատեքստում։ Դիոդորոս Սիկիլիացին հելլենիստական ժամանակաշրջանի կարևոր պատմագիրներից է, որի բազմահատոր պատմագիտական երկը՝ «Պատմական գրադարանը», ընդգրկում է տարբեր ժողովուրդների, պետությունների և քաղաքակրթությունների պատմությունը՝ հնագույն ժամանակներից մինչև հեղինակի ապրած դարաշրջանը։ Նրա աշխատության մեջ պահպանված տեղեկությունները արժեքավոր նյութ են Հայաստանի հին պատմության առանձին ժամանակաշրջանների, տարածաշրջանային հարաբերությունների, քաղաքական իրադարձությունների, ռազմական բախումների, իշխանական կառույցների և հարևան ժողովուրդների հետ ունեցած փոխհարաբերությունների ուսումնասիրության համար։ Հատորում ամփոփված պատմական վկայությունները կարևոր են հատկապես այն տեսանկյունից, որ Հայաստանի պատմությունը ներկայացվում է ոչ միայն հայկական պատմական ավանդույթի, այլև անտիկ հունական պատմագրության դիտանկյունից՝ բացահայտելով, թե ինչպես էին Հին Հունաստանի կրթված և պատմագիտական շրջանակներն ընկալում Հայկական լեռնաշխարհը, նրա աշխարհագրական դիրքը, բնակչությունը և պատմական զարգացումները։ Դիոդորոսի պատմագիտական մոտեցումը բնորոշվում է տարբեր հեղինակների, ավելի վաղ շրջանի գրավոր երկերի և պատմական ավանդությունների նյութերի համադրմամբ, պատմական իրադարձությունները ժամանակագրական ու պատճառահետևանքային կապերի մեջ ներկայացնելու ձգտմամբ, ինչպես նաև առանձին ժողովուրդների ու պետությունների անցյալը համաշխարհային պատմության ընդհանուր ընթացքի մեջ դիտարկելու սկզբունքով։ Նրա երկում պատմական տեղեկությունները հաճախ զուգակցվում են աշխարհագրական, ազգագրական, քաղաքական և բարոյափիլիսոփայական դիտարկումների հետ, ինչի շնորհիվ ժողովածուում ներկայացված նյութը կարևոր է ոչ միայն իրադարձությունների վերակազմության, այլև անտիկ պատմական մտածողության, պատմագրական ավանդույթների և հին աշխարհի ժողովուրդների փոխադարձ ընկալումների ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու Հայաստանի՝ հին արևելյան և միջերկրածովյան քաղաքակրթությունների միջև ունեցած պատմական դիրքի, տարածաշրջանի քաղաքական գործընթացներում նրա ներգրավվածության և անտիկ ժամանակաշրջանի միջազգային հարաբերություններում Հայկական լեռնաշխարհի նշանակության մասին։ Միաժամանակ այն կարևոր սկզբնաղբյուրային նշանակություն ունի հայագիտության, հին աշխարհի պատմության, հունական պատմագրության, պատմական աշխարհագրության և աղբյուրագիտության մասնագետների համար, քանի որ օտարալեզու պատմական վկայությունները հնարավորություն են տալիս համեմատելու տարբեր պատմական ավանդույթներում պահպանված տեղեկությունները, բացահայտելու դրանց ընդհանրություններն ու առանձնահատկությունները և առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու Հայաստանի հին պատմության վերաբերյալ։ Ժողովածուի գիտական արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն հայ ընթերցողին հասանելի է դարձնում համաշխարհային պատմագրության կարևոր հուշարձաններից մեկի՝ Հայաստանի և հայերի մասին պահպանած նյութը՝ նպաստելով հունական սկզբնաղբյուրների ուսումնասիրմանը և դրանց ներգրավմանը ազգային պատմական գիտության մեջ։ Այն առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում պատմաբանների, արևելագետների, հնագետների, բանասերների, ուսանողների, հետազոտողների և հայոց հին պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ ծառայելով որպես կարևոր գիտական և ճանաչողական նյութ Հայաստանի անցյալի, անտիկ աշխարհի պատմական պատկերացումների և հայ ժողովրդի մասին օտար պատմագրական վկայությունների ուսումնասիրության համար։
Updated: 2026-11-17
Political Science
Քաղաքական օտարումը և նրա հաղթահարման ուղիները փոխակերպվող հայ հասարակությունում
Գիտական աշխատությունը նվիրված է քաղաքական օտարման երևույթի տեսական, սոցիալ-փիլիսոփայական և քաղաքագիտական ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի հասարակության քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական փոխակերպումների համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակներում քննության են առնվում քաղաքական օտարման էությունը, դրա առաջացման պատմական և հասարակական նախադրյալները, անհատի և քաղաքական իշխանության փոխհարաբերությունների առանձնահատկությունները, ինչպես նաև քաղաքական գործընթացներից քաղաքացիների հեռացման և հանրային կյանքում նրանց մասնակցության սահմանափակման հնարավոր պատճառները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քաղաքական օտարման հասկացության ձևավորմանը հասարակագիտական մտքի պատմության մեջ, դրա փիլիսոփայական և սոցիոլոգիական մեկնաբանություններին, ինչպես նաև ժամանակակից քաղաքագիտության շրջանակներում մշակված տեսական մոտեցումներին։ Ուսումնասիրվում են քաղաքական օտարման տարբեր դրսևորումները, մասնավորապես՝ քաղաքական անզորության զգացումը, քաղաքական ինստիտուտների նկատմամբ անվստահությունը, քաղաքական գործընթացների իմաստի ընկալման դժվարությունները, հասարակական մեկուսացումը և քաղաքական մասնակցության նկատմամբ հետաքրքրության նվազումը։ Քննության են առնվում անհատի քաղաքական գիտակցության, արժեքային կողմնորոշումների, սոցիալական փորձառության և քաղաքական վարքագծի փոխկապակցվածությունները՝ հասարակական վերափոխումների պայմաններում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է Հայաստանի անկախ պետականության ձևավորման և հետխորհրդային հասարակական փոփոխությունների համատեքստում քաղաքական օտարման առաջացման հնարավոր գործոնների ուսումնասիրությունը։ Դիտարկվում են քաղաքական համակարգի ինստիտուցիոնալ վերափոխումները, հասարակական հարաբերությունների փոփոխությունները, սոցիալ-տնտեսական անհավասարության ազդեցությունը, քաղաքական ներկայացուցչության հիմնախնդիրները և պետական կառավարման մարմինների նկատմամբ հանրային վստահության ձևավորման պայմանները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում քաղաքական սոցիալականացման գործընթացներին, ընտանիքի, կրթական հաստատությունների, զանգվածային լրատվության միջոցների և հասարակական կազմակերպությունների դերին քաղաքացիների քաղաքական պատկերացումների ու մասնակցության ձևավորման գործում։ Քննարկվում են քաղաքական մշակույթի առանձնահատկությունները, ժողովրդավարական արժեքների ընկալումը, քաղաքացիական պատասխանատվության գիտակցումը և քաղաքական իրավունքների իրացման հնարավորությունները։ Կարևորվում է քաղաքական օտարման և քաղաքացիական պասիվության փոխհարաբերությունը, ինչպես նաև այն հանգամանքը, որ քաղաքական գործընթացներից հեռացումը կարող է պայմանավորված լինել ոչ միայն անհատական դիրքորոշումներով, այլև սոցիալական, տնտեսական և ինստիտուցիոնալ տարբեր գործոններով։ Անդրադարձ է կատարվում քաղաքական վստահության, իշխանության լեգիտիմության, հասարակական համերաշխության և պետական կառավարման արդյունավետության վերաբերյալ տեսական մոտեցումներին՝ առանց քաղաքական օտարման պատճառները որևէ առանձին գործոնով սահմանափակելու։ Հետազոտության թեմատիկ շրջանակում դիտարկվում են քաղաքական օտարման ուսումնասիրման սոցիոլոգիական մեթոդները, հանրային կարծիքի հետազոտության հնարավորությունները, քաղաքական մասնակցության ցուցանիշները և քաղաքացիների քաղաքական դիրքորոշումների գնահատման մոտեցումները։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում հասարակության տարբեր սոցիալական, տարիքային և մասնագիտական խմբերում քաղաքական օտարման հնարավոր առանձնահատկությունները, ինչպես նաև կրթական մակարդակի, սոցիալական կարգավիճակի և հասարակական ներգրավվածության ազդեցությունը քաղաքական վարքագծի վրա։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչներից է քաղաքական օտարման հաղթահարման հնարավոր ուղիների տեսական քննարկումը՝ քաղաքացիական կրթության զարգացման, քաղաքական գործընթացների թափանցիկության բարձրացման, հանրային հաշվետվողականության ամրապնդման և հասարակական մասնակցության ինստիտուցիոնալ հնարավորությունների ընդլայնման համատեքստում։ Քննության են առնվում քաղաքացիների և պետական կառույցների միջև հաղորդակցության բարելավման, հանրային քննարկումների կազմակերպման, տեղական ինքնակառավարման գործընթացներում բնակչության մասնակցության և քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունների գործունեության հնարավոր նշանակությունները։ Դիտարկվում են նաև քաղաքական տեղեկատվության հասանելիության, մեդիագրագիտության, քննադատական մտածողության և իրավական գիտակցության զարգացման դերը քաղաքական գործընթացների վերաբերյալ տեղեկացվածության բարձրացման գործում։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս քաղաքական օտարումը դիտարկելու որպես բազմագործոն հասարակական երևույթ, որի ուսումնասիրությունը պահանջում է քաղաքական, սոցիոլոգիական, հոգեբանական և մշակութային մոտեցումների համադրում։ Աշխատությունը կարող է նպաստել փոխակերպվող հասարակություններում անհատի և պետության հարաբերությունների վերաբերյալ գիտական պատկերացումների խորացմանը, քաղաքական մասնակցության խոչընդոտների բացահայտմանը և հասարակական վստահության ու քաղաքացիական ներգրավվածության զարգացման պայմանների ուսումնասիրմանը։ Այն ունի տեսական և կիրառական նշանակություն և կարող է օգտակար լինել քաղաքագետների, սոցիոլոգների, փիլիսոփաների, պետական կառավարման մասնագետների, քաղաքական մշակույթի և քաղաքացիական հասարակության հետազոտողների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և հասարակագիտական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ուսանողների համար։
Updated: 2026-10-11
History
Պատմություն ինը գրքից
Այս աշխատությունը համարվում է պատմագրության հիմնարար ստեղծագործություններից մեկը և հաճախ անվանվում է «պատմության հայր» Հերոդոտոսի գլխավոր գործը։ Այն կազմված է ինը գրքից և ընդգրկում է հին աշխարհի լայնածավալ պատմական նկարագրություն՝ կենտրոնանալով հունա-պարսկական հակամարտությունների վրա։ Գրքում հեղինակը ներկայացնում է ոչ միայն ռազմական և քաղաքական իրադարձությունները, այլ նաև տարբեր ժողովուրդների սովորույթները, հավատալիքները, կենցաղը և աշխարհագրական առանձնահատկությունները։ Այդ պատճառով աշխատությունը ունի ինչպես պատմական, այնպես էլ ազգագրական և աշխարհագրական արժեք։ Կենտրոնական թեմաներից է հունական քաղաք-պետությունների պայքարը Պարսկական կայսրության դեմ, հատկապես Մարաթոնի, Թերմոպիլեի և Սալամինի ճակատամարտերի նկարագրությունը։ Հերոդոտոսը նաև ներկայացնում է Պարսկական կայսրության ձևավորումը և դրա ընդլայնումը՝ կապված այնպիսի պատմական գործիչների հետ, ինչպիսիք են Կյուրոս Մեծ և նրա հաջորդները։ Աշխատության առանձնահատկությունն այն է, որ հեղինակը հաճախ համադրում է տարբեր աղբյուրներ, լսած պատմություններ և սեփական դիտարկումներ՝ փորձելով բացատրել իրադարձությունների պատճառները և հետևանքները։ Թեև որոշ տեղեկություններ ունեն լեգենդային բնույթ, գիրքը համարվում է անփոխարինելի աղբյուր հին աշխարհի պատմության ուսումնասիրության համար։
Updated: 2026-09-09
History
Դր. Յոհաննես Լեփսիուսի «Գերմանական առաքելություն արևելքում» ընկերության հայանպաստ գործունեությունը
Այս աշխատանքը նվիրված է գերմանացի հասարակական գործիչ, աստվածաբան և մարդասիրական գործունեությամբ հայտնի դոկտոր Յոհաննես Լեփսիուսի նախաձեռնած «Գերմանական առաքելություն արևելքում» կազմակերպության հայանպաստ գործունեության ուսումնասիրությանը։ Նյութում ներկայացվում են կազմակերպության նպատակները, կառուցվածքը և գործունեության հիմնական ուղղությունները՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Օսմանյան կայսրությունում հայ բնակչության վիճակի վերաբերյալ տեղեկատվության հավաքագրմանը, մարդասիրական օգնության կազմակերպմանը և միջազգային հանրության իրազեկման գործին։ Աշխատությունը վերլուծում է Լեփսիուսի դերը Հայոց ցեղասպանության տարիներին և դրանից առաջ ու հետո՝ որպես հայ ժողովրդի իրավունքների պաշտպան և եվրոպական հասարակական կարծիքի վրա ազդեցություն ունեցող գործիչ։ Քննարկվում են կազմակերպության կողմից իրականացված բարեգործական, կրթական և օգնության ծրագրերը, ինչպես նաև դրա համագործակցությունը միջազգային կրոնական և մարդասիրական կառույցների հետ։ Նյութը կարևոր աղբյուր է հայ-գերմանական պատմական կապերի, մարդասիրական շարժումների և Հայոց ցեղասպանության միջազգային արձագանքների ուսումնասիրության համար։
Updated: 2026-09-22
Biology
Механизмы цитотоксического и фотодинамического действия экстрактов Hypericum perforatum и гиперицина
Աշխատությունը նվիրված է Hypericum perforatum-ից ստացված էքստրակտների և հիպերիցինի ցիտոտոքսիկ ու ֆոտոդինամիկ ազդեցության մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բնական ծագման կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների՝ բջիջների կենսունակության, աճի և կենսագործունեության վրա ունեցած ազդեցության բացահայտումն է, ինչպես նաև լուսային ճառագայթման պայմաններում դրանց առաջացրած ֆոտոքիմիական գործընթացների ուսումնասիրությունը։ Հիպերիցինը համարվում է բնական հզոր ֆոտոզգայունացնող նյութ, որը լույսի և թթվածնի առկայությամբ կարող է առաջացնել ռեակտիվ թթվածնային միացություններ, այդ թվում՝ սինգլետային թթվածին, և արդյունքում վնասել բջջային կառուցվածքները։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում այն գործընթացներին, որոնց միջոցով լուսային ակտիվացումից հետո ձևավորվող ռեակտիվ թթվածնային տեսակները ազդում են բջջաթաղանթների, միտոքոնդրիումների, էնդոպլազմային ցանցի և այլ ենթաբջջային կառույցների վրա։ Ուսումնասիրվում են նաև լիպիդների պերօքսիդացման, հակաօքսիդանտային համակարգի փոփոխության, միտոքոնդրիալ ֆունկցիայի խաթարման և բջջային ազդանշանային ուղիների փոփոխության հնարավոր մեխանիզմները։ Առանձին կարևորություն ունի բջջային մահվան տարբեր ձևերի՝ ապոպտոզի և նեկրոզի, ձևավորման ուսումնասիրությունը։ Գիտական տվյալների համաձայն՝ հիպերիցինի ֆոտոակտիվացումը կարող է առաջացնել ապոպտոտիկ կամ նեկրոտիկ բջջային մահ, որի բնույթը կախված է նյութի կոնցենտրացիայից, լուսային ազդեցության չափաբաժնից, բջջի տեսակից և հիպերիցինի ներբջջային տեղայնացումից։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև էքստրակտների և մաքուր հիպերիցինի ազդեցությունների համեմատական գնահատումը, քանի որ բուսական էքստրակտը պարունակում է բազմաթիվ կենսաբանական ակտիվ բաղադրիչներ, որոնք կարող են փոխազդել միմյանց հետ և փոփոխել ընդհանուր ցիտոտոքսիկ կամ ֆոտոտոքսիկ ազդեցությունը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել բջիջների կենսունակության փոփոխությունները, պրոլիֆերացիայի արգելակումը, օքսիդատիվ սթրեսի զարգացումը և բջջային մահվան հետ կապված մոլեկուլային ազդանշանային մեխանիզմները։ Ժամանակակից հետազոտություններում հիպերիցինի ֆոտոդինամիկ ազդեցությունը կապվում է նաև p38 MAPK, JNK, PI3K/Akt/mTOR և այլ ազդանշանային ուղիների, ինչպես նաև միտոքոնդրիալ և արտաբջջային ապոպտոտիկ մեխանիզմների ակտիվացման հետ։ Ստացված արդյունքները կարող են գիտական հիմք ապահովել հիպերիցինի և Hypericum perforatum-ի կենսաբանորեն ակտիվ բաղադրիչների հետագա ուսումնասիրման, ֆոտոդինամիկ թերապիայի, հակաուռուցքային և հակամանրէային մոտեցումների զարգացման համար։ Միաժամանակ աշխատանքը կարևոր է լուսազգայուն միացությունների ազդեցության պայմաններն ու սահմանափակումները հասկանալու տեսանկյունից, քանի որ դրանց կենսաբանական ազդեցությունը զգալիորեն կախված է լուսային դոզայից, նյութի կոնցենտրացիայից և բջջային միջավայրից։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել բջջաբաններին, կենսաքիմիկոսներին, դեղագետներին, կենսատեխնոլոգներին, ֆոտոկենսաբանության և ուռուցքաբանության ոլորտի հետազոտողներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ասպիրանտներին և ուսանողներին։
Updated: 2026-09-22