Հիվանդ մարդը

History

Այն նախատեսված է պատմության, իրավագիտության, հողաշինարարության, աշխարհագրության և պետական կառավարման ոլորտների ուսանողների ու մասնագետների համար։ Նյութում իրականացվում է համեմատական վերլուծություն՝ ընդգծելով տարբեր քաղաքական և սոցիալ-տնտեսական համակարգերի ազդեցությունը հողային հարաբերությունների, սահմանների ձևավորման և հողօգտագործման կազմակերպման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հողային բարեփոխումների, վարչատարածքային փոփոխությունների և հողային սեփականության ձևերի էվոլյուցիային տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Աշխատությունում ներկայացվում են նաև սահմանազատման գործընթացների իրավական և վարչական հիմքերը, դրանց իրականացման մեխանիզմները և առկա խնդիրները։ Բացի այդ, քննարկվում են ժամանակակից Հայաստանի հողաշինարարական քաղաքականության առանձնահատկությունները և պատմական փորձի կիրառման հնարավորությունները ներկայիս կառավարման համակարգում։ Նյութը միավորում է պատմական վերլուծությունը և իրավատնտեսական մոտեցումները՝ ապահովելով հողաշինարարության և սահմանազատման գործընթացների ամբողջական և համեմատական պատկերացում։

History

Աշխատությունը նվիրված է 1921 թվականի փետրվարին Հայաստանում տեղի ունեցած հակախորհրդային ապստամբության պատճառների, ընթացքի, մասնակից ուժերի և պատմական հետևանքների ուսումնասիրությանը։ Թեման Հայաստանի նորագույն պատմության կարևոր և միաժամանակ վիճահարույց էջերից է, որի վերաբերյալ խորհրդային և հետխորհրդային պատմագրության մեջ ձևավորվել են էապես տարբեր մեկնաբանություններ։ Ժամանակակից ուսումնասիրությունները ևս ընդգծում են, որ ապստամբության առանձին հարցերի շուրջ չկա բոլորի կողմից ընդունված միասնական գնահատական։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչն է Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո ստեղծված քաղաքական, սոցիալական և տնտեսական իրավիճակի վերլուծությունը։ 1920 թվականի վերջին խորհրդային իշխանության հաստատումը ուղեկցվեց վարչական համակարգի կտրուկ փոփոխությամբ, քաղաքական հակառակորդների նկատմամբ հետապնդումներով, ձերբակալություններով և հասարակական լարվածության աճով, ինչն աստիճանաբար նպաստեց դժգոհության խորացմանը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում նախկին Հայաստանի Հանրապետության պետական, ռազմական և քաղաքական գործիչների նկատմամբ վերաբերմունքին, մասնավորապես՝ ձերբակալություններին, աքսորներին և հայկական բանակի նախկին սպաների նկատմամբ իրականացված գործողություններին։ Այս հանգամանքները կարևոր դեր են ունեցել այն միջավայրի ձևավորման գործում, որտեղ զինված դիմադրությունը դարձավ հնարավոր և որոշ շրջանակների համար անհրաժեշտ քայլ։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում է նաև ապստամբության կազմակերպական կողմը, դրա մասնակիցների կազմը և տարբեր քաղաքական ու հասարակական ուժերի դերակատարությունը։ Հետազոտական գրականության մեջ քննարկվում է այն հարցը, թե որքանով էր շարժումը նախապես կազմակերպված, և որքանով էր այն առաջացել տեղական ու համաժողովրդական դժգոհության հիման վրա։ Այս առումով թեմայի ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն իրադարձությունների ժամանակագրությունը վերականգնելու, այլև դրանց ներքին շարժառիթներն ու քաղաքական նշանակությունը հասկանալու համար։ Ապստամբությունը բացահայտ փուլ մտավ 1921 թվականի փետրվարի 18-ին, երբ ապստամբական ուժերը մտան Երևան, իսկ խորհրդային իշխանության ներկայացուցիչներն ու Կարմիր բանակի ստորաբաժանումները նահանջեցին դեպի Ղամարլուի ուղղություն։ Երևանում ձևավորվեց «Հայրենիքի փրկության կոմիտե»-ն՝ Սիմոն Վրացյանի գլխավորությամբ, որը նախատեսվում էր որպես ժամանակավոր իշխանության մարմին։ Հետագա փուլում ապստամբական ուժերը բախվեցին Կարմիր բանակի ռազմական գերազանցությանը, և շարժումը աստիճանաբար կորցրեց իր դիրքերը։ Ապստամբության ճնշումը ավարտվեց ապրիլի սկզբին՝ խորհրդային ուժերի կողմից Երևանի վերագրավմամբ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ապստամբության պարտության պատճառներին՝ ռազմական ուժերի անհավասարակշռությանը, կազմակերպչական դժվարություններին, տարբեր քաղաքական խմբերի միջև տարաձայնություններին, արտաքին քաղաքական իրավիճակին և խորհրդային իշխանության ռազմական ռեսուրսներին։ Հետազոտության կարևոր հատված կարող է կազմել նաև ապստամբությունից հետո Հայաստանում հաստատված քաղաքական իրավիճակի ուսումնասիրությունը՝ բռնաճնշումների, ձերբակալությունների, աքսորների և քաղաքական ընդդիմության հետագա ճնշման համատեքստում։ Ապստամբության հետևանքները գնահատելիս կարևոր է հաշվի առնել նաև այն, որ դրա մասին պատմագրական մեկնաբանությունները երկար ժամանակ պայմանավորված էին քաղաքական-գաղափարական դիրքորոշումներով։ Խորհրդային պատմագրության մեջ այն հիմնականում ներկայացվում էր որպես «խռովություն» կամ «ավանտյուրա», մինչդեռ հետխորհրդային ուսումնասիրություններում այն ավելի հաճախ դիտարկվում է որպես հակաբոլշևիկյան կամ ժողովրդական ապստամբություն։ Այդ պատճառով աշխատության արժեքը կարող է պայմանավորված լինել նաև տարբեր պատմագիտական մոտեցումների համադրմամբ և իրադարձությունների հնարավորինս բազմակողմանի գնահատմամբ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայագետներին, պատմաբաններին, քաղաքագետներին, հասարակական շարժումների ուսումնասիրողներին, Հայաստանի նորագույն պատմության մասնագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և 20-րդ դարի առաջին քառորդի հայ քաղաքական պատմությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին։

Medicine

Այս բժշկագիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է ռեզուս-կոնֆլիկտային հղիության ժամանակակից պատկերացումներին և այդ վիճակի հնարավոր ազդեցությանը հղի կնոջ լյարդի ֆունկցիոնալ ու նյութափոխանակային վիճակի վրա։ Ռեզուս-անհամատեղելիության դեպքում հիմնականում ռեզուս-բացասական մոր և ռեզուս-դրական պտղի միջև առաջացած իմունաբանական փոխազդեցությունը կարող է հանգեցնել մայրական հակամարմինների ձևավորմանը, որոնք անցնում են պլացենտայով և վնասում պտղի էրիթրոցիտները՝ առաջացնելով պտղի և նորածնի հեմոլիտիկ հիվանդություն։ Ուսումնասիրության առանցքում ռեզուս-կոնֆլիկտի ոչ միայն մանկաբարձական, այլև համակարգային ազդեցությունների բացահայտումն է։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հղի կնոջ լյարդին, քանի որ այն մասնակցում է նյութափոխանակության, սպիտակուցների սինթեզի, հորմոնների և կենսաբանական ակտիվ նյութերի փոխակերպման, ինչպես նաև օրգանիզմում առաջացող բազմաթիվ նյութերի չեզոքացման ու հեռացման գործընթացներին։ Պտղի էրիթրոցիտների իմունաբանական քայքայման հետևանքով առաջացող նյութափոխանակային բեռը և հղիության ընթացքում տեղի ունեցող ֆիզիոլոգիական փոփոխությունները կարող են ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվել որպես լյարդի ֆունկցիոնալ վիճակի վրա հնարավոր ազդեցություն ունեցող գործոններ։ Ռեզուս-կոնֆլիկտի զարգացման մեխանիզմը կապված է մայրական իմունային համակարգի սենսիբիլիզացիայի հետ։ Երբ ռեզուս-բացասական կնոջ օրգանիզմը շփվում է ռեզուս-դրական էրիթրոցիտների հետ, կարող են ձևավորվել հակա-D IgG հակամարմիններ։ Հետագա ռեզուս-դրական հղիության ժամանակ այդ հակամարմինները կարող են անցնել պլացենտային պատնեշով և նպաստել պտղի էրիթրոցիտների հեմոլիզին։ Այդ պատճառով խնդիրը հատկապես կարևոր է նախկինում սենսիբիլիզացված կանանց հաջորդող հղիությունների ժամանակ։ Ժամանակակից բժշկության մեջ ռեզուս-սենսիբիլիզացիայի կանխարգելման հիմնական միջոցներից է հակա-D իմունոգլոբուլինի կիրառումը, որը զգալիորեն նվազեցրել է ռեզուս-կապված հեմոլիտիկ հիվանդության հաճախականությունը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից մեկը կարող է լինել հղի կնոջ լյարդի ֆունկցիոնալ վիճակի գնահատումը։ Այդ նպատակով բժշկական հետազոտություններում սովորաբար ուշադրություն է դարձվում լյարդային ֆերմենտների, բիլիռուբինի, սպիտակուցային փոխանակության և այլ կենսաքիմիական ցուցանիշների դինամիկային։ Նման ցուցանիշների համադրումը կլինիկական տվյալների հետ հնարավորություն է տալիս գնահատելու՝ արդյոք տվյալ հղիության ընթացքում առկա են լյարդի աշխատանքի փոփոխություններ և որքանով են դրանք կապված ուսումնասիրվող իմունաբանական գործընթացների հետ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև բիլիռուբինի նյութափոխանակության ուսումնասիրությունը։ Պտղի էրիթրոցիտների հեմոլիզի հետևանքով առաջացած բիլիռուբինը պտղից կարող է անցնել մայրական շրջանառություն, իսկ մայրական օրգանիզմը մասնակցում է դրա մշակման և հեռացման գործընթացներին։ Այս հանգամանքը կարող է հիմք հանդիսանալ պտղի հեմոլիզի, պլացենտար փոխանակության և մայրական լյարդի ֆունկցիոնալ վիճակի փոխկապակցվածությունը ուսումնասիրելու համար։ Միաժամանակ կարևոր է տարբերակել ռեզուս-կոնֆլիկտի ուղղակի ազդեցությունը մոր լյարդի վրա և այն փոփոխությունները, որոնք կարող են առաջանալ հղիության այլ բարդությունների կամ ուղեկցող հիվանդությունների պատճառով։ Ժամանակակից մոտեցումը պահանջում է նման տարբերակումը, քանի որ հղիության ընթացքում լյարդի ֆունկցիոնալ փոփոխությունները կարող են ունենալ բազմաթիվ պատճառներ։ Հետևաբար ուսումնասիրության գիտական արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն լյարդային ցուցանիշների արձանագրմամբ, այլև դրանց հնարավոր պատճառահետևանքային կապերի մանրամասն վերլուծությամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել պտղի վիճակի գնահատմանը։ Ռեզուս-կապված հեմոլիտիկ հիվանդության ծանր ձևերը կարող են առաջացնել պտղի արտահայտված անեմիա, հիդրոպս, սրտային անբավարարություն և այլ ծանր բարդություններ։ Հետևաբար մոր լյարդի ցուցանիշների ուսումնասիրությունը նպատակահարմար է դիտարկել պտղի հեմատոլոգիական և ֆունկցիոնալ վիճակի գնահատման հետ միասին։ Այդպիսի համալիր մոտեցումը թույլ է տալիս ուսումնասիրել մայր-պլացենտա-պտուղ համակարգը որպես փոխկապակցված ամբողջություն։ Հետազոտության մեջ կարևոր կարող է լինել նաև ռեզուս-կոնֆլիկտի ծանրության տարբեր աստիճանների համեմատությունը։ Թեթև սենսիբիլիզացիայի դեպքում մայրական և պտղային համակարգերի փոփոխությունները կարող են լինել նվազ արտահայտված, մինչդեռ բարձր հակամարմինային ակտիվության և ծանր պտղային հեմոլիզի դեպքում կարող են առաջանալ ավելի լուրջ կլինիկական հետևանքներ։ Հետևաբար լյարդային ֆունկցիայի ցուցանիշների համադրումը հակամարմինների մակարդակի և պտղի վիճակի տվյալների հետ կարող է օգնել ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել գործընթացի զարգացման մասին։ Թեմայի կարևոր մասն է նաև կանխարգելիչ և ախտորոշիչ միջոցառումների ուսումնասիրությունը։ Ռեզուս-բացասական հղիների վաղ հայտնաբերումը, հակամարմինների սկրինինգը, դրանց մակարդակի դինամիկ հետևումը և անհրաժեշտության դեպքում պտղի վիճակի հատուկ մոնիթորինգը ժամանակակից հսկողության կարևոր բաղադրիչներ են։ Այս մոտեցումները հնարավորություն են տալիս ժամանակին հայտնաբերել պտղի անեմիայի կամ հեմոլիտիկ հիվանդության զարգացման վտանգը և համապատասխան բժշկական կենտրոններում կիրառել անհրաժեշտ միջամտություններ։ Ծանր դեպքերում կարող է պահանջվել ներարգանդային արյան փոխներարկում, որը մասնագիտացված կենտրոններում կարող է զգալիորեն նվազեցնել պերինատալ կորուստների ռիսկը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը կայանում է նաև ռեզուս-կոնֆլիկտային հղիության նկատմամբ ամբողջական մոտեցման ձևավորման մեջ։ Խնդիրը չի սահմանափակվում միայն պտղի էրիթրոցիտների քայքայման և պտղի հեմոլիտիկ հիվանդության ուսումնասիրությամբ, այլ կարող է ընդգրկել մայրական օրգանիզմի պատասխան ռեակցիաները, նյութափոխանակային գործընթացները, պլացենտայի ֆունկցիան և լյարդի մասնակցությունը այդ գործընթացներին։ Այս տեսանկյունից թեման գտնվում է մանկաբարձության, իմունոհեմատոլոգիայի, պերինատոլոգիայի և կենսաքիմիայի փոխհատման ոլորտում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ռեզուս-կոնֆլիկտային հղիությունը ներկայացնում է որպես բարդ իմունաբանական վիճակ, որի հետևանքները հիմնականում դրսևորվում են պտղի և նորածնի հեմոլիտիկ հիվանդությամբ, սակայն որի ընթացքում անհրաժեշտ է ուշադրություն դարձնել նաև մոր օրգանիզմի ֆունկցիոնալ վիճակին։ Լյարդի աշխատանքի և նյութափոխանակային ցուցանիշների ուսումնասիրությունը կարող է լրացուցիչ տեղեկություն տալ հիվանդության պաթոֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունների մասին և նպաստել մայրական ու պտղային վիճակների համալիր գնահատմանը։ Թեման կարող է հետաքրքրել մանկաբարձ-գինեկոլոգներին, պերինատոլոգներին, իմունոլոգներին, հեմատոլոգներին, լյարդաբաններին, կլինիկական կենսաքիմիկոսներին և բժշկության պատմությամբ ու հղիության բարդությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։

History

Գրքում հիշատակվում է Խորեն վարդապետ Ստեփանեն և նրա գործունեությունը Բաքվում։ Հոգևորականի անվան և բնակավայրի հիշատակումը թույլ է տալիս ենթադրել, որ աշխատությունը կամ հրատարակությունը վերաբերում է տվյալ հոգևորականի կյանքին, ծառայությանը կամ Բաքվում ծավալած գործունեությանը։ XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին Բաքուն Կովկասի հայաբնակ կարևոր կենտրոններից էր, որտեղ գործում էին հայկական եկեղեցական համայնքներ, կրթական հաստատություններ, մշակութային կազմակերպություններ և տպագրական օջախներ։ Քաղաքի հայ համայնքի հոգևոր ու հասարակական կյանքում եկեղեցական գործիչները կարող էին կարևոր դեր ունենալ կրոնական ծառայության, կրթության, համայնքային կազմակերպման և ազգային մշակույթի պահպանման գործում։ Վերնագրի «Բաքվի մեջ» ձևակերպումը մատնանշում է տվյալ վայրի հետ անմիջական կապը, սակայն ինքնին չի պարզում՝ գիրքը կենսագրակա՞ն ակնարկ է, պատմական տեղեկությո՞ւն, հրապարակախոսակա՞ն նյութ, թե՞ որևէ այլ բնույթի աշխատություն։ Առանց հրատարակության տարեթվի, էջաքանակի, տպարանի կամ բովանդակության մասին լրացուցիչ տվյալների հնարավոր չէ հաստատել նաև հեղինակի ինքնությունը, նյութի ստեղծման հանգամանքները կամ Խորեն վարդապետ Ստեփանեի գործունեության կոնկրետ դրվագները։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել Բաքվի հայ համայնքի պատմության, հոգևորականության գործունեության և կովկասահայ հասարակական կյանքի ուսումնասիրության համար։

Literature

Աշխատությունը նվիրված է Գրիգոր Անավարզեցու շարականագրական ժառանգության, նրա ստեղծագործությունների գաղափարական, գրական և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում հեղինակի գործունեության պատմամշակութային միջավայրը, հայ միջնադարյան հոգևոր գրականության զարգացման առանձնահատկությունները և շարականագրության մեջ նրա ունեցած տեղն ու նշանակությունը։ Վերլուծվում են նրան վերագրվող շարականների թեմատիկան, կառուցվածքը, լեզվական ու ոճական առանձնահատկությունները, պատկերային համակարգը և աստվածաբանական բովանդակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հոգևոր գաղափարների բանաստեղծական արտահայտման միջոցներին, սուրբգրային պատկերների և խորհրդանիշների կիրառմանը, ինչպես նաև եկեղեցական ավանդույթի և հեղինակային ստեղծագործական մոտեցումների փոխհարաբերությանը։ Դիտարկվում են շարականների ժանրային առանձնահատկությունները, տաղաչափական կառուցվածքը, բառապաշարը և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցները՝ միջնադարյան հայ հոգևոր բանաստեղծության ընդհանուր զարգացման համատեքստում։ Քննարկվում են նաև ստեղծագործությունների հեղինակային պատկանելության, ձեռագրական պահպանության և բնագրագիտական ուսումնասիրության հետ կապված հարցերը։ Կարևորվում է շարականների ուսումնասիրությունը ոչ միայն որպես եկեղեցական ծիսակարգի մաս, այլև որպես միջնադարյան հայ գրականության, երաժշտական մշակույթի և հոգևոր մտածողության արժեքավոր դրսևորում։ Անդրադարձ է կատարվում Գրիգոր Անավարզեցու ստեղծագործական ժառանգության կապերին նախորդ և ժամանակակից շարականագիրների ավանդույթների հետ։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու հեղինակի գրական գործունեության, շարականների գեղարվեստական արժեքի և հայ միջնադարյան մշակույթում դրանց նշանակության մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ միջնադարյան գրականության, շարականագիտության, հայ եկեղեցու պատմության, երաժշտագիտության և ձեռագրագիտության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է կենսաբանական թաղանթների ֆոսֆոլիպիդային մոդելներում առաջացող կառուցվածքային և գործառական փոփոխությունների ուսումնասիրությանը՝ ջերմային վնասման և իոնացնող ճառագայթման հետ կապված սթրեսային ազդեցությունների պայմաններում։ Հետազոտության առանցքում բջջաթաղանթի հիմնական լիպիդային բաղադրիչների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների փոփոխություններն են և դրանց հնարավոր ազդեցությունը թաղանթային համակարգերի կայունության ու գործառույթի վրա։ Ֆոսֆոլիպիդային մոդելների կիրառումը հնարավորություն է տալիս պարզեցված համակարգում ուսումնասիրելու այն հիմնարար գործընթացները, որոնք կարող են տեղի ունենալ իրական կենսաթաղանթներում վնասող գործոնների ազդեցությամբ։ Քննվում են լիպիդային շերտի կազմակերպվածության, շարժունակության, թափանցելիության, մածուցիկության և կառուցվածքային ամբողջականության փոփոխությունները՝ դրանք կապելով ֆոսֆոլիպիդների մոլեկուլային փոխազդեցությունների վերափոխումների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում օքսիդացման գործընթացների նշանակությանը, քանի որ սթրեսային ազդեցությունների պայմաններում լիպիդային բաղադրիչների փոփոխությունները կարող են խաթարել թաղանթի բնական կառուցվածքը և ազդել դրա ֆունկցիոնալ հատկությունների վրա։ Ուսումնասիրվում է նաև թաղանթային լիպիդների բաղադրության և վնասող ազդեցությունների նկատմամբ կայունության միջև հնարավոր կապը։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ջերմային և ճառագայթային սթրեսների պայմաններում առաջացող փոփոխությունների ընդհանուր ու տարբերակիչ առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր նշանակություն ունեն կենսաֆիզիկական և կենսաքիմիական ցուցանիշները, որոնց միջոցով հնարավոր է բնութագրել ֆոսֆոլիպիդային համակարգերի վիճակը և հետևել դրանց կառուցվածքային վերափոխումներին։ Նման ուսումնասիրությունները նպաստում են բջջային վնասման մեխանիզմների ավելի խոր ընկալմանը, քանի որ կենսաթաղանթների կառուցվածքային կայունությունը սերտորեն կապված է նյութափոխանակության, նյութերի փոխադրման և բջջային ազդանշանային գործընթացների հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է կենսաֆիզիկայի, կենսաքիմիայի և թաղանթաբանության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով պարզաբանել տարբեր սթրեսային գործոնների ազդեցությամբ ֆոսֆոլիպիդային համակարգերում տեղի ունեցող կառուցվածքային ու գործառական փոփոխությունների օրինաչափությունները։