ՀՀ էներգետիկայի սեկտորի ներդրումային գործոնի մոդելավորման հիմնահարցը անորոշության պայմաններում

Philosophy

Աշխատությունը նվիրված է ազատականության՝ որպես ինքնակազմակերպվող սոցիոմշակութային համակարգի տեսական և փիլիսոփայական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է ազատականությունը ոչ միայն որպես քաղաքական գաղափարախոսություն կամ պետական կառավարման սկզբունքների ամբողջություն դիտարկելու, այլև որպես հասարակության մեջ ինքնուրույն ձևավորվող և զարգացող արժեքների, նորմերի, ինստիտուտների, վարքային մոդելների ու փոխհարաբերությունների համակարգ ընկալելու մոտեցումը։ Այս տեսանկյունից հասարակական համակարգի զարգացումը պայմանավորվում է բազմաթիվ անհատների և խմբերի գործողությունների փոխազդեցությամբ, իսկ ընդհանուր սոցիոմշակութային կարգը կարող է ձևավորվել առանց կենտրոնացված վերահսկողության կամ նախապես ամբողջությամբ սահմանված միասնական ծրագրի։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ազատականության հիմնարար արժեքները՝ անհատի ազատությունը, անձնական ինքնավարությունը, իրավական հավասարությունը, սեփականության իրավունքը, հանդուրժողականությունը, բազմակարծությունը և պատասխանատվությունը։ Այս արժեքների փոխկապակցվածությունը դիտարկվում է որպես այն հիմքը, որի վրա կարող են ձևավորվել հասարակական համագործակցության և ինքնակարգավորման կայուն մեխանիզմներ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում անհատի և հասարակության փոխհարաբերությանը։ Ազատական մտածողության շրջանակում անհատը դիտարկվում է որպես ինքնուրույն որոշումներ կայացնելու ունակ և սեփական կյանքի համար պատասխանատու սուբյեկտ, սակայն նրա ազատությունը գոյություն ունի սոցիալական միջավայրում և ենթադրում է այլ անհատների իրավունքների ու ազատությունների ճանաչում։ Այսպիսով, ազատությունը չի նույնացվում անսահմանափակ կամայականության հետ, այլ կապվում է փոխադարձ իրավական և բարոյական սահմանափակումների հետ։ Ինքնակազմակերպման գաղափարը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպես կարող են հասարակական ինստիտուտները, նորմերը և համագործակցության ձևերը առաջանալ անհատների բազմազան գործողությունների արդյունքում։ Շուկան, քաղաքացիական հասարակությունը, ինքնակառավարվող միավորումները, հասարակական նախաձեռնությունները և այլ սոցիալական կառույցներ կարող են դիտարկվել որպես նման գործընթացների օրինակներ, որտեղ բազմաթիվ մասնակիցների որոշումների փոխազդեցությունը ձևավորում է ավելի լայն համակարգային արդյունք։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ինքնակազմակերպման և պետական կառավարման հարաբերությանը։ Այդ համատեքստում ուսումնասիրվում է պետության դերը՝ որպես իրավական կարգի, անվտանգության և անհատական իրավունքների պաշտպանության երաշխավոր, միաժամանակ դիտարկելով այն վտանգները, որոնք կարող են առաջանալ հասարակական կյանքի չափազանց կենտրոնացված վերահսկողության դեպքում։ Կարևոր թեմա է նաև ազատականության սոցիոմշակութային բնույթը։ Ազատական հասարակությունը պահպանելու համար անհրաժեշտ են ոչ միայն իրավական և քաղաքական ինստիտուտներ, այլև համապատասխան մշակութային արժեքներ ու վարքականոններ՝ փոխադարձ հարգանք, հանդուրժողականություն, երկխոսության պատրաստակամություն, պատասխանատվություն և տարբերությունների ընդունում։ Այդ արժեքների վերարտադրությունը հասարակության մեջ կարող է դիտարկվել որպես ինքնակազմակերպվող համակարգի կայունության կարևոր նախապայման։ Հետազոտությունը կարող է քննարկել նաև ազատական համակարգի ներքին հակասությունները և սահմանափակումները։ Անհատական ազատության և սոցիալական հավասարության, մրցակցության և համերաշխության, մասնավոր շահի և հանրային բարիքի միջև հարաբերությունները կարող են առաջացնել բարդ խնդիրներ, որոնց լուծումը պահանջում է ինստիտուցիոնալ և մշակութային հավասարակշռություն։ Այս տեսանկյունից ինքնակազմակերպվող համակարգի կայունությունը պայմանավորված է ոչ միայն ազատության առկայությամբ, այլև համակարգի ներսում հակասությունների կարգավորման կարողությամբ։ Աշխատության տեսական նշանակությունը կայանում է ազատականության բնույթի ընդլայնված մեկնաբանության մեջ, որտեղ այն ներկայացվում է որպես դինամիկ սոցիոմշակութային համակարգ՝ կազմված փոխկապակցված անհատներից, արժեքներից, նորմերից և ինստիտուտներից։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել հասարակական փոփոխությունները, քաղաքական գործընթացները և մշակութային վերափոխումները ոչ միայն վերևից ներքև կառավարման, այլև ինքնակազմակերպման ու փոխազդեցության տեսանկյունից։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել փիլիսոփաներին, քաղաքագետներին, սոցիոլոգներին, մշակութաբաններին, քաղաքական տեսության մասնագետներին և ժամանակակից հասարակության զարգացման տեսական խնդիրներով հետաքրքրվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ազատականությունը ներկայացնում է որպես փոխկապակցված արժեքների և սոցիալական մեխանիզմների համակարգ, որի շրջանակում անհատական ազատությունը, ինքնավարությունը, բազմակարծությունը և փոխադարձ պատասխանատվությունը կարող են նպաստել հասարակական կարգի ինքնակազմակերպմանը և շարունակական վերարտադրությանը։

Pedagogy

Այս աշխատանքը ուսումնասիրում է ուսուցչի մասնագիտական պատրաստության համակարգերի ռազմավարությունները Հայաստանի Հանրապետության և Մեծ Բրիտանիայի կրթական համակարգերում՝ իրականացնելով համեմատական վերլուծություն կրթական քաղաքականության, ուսուցչի պատրաստման կառուցվածքի և մասնագիտական զարգացման մոտեցումների միջև։ Նյութում քննարկվում են ուսուցիչների նախնական պատրաստության փուլերը՝ բուհական կրթություն, մանկավարժական պրակտիկա և որակավորման պահանջներ, ինչպես նաև շարունակական մասնագիտական զարգացման համակարգերը, որոնք ապահովում են ուսուցչի հմտությունների արդիականացումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցչի դերի ընկալման տարբերություններին երկու համակարգերում՝ որտեղ Հայաստանի Հանրապետությունում շեշտը հաճախ դրվում է տեսական պատրաստվածության վրա, իսկ Մեծ Բրիտանիայում՝ գործնական հմտությունների, դպրոցական ինտեգրված փորձառության և ստանդարտացված գնահատման համակարգերի վրա։ Աշխատությունը նաև վերլուծում է կրթական քաղաքականության ազդեցությունը ուսուցչի մասնագիտական որակի, ուսուցման արդյունավետության և կրթության ընդհանուր որակի վրա՝ ընդգծելով լավագույն փորձերի փոխանակման հնարավորությունները և բարեփոխումների ուղղությունները։

Law

Նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ֆինանսական գործունեության կազմակերպման, վերահսկման և իրավական կարգավորման համակարգի համակողմանի վերլուծությանը՝ նախատեսված իրավագիտության, ֆինանսների և պետական կառավարման ոլորտներում սովորող ուսանողների ու մասնագետների համար, գրքում ներկայացվում են ֆինանսական իրավունքի հիմնական ինստիտուտները և սկզբունքները՝ պետական ֆինանսների կառավարում, բյուջետային համակարգ, հարկային հարաբերություններ, բանկային գործունեության իրավական հիմքեր, արժեթղթերի շուկայի կարգավորում և ֆինանսական վերահսկողության մեխանիզմներ, բացատրվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրական դաշտի կառուցվածքը և դրա կապը միջազգային իրավական նորմերի ու ֆինանսական ստանդարտների հետ, մանրամասն քննարկվում են ֆինանսական կազմակերպությունների գործունեության լիցենզավորման, վերահսկման և պատասխանատվության իրավական հիմքերը, ինչպես նաև պետական վերահսկող մարմինների դերակատարությունը ֆինանսական կայունության ապահովման գործում, աշխատությունը անդրադառնում է նաև ֆինանսական հանցագործությունների կանխարգելման, փողերի լվացման դեմ պայքարի և ֆինանսական թափանցիկության ապահովման իրավական գործիքներին, ներկայացվում են ֆինանսական վեճերի լուծման մեխանիզմները և դատական պրակտիկայի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև ֆինանսական ոլորտի բարեփոխումների և օրենսդրական զարգացման միտումները, գիրքը համադրում է տեսական իրավական հիմքերը և գործնական կարգավորման օրինակները՝ նպաստելով ֆինանսական իրավունքի խորքային ըմբռնմանը և կիրառական հմտությունների ձևավորմանը։

Religion

Այս պատմագիտական ակնարկը ներկայացնում է Հայ Առաքելական Արևելյան Եկեղեցու ձևավորման, զարգացման և պատմական էվոլյուցիայի հիմնական փուլերը՝ սկսած քրիստոնեության ընդունումից Հայաստանում մինչև նոր և նորագույն ժամանակաշրջաններ։ Աշխատության մեջ դիտարկվում է եկեղեցու դերը որպես հոգևոր, մշակութային և հասարակական ինստիտուտ, որը ձևավորել և պահպանել է ազգային ինքնությունը տարբեր քաղաքական ու պատմական պայմաններում։ Հեղինակը վերլուծում է եկեղեցական կառույցի կազմակերպչական զարգացումը, կաթողիկոսության ինստիտուտի կայացումը, թեմական համակարգի ձևավորումը, ինչպես նաև եկեղեցու հարաբերությունները պետական իշխանությունների և այլ քրիստոնեական կենտրոնների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դավանաբանական առանձնահատկություններին, ծիսական ավանդույթներին և եկեղեցական գրականության զարգացմանը՝ որպես հոգևոր մշակույթի կարևոր բաղադրիչների։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է եկեղեցու մասնակցությունը կրթական, բարեգործական և մշակութային գործընթացներին՝ ցույց տալով նրա բազմակողմանի դերակատարությունը հայ հասարակության կյանքում։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է խոզերի օնտոգենեզի ընթացքում էրիթրոպոեզի՝ էրիթրոցիտների առաջացման և զարգացման գործընթացի ֆիզիոլոգիական փոփոխությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են կենդանու զարգացման տարբեր փուլերում արյունաստեղծ համակարգի ձևավորման և գործունեության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև կարմիր արյան բջիջների քանակական և որակական ցուցանիշների փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում էրիթրոցիտների առաջացման, հասունացման և շրջանառության գործընթացների տարիքային դինամիկային, դրանց կապին օրգանիզմի աճի և ֆիզիոլոգիական զարգացման հետ։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել արյան ձևավոր տարրերի, հեմոգլոբինի մակարդակի, էրիթրոցիտների քանակի և այլ հեմատոլոգիական ցուցանիշների փոփոխությունները զարգացման տարբեր ժամանակահատվածներում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում արյունաստեղծ օրգանների գործունեության տարիքային առանձնահատկություններին և էրիթրոպոեզի կարգավորման մեխանիզմներին, ինչպես նաև դրանց փոխկապակցվածությանը կենդանու նյութափոխանակության, աճի և հյուսվածքների թթվածնային ապահովման պահանջների հետ։ Հետազոտությունը կարող է ներառել տարբեր տարիքային խմբերի կենդանիների համեմատական ուսումնասիրություն՝ բացահայտելու համար էրիթրոպոեզի բնականոն զարգացման օրինաչափությունները և տարիքային անցումների ընթացքում տեղի ունեցող փոփոխությունները։ Ստացված տվյալների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու ֆիզիոլոգիական տարիքային փոփոխությունները պաթոլոգիական վիճակներից, ինչը կարևոր նշանակություն ունի անասնաբուժական ախտորոշման և կենդանիների առողջական վիճակի գնահատման համար։ Ուսումնասիրությունը կարող է արժեքավոր լինել նաև խոզաբուծության մեջ կենդանիների աճի և զարգացման վերահսկման, կերակրման պայմանների գնահատման և արտադրողականության հետ կապված ֆիզիոլոգիական գործընթացների ավելի լավ ըմբռնման տեսանկյունից։ Աշխատության արդյունքները կարող են լրացնել գյուղատնտեսական կենդանիների արյունաստեղծության և տարիքային ֆիզիոլոգիայի վերաբերյալ գիտելիքները և հիմք ծառայել հետագա կենսաբժշկական ու անասնաբուժական ուսումնասիրությունների համար։ Այն կարող է հետաքրքրել ֆիզիոլոգներին, անասնաբույժներին, հեմատոլոգիայի և կենդանիների կենսաբանության մասնագետներին, անասնաբուծության ոլորտի հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

History

Աշխատանքը նվիրված է Արևելյան Հայաստանում բանվոր դասակարգի ձևավորման և զարգացման գործընթացի ուսումնասիրությանը 1861-1914 թվականներին։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են այն սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական փոփոխությունները, որոնք նպաստեցին տարածաշրջանում արդյունաբերական արտադրության ընդլայնմանը, վարձու աշխատանքի տարածմանը և բանվորական սոցիալական խավի աստիճանական ձևավորմանը։ Ուսումնասիրվում են գյուղատնտեսական և արհեստագործական ավանդական տնտեսությունից դեպի արդյունաբերական արտադրության անցման առանձնահատկությունները, գործարանների և արտադրամասերի ստեղծումը, հանքարդյունաբերության, պղնձաձուլության, գինու-կոնյակի արտադրության և այլ ճյուղերի զարգացումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քաղաքների, հատկապես արդյունաբերական կենտրոնների տնտեսական վերափոխմանը և դրանցում բանվորական բնակչության թվաքանակի աճին։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել բանվորների սոցիալական կազմը, աշխատանքի պայմանները, աշխատաժամանակը, աշխատավարձի մակարդակը, կենցաղային վիճակը և սոցիալական ապահովության խնդիրները։ Կարևորվում է նաև գյուղական բնակչության մի մասի աստիճանական ներգրավումը վարձու աշխատանքի ոլորտ, ինչպես նաև Արևելյան Հայաստանի տարածքում աշխատանքային միգրացիայի և աշխատուժի շարժունակության ազդեցությունը բանվորական միջավայրի ձևավորման վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բանվորների սոցիալական գիտակցության զարգացումը և աշխատավորական շարժման առաջացումը։ Ուսումնասիրվում են գործադուլների, բողոքի գործողությունների, աշխատանքային կազմակերպվածության և քաղաքական գաղափարների տարածման գործընթացները, ինչպես նաև սոցիալ-դեմոկրատական և այլ քաղաքական հոսանքների ազդեցությունը բանվորական միջավայրի վրա։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում կանանց և անչափահասների աշխատանքի առանձնահատկություններին, աշխատանքային շահագործման դրսևորումներին և դրանց շուրջ ձևավորված հասարակական վերաբերմունքին։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու բանվոր դասակարգի ձևավորումը ոչ միայն որպես տնտեսական գործընթաց, այլև որպես հասարակական կառուցվածքի փոփոխության կարևոր բաղադրիչ, որը նպաստեց նոր սոցիալական հարաբերությունների և քաղաքային հասարակության զարգացմանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել Արևելյան Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական պատմության, արդյունաբերականացման ընթացքի և հայ հասարակության սոցիալական կառուցվածքի փոփոխությունների ավելի ամբողջական ըմբռնմանը՝ նախանշելով այն հիմնական գործընթացները, որոնք ձևավորեցին բանվորական խավի դիրքն ու դերը մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկիզբը։