Հայոց ձիթհանության մշակույթը 19-րդ դարի երկրորդ-20-րդ դարի առաջին կեսերին

Law

Աշխատությունը նվիրված է անկախ պետականության ձևավորման սկզբնական ժամանակաշրջանում Հայաստանի առողջապահության կառավարման մարմինների գործունեության կազմակերպական և իրավական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում առողջապահության պետական կառավարման համակարգի վերակազմավորման գործընթացն է, դրա իրավական կարգավորման առանձնահատկությունները, կառավարման մարմինների կառուցվածքը, լիազորությունների բաշխումը և պետական քաղաքականության իրականացման կազմակերպական մեխանիզմները։ Քննվում է խորհրդային վարչակառավարչական համակարգից նոր պետական և իրավական պայմաններին անցման ազդեցությունը առողջապահության ոլորտի կառավարման վրա, ինչպես նաև այն ինստիտուցիոնալ փոփոխությունները, որոնք անհրաժեշտ էին նոր սոցիալ-տնտեսական միջավայրում համակարգի գործունեությունն ապահովելու համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կենտրոնական և տարածքային կառավարման մարմինների փոխհարաբերություններին, բուժհաստատությունների կառավարման կազմակերպմանը, պետական մարմինների իրավասությունների սահմանմանը և ոլորտի գործունեությունը կարգավորող իրավական ակտերի նշանակությանը։ Ուսումնասիրվում են առողջապահության կառավարման համակարգի առջև ծառացած կազմակերպական խնդիրները, կառավարման տարբեր մակարդակների միջև գործառույթների բաշխման առանձնահատկությունները և նոր իրավական մեխանիզմների ձևավորման անհրաժեշտությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում առողջապահական հաստատությունների կարգավիճակի, ֆինանսավորման և կառավարման սկզբունքների փոփոխության դիտարկումը՝ հասարակական ու տնտեսական վերափոխումների ընդհանուր համատեքստում։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև պետական վերահսկողության, բժշկական օգնության կազմակերպման, բնակչության առողջության պահպանման ոլորտում պետական մարմինների պարտականությունների և պատասխանատվության իրավական հիմքերին։ Ժամանակաշրջանի օրենսդրական և վարչական փաստաթղթերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու կառավարման համակարգի զարգացման հիմնական միտումները, իրավական կարգավորման բացերը և կազմակերպական կառուցվածքների աստիճանական վերափոխումը։ Առանձին նշանակություն ունի առողջապահության ոլորտում պետական կառավարման շարունակականության և նոր ինստիտուտների ձևավորման հարաբերակցության վերլուծությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է առողջապահության կառավարման, վարչական իրավունքի և պետական կառավարման պատմության մոտեցումները՝ ներկայացնելով անկախության առաջին տարիներին ոլորտի ինստիտուցիոնալ ու իրավական համակարգի ձևավորման առանձնահատկությունները։

Linguistics

ФРАНЦУЗСКИЙ ЯЗЫК աշխատությունը ֆրանսերենի ուսումնական ձեռնարկ է, որը նախատեսված է լեզվի հիմունքների և հաղորդակցական հմտությունների ձևավորման համար՝ ընդգրկելով քերականության հիմնական կառուցվածքները, բառապաշարի ընդլայնումը, ընթերցանության և լսողական ընկալման զարգացումը, ինչպես նաև գրավոր և բանավոր խոսքի պրակտիկ վարժություններ, այն բացատրում է բայերի խոնարհման համակարգը, նախադասության կառուցման կանոնները և ֆրանսերենում հաճախ հանդիպող լեզվական առանձնահատկությունները, գիրքը միաժամանակ նպատակ ունի զարգացնել լեզվական ինքնավստահություն իրական հաղորդակցական իրավիճակներում՝ օգտագործելով երկխոսություններ, իրավիճակային օրինակներ և աստիճանաբար բարդացող առաջադրանքներ, ինչը այն դարձնում է օգտակար ինչպես սկսնակների, այնպես էլ լեզուն ամրապնդող սովորողների համար։

Informatics

Մաթեմատիկական և հաշվողական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է դիֆերենցիալ ձևափոխությունների ոլորտում թվային-վերլուծական մեթոդների կիրառական տեսության մշակմանը և համապատասխան հաշվարկային ընթացակարգերի ավտոմատացմանը։ Ուսումնասիրվում են դիֆերենցիալ հավասարումներով նկարագրվող բարդ համակարգերի լուծման մեթոդները, որոնք համատեղում են վերլուծական մոտեցումների ճշգրտությունն ու թվային հաշվարկների գործնական հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դիֆերենցիալ ձևափոխությունների միջոցով սկզբնական մաթեմատիկական խնդիրների ներկայացմանը այնպիսի տեսքով, որը հնարավորություն է տալիս պարզեցնել հաշվարկները և արդյունավետորեն իրականացնել դրանց համակարգչային մշակումն ու լուծումը։ Քննության են առնվում հաշվարկային ալգորիթմների կառուցման, թվային արդյունքների ստացման, մոտավոր լուծումների ճշգրտության գնահատման և հաշվարկային գործընթացների օպտիմալացման հարցերը։ Դիտարկվում են նաև ծրագրային միջոցների մշակման սկզբունքները, որոնց միջոցով հնարավոր է ավտոմատացնել բազմափուլ հաշվարկային գործողությունները և նվազեցնել ձեռքով կատարվող մաթեմատիկական գործողությունների ծավալը։ Նման մեթոդները կարող են կիրառվել գիտության և տեխնիկայի տարբեր ոլորտներում հանդիպող դիֆերենցիալ մոդելների, դինամիկ համակարգերի և ինժեներական խնդիրների ուսումնասիրության համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել կիրառական մաթեմատիկայի, հաշվողական մաթեմատիկայի, մաթեմատիկական մոդելավորման և ծրագրային հաշվարկների ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Environmental Science

Արդյունաբերական և կենցաղային թափոնների կառավարումը հանդիսանում է շրջակա միջավայրի պահպանության և բնական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման կարևոր բաղադրիչ, որի նպատակն է նվազեցնել թափոնների վնասակար ազդեցությունը մարդկանց և էկոհամակարգերի վրա և բարձրացնել դրանց ռեսուրսային արժեքը։ Արդյունաբերական թափոնները առաջանում են արտադրական գործընթացներից՝ ներառելով քիմիական, մետաղագործական, էներգետիկ և այլ ոլորտների արտադրանք, իսկ կենցաղային թափոնները կազմված են մարդկանց ամենօրյա գործունեության արդյունքում առաջացած մնացորդներից՝ սննդամթերքի, պլաստիկի, փաթեթավորման և այլ նյութերի տեսքով։ Թափոնների կառավարման գործընթացը ներառում է հավաքում, տեսակավորում, տեղափոխում, վերամշակում, վերաօգտագործում և վնասազերծում՝ նվազեցնելու շրջակա միջավայրի աղտոտման վտանգները։ Կառավարման արդյունավետության համար կիրառվում են օրենսդրական և կանոնակարգային ռեժիմներ, տեխնոլոգիական նորարարություններ, հանրային մասնակցություն և կրթական ծրագրեր, ինչը ապահովում է թափոնների կենսաբանական և ֆիզիկալ–քիմիական անվտանգ վերամշակում, ռեսուրսների տնտեսող օգտագործում և սոցիալ-տնտեսական օգուտների ստացում։ Այս մոտեցումը նպաստում է էկոհամակարգերի պահպանմանը, էներգիայի խնայողությանը, նյութերի կրկնակի օգտագործմանը և Հայաստանի համար կայուն և անվտանգ զարգացման ապահովմանը։

Economics

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է արժութային կարգավորման համակարգի արդիականացման հիմնախնդիրներին՝ Հայաստանի Հանրապետությունում, որտեղ վերլուծվում են ֆինանսական կայունության ապահովման, դրամավարկային քաղաքականության արդյունավետության և արտաքին տնտեսական ազդեցությունների փոխազդեցության հարցերը։ Նյութում դիտարկվում է ազգային արժույթի կայունության պահպանման մեխանիզմների կատարելագործումը, արտարժույթի շուկայի կարգավորման գործիքների զարգացումը և կենտրոնական բանկի դերակատարությունը փոխարժեքի տատանումների վերահսկման գործընթացում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կապիտալի հոսքերի կարգավորմանը, ֆինանսական շուկաների լիբերալացման աստիճանին և միջազգային ֆինանսական ինտեգրման պայմաններում առաջացող ռիսկերին։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է օրենսդրական դաշտի բարեփոխման անհրաժեշտությունը, ֆինանսական վերահսկողության գործիքների արդիականացումը և մակրոտնտեսական քաղաքականության համադրելիությունը արժութային կայունության նպատակների հետ։ Միաժամանակ քննարկվում են միջազգային փորձի կիրառելիության հնարավորությունները՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել համակարգի ճկունությունը և դիմակայունությունը արտաքին շոկերի նկատմամբ։

Agriculture

Պատմատնտեսագիտական, ագրարային և աշխարհագրական բնույթի աշխատությունը նվիրված է պատմական Երևանի նահանգի և Կարսի մարզի հացահատիկագործական շրջանների գյուղատնտեսական տնտեսության, հողօգտագործման համակարգերի, արտադրական պայմանների և գյուղական բնակչության տնտեսական գործունեության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հրատարակության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է տարածաշրջանի բնական և աշխարհագրական պայմանների ազդեցությունը գյուղատնտեսական արտադրության զարգացման վրա, հողային ռեսուրսների օգտագործման եղանակները, մշակաբույսերի տարածվածությունը, հացահատիկային տնտեսության կազմակերպումը և գյուղական արտադրության տնտեսական արդյունավետության գնահատման հիմնախնդիրները։ Պատմական Երևանի նահանգը և Կարսի մարզը Ռուսական կայսրության վարչատարածքային միավորներ էին, որոնց գյուղատնտեսական կյանքը ձևավորվում էր բնակլիմայական պայմանների, հողային հարաբերությունների, բնակչության զբաղմունքների և տնտեսական ենթակառուցվածքների ազդեցությամբ։ Այս տարածքներում գյուղատնտեսությունը կարևոր նշանակություն ուներ բնակչության կենսապահովման, տեղական առևտրի, պարենային մատակարարումների և տարածաշրջանային տնտեսական հարաբերությունների զարգացման համար։ Աշխատության հիմնական ուղղություններից է հացահատիկային մշակաբույսերի արտադրության պայմանների ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով հողերի բերրիությունը, տեղումների քանակը, ջերմաստիճանային առանձնահատկությունները, բարձրադիր և հարթավայրային գոտիների տարբերությունները, ինչպես նաև գյուղատնտեսական աշխատանքների սեզոնային բնույթը։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի ցորենի, գարու և տարածաշրջանին բնորոշ այլ հացահատիկային մշակաբույսերի մշակության ավանդական եղանակները, ցանքատարածությունների կազմակերպումը, հողի մշակման տեխնիկան, բերքահավաքի գործընթացները և ստացված արտադրանքի պահպանման ու իրացման հնարավորությունները։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև գյուղատնտեսական հողերի դասակարգմանը, վարելահողերի և արոտավայրերի հարաբերակցությանը, հողային սեփականության ձևերին և գյուղացիական տնտեսությունների արտադրական հնարավորություններին։ Հողօգտագործման համակարգերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման պատմական առանձնահատկությունները, հողի մշակման արդյունավետության վրա ազդող գործոնները և բնական ռեսուրսների օգտագործման սահմանափակումները։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև ոռոգման և անջրդի երկրագործության փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը, քանի որ տարածաշրջանի տարբեր բնական գոտիներում ջրային ռեսուրսների հասանելիությունը կարող էր էապես ազդել մշակաբույսերի ընտրության, բերքատվության և գյուղատնտեսական տնտեսության կայունության վրա։ Աշխատության շրջանակում հետաքրքրություն են ներկայացնում ավանդական երկրագործական գործիքները, հողամշակման եղանակները, սերմնացուի ընտրությունը, մշակաբույսերի հերթափոխության սովորույթները և գյուղատնտեսական աշխատանքի կազմակերպման համայնքային ձևերը։ Առանձին նշանակություն ունի գյուղացիական ընտանիքների տնտեսական գործունեության ուսումնասիրությունը՝ ընդգրկելով աշխատուժի բաշխումը, ընտանեկան տնտեսության կառուցվածքը, արտադրության և սպառման հարաբերակցությունը, ինչպես նաև գյուղատնտեսական արտադրանքի վաճառքից ստացվող եկամուտների դերը գյուղական բնակչության կենսամակարդակի ձևավորման գործում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է երկրագործության և անասնապահության փոխկապակցվածության բացահայտումը, քանի որ պատմական գյուղատնտեսական տնտեսություններում անասնապահությունը հաճախ ապահովում էր հողամշակման համար անհրաժեշտ քարշող ուժը, օրգանական պարարտանյութերը և գյուղացիական ընտանիքների կենսապահովման լրացուցիչ միջոցները։ Այս համատեքստում կարող են դիտարկվել խոշոր և մանր եղջերավոր անասնապահության, արոտավայրերի օգտագործման, կերային ռեսուրսների և գյուղատնտեսական արտադրության բազմաճյուղ կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է նաև գյուղատնտեսական արտադրանքի տեղափոխման, տեղական շուկաների գործունեության, առևտրային կապերի և ճանապարհային հաղորդակցության ազդեցությունը հացահատիկագործական շրջանների տնտեսական զարգացման վրա։ Հացահատիկի արտադրության ծավալների և իրացման հնարավորությունների ուսումնասիրությունը կարևոր է տարածաշրջանի պարենային ապահովության, ապրանքային գյուղատնտեսության զարգացման և գյուղական տնտեսության շուկայական հարաբերություններում ներգրավվածության գնահատման տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում գյուղատնտեսական արտադրության վրա ազդող տնտեսական և սոցիալական գործոնները, մասնավորապես՝ հարկային պարտավորությունները, հողային վճարները, վարկային հարաբերությունները, արտադրական ծախսերը և գյուղացիական տնտեսությունների նյութական ապահովվածությունը։ Պատմատնտեսագիտական տեսանկյունից նման ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու գյուղական բնակչության տնտեսական վիճակի, արտադրական հարաբերությունների և տարածաշրջանի ագրարային զարգացման հիմնական միտումների մասին։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել վիճակագրական տեղեկությունների, գյուղատնտեսական հաշվառումների, վարչական փաստաթղթերի, աշխարհագրական նկարագրությունների և տնտեսական դիտարկումների համեմատական վերլուծության մեթոդներ։ Նման աղբյուրները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու մշակվող հողերի տարածքները, բերքատվության ցուցանիշները, գյուղատնտեսական արտադրանքի կառուցվածքը և տարբեր բնակավայրերի տնտեսական առանձնահատկությունները։ Միաժամանակ պատմական վիճակագրական տվյալների օգտագործման ժամանակ կարևոր է հաշվի առնել դրանց հավաքագրման մեթոդները, վարչական սահմանների փոփոխությունները և տվյալ ժամանակաշրջանի հաշվառման հնարավոր սահմանափակումները։ Աշխատության պատմական արժեքը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ տարածաշրջանի գյուղատնտեսական կյանքի վերաբերյալ տեղեկությունները կարող են նպաստել հայկական բնակավայրերի տնտեսական պատմության, գյուղական կենցաղի և ավանդական երկրագործական մշակույթի ուսումնասիրությանը։ Առանձին նշանակություն ունի բնական միջավայրի և տնտեսական գործունեության փոխհարաբերության վերլուծությունը, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են լեռնային և հարթավայրային պայմանները, հողերի որակը և կլիմայական առանձնահատկությունները ձևավորել գյուղատնտեսական մասնագիտացման տարբերությունները։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել նաև պատմական աշխարհագրության տեսանկյունից՝ նպաստելով նախկին վարչատարածքային միավորների տնտեսական կառուցվածքի, գյուղատնտեսական շրջանների տեղաբաշխման և բնակավայրերի արտադրական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը կապված է Հարավային Կովկասի ագրարային պատմության, հացահատիկագործության զարգացման, հողային հարաբերությունների և գյուղական տնտեսության կազմակերպման վերաբերյալ պատմական գիտելիքների ընդլայնման հետ։ Դրա աղբյուրագիտական արժեքը կարող է հատկապես կարևոր լինել տարածաշրջանի տնտեսական պատմության տարբեր փուլերի համեմատական ուսումնասիրության, պատմական գյուղատնտեսական ցուցանիշների վերլուծության և ավանդական արտադրական համակարգերի վերակազմության համար։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբաններին, տնտեսագետներին, ագրարային պատմության հետազոտողներին, պատմական աշխարհագրության մասնագետներին, ազգագրագետներին, գյուղատնտեսության պատմությամբ զբաղվող գիտնականներին, հայագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Այն ունի պատմատնտեսագիտական, աշխարհագրական, ագրարային և աղբյուրագիտական նշանակություն՝ նպաստելով պատմական Երևանի նահանգի և Կարսի մարզի գյուղատնտեսական արտադրության պայմանների, հացահատիկագործական տնտեսության զարգացման, հողօգտագործման ավանդույթների և գյուղական բնակչության տնտեսական կյանքի առանձնահատկությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։