Идеологи освобождения турецких армян: романист Раффи, бытописатель Дзеренц, поэт Р. Патканьян и публицист Гр. Арцруни

Religion

Այս աշխատությունը ներկայացնում է քրիստոնեական եկեղեցու մեծագույն հայրերից և աստվածաբաններից մեկի՝ Սուրբ Հովհան Ոսկեբերանի մեկնողական ժառանգությունը՝ նվիրված Մատթեոսի Ավետարանին։ Այն ընդգրկում է ավետարանական բնագրի աստվածաբանական, բարոյական և հոգևոր մեկնաբանությունը՝ բացահայտելով Հիսուս Քրիստոսի կյանքի, քարոզչության, ուսուցման և փրկագործական առաքելության կարևորագույն գաղափարները։ Հովհան Ոսկեբերանը, լինելով Կոստանդնուպոլսի արքեպիսկոպոս և վաղ քրիստոնեական եկեղեցու նշանավոր հայրերից, իր մեկնություններում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձնում Սուրբ Գրքի խորքային իմաստի բացահայտմանը, քրիստոնեական վարդապետության պարզաբանմանը և ավետարանական ճշմարտությունների գործնական կիրառությանը մարդու առօրյա կյանքում։ Նրա մեկնողական մեթոդը համադրում է աստվածաշնչյան բնագրի մանրակրկիտ ուսումնասիրությունը, պատմական ու լեզվական դիտարկումները, աստվածաբանական դատողությունները և բարոյախոսական խրատները։ Մատթեոսի Ավետարանի մեկնության այս մասն անդրադառնում է ավետարանական խոսքի տարբեր հատվածներին՝ դրանք դիտարկելով քրիստոնեական հավատքի, մարդկային բարոյականության և հոգևոր կատարելագործման միասնական համակարգի շրջանակում։ Հեղինակը ձգտում է ոչ միայն բացատրել ավետարանական պատմությունների ու Քրիստոսի խոսքերի ուղղակի իմաստը, այլև բացահայտել դրանց մեջ ամփոփված հոգևոր ճշմարտությունները, որոնք վերաբերում են մարդու ներքին վերափոխմանը, հավատքի ամրապնդմանը և առաքինի կյանքի ձևավորմանը։ Հովհան Ոսկեբերանի մեկնություններում առանձնահատուկ տեղ ունի Հիսուս Քրիստոսի քարոզչության բարոյական նշանակությունը։ Նրա ուշադրության կենտրոնում են խոնարհությունը, ողորմածությունը, արդարությունը, մերձավորի հանդեպ սերը, ներողամտությունը, հոգևոր արթնությունը և նյութական հարստության նկատմամբ չափավոր վերաբերմունքը։ Ավետարանական ուսմունքը հեղինակի կողմից ներկայացվում է որպես կյանքի ամբողջական ուղեցույց, որը պահանջում է ոչ միայն հավատքի խոստովանություն, այլև դրա համապատասխան գործնական դրսևորում։ Այս առումով աշխատությունը կարևորում է հավատի և գործերի միասնությունը՝ ընդգծելով, որ քրիստոնեական ճշմարտությունը պետք է արտահայտվի մարդու վարքագծում, ընտանեկան հարաբերություններում և հասարակական գործունեության մեջ։ Մեկնության կարևոր գաղափարներից է նաև Սուրբ Գրքի բարոյական պահանջների համընդհանուր նշանակությունը։ Հեղինակը քրիստոնյային հորդորում է հեռու մնալ հպարտությունից, ագահությունից, նախանձից, կեղծավորությունից և անարդարությունից՝ դրանց հակադրելով հոգևոր խոնարհությունը, առատաձեռնությունը, անկեղծությունը և բարեգործությունը։ Ոսկեբերանի մեկնողական մտածողության մեջ մեծ նշանակություն ունի նաև սոցիալական արդարության խնդիրը։ Նա հաճախ ընդգծում է աղքատների նկատմամբ հոգածության, նյութական միջոցների պատասխանատու օգտագործման, կարիքավորներին օգնելու և հասարակական կյանքի բարոյական հիմքերի պահպանման անհրաժեշտությունը։ Նրա համոզմամբ՝ քրիստոնեական հավատքը չի կարող սահմանափակվել արտաքին բարեպաշտությամբ կամ ծիսական մասնակցությամբ, եթե այն չի ուղեկցվում մարդկային հարաբերություններում սիրո և արդարության գործնական իրականացմամբ։ Գրական և գիտական առումով աշխատությունը պատկանում է վաղ քրիստոնեական հայրաբանական մեկնողական գրականության բարձրագույն ավանդույթին։ Հովհան Ոսկեբերանի ոճին բնորոշ են հռետորական ուժը, խոսքի տրամաբանական կառուցվածքը, պատկերավոր համեմատությունները, հարցադրումները, հակադրությունները և ընթերցողի անմիջական ներգրավումը քննարկվող հարցերի մեջ։ Նրա մեկնությունները հաճախ ունեն քարոզի բնույթ՝ միավորելով աստվածաշնչյան բացատրությունը և բարոյական ներգործության նպատակադրումը։ Հեղինակը կարողանում է բարդ աստվածաբանական գաղափարները ներկայացնել պարզ, համոզիչ և կենդանի լեզվով՝ դրանք կապելով մարդու առօրյա փորձառության հետ։ Նրա խոսքը միաժամանակ ունի ուսուցողական, հորդորական և հոգևոր-դաստիարակչական բնույթ։ Հովհան Ոսկեբերանի մեկնողական ժառանգությունը մեծ նշանակություն ունի նաև քրիստոնեական աստվածաբանության պատմության համար։ Նա կարևորել է Սուրբ Գրքի բառացի և հոգևոր իմաստների համադրությունը՝ միաժամանակ խուսափելով բնագրի կամայական մեկնաբանությունից։ Նրա աշխատություններում աստվածաշնչյան խոսքը դիտարկվում է պատմական, վարդապետական և բարոյական ամբողջության մեջ, իսկ մեկնության գլխավոր նպատակը հավատացյալի հոգևոր լուսավորությունն ու քրիստոնեական կյանքի կատարելագործումն է։ Մատթեոսի Ավետարանի մեկնությունը կարևոր տեղ ունի նաև եկեղեցու քարոզչական ավանդության մեջ, քանի որ այն դարեր շարունակ ծառայել է հոգևորականների, աստվածաբանների և Սուրբ Գրքի ուսումնասիրողների համար որպես հիմնարար մեկնողական աղբյուր։ Պատմամշակութային առումով հայերեն այս հրատարակությունը կարևոր վկայություն է հայ հոգևոր և աստվածաբանական գրականության զարգացման, ինչպես նաև վաղ քրիստոնեական հայրերի ժառանգությունը հայ ընթերցողին հասանելի դարձնելու գործընթացի մասին։ Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզու Մխիթարյան միաբանությունը 19-րդ դարում հայագիտական, աստվածաբանական և հրատարակչական գործունեության կարևոր կենտրոն էր։ Միաբանության տպագրական աշխատանքները նպաստել են եկեղեցական հայրերի երկերի տարածմանը, հայերեն կրոնական բառապաշարի զարգացմանը և քրիստոնեական գիտական մտքի հարստացմանը։ Հովհան Ոսկեբերանի աշխատությունների հրատարակումը կարևոր նշանակություն ուներ հայ հոգևոր կրթության, աստվածաբանական ուսումնասիրությունների և եկեղեցական մեկնողական ավանդույթի շարունակականության համար։ Գիրքը արժեքավոր է հայերեն հայրաբանական գրականության, աստվածաշնչյան մեկնաբանության, վաղ քրիստոնեական աստվածաբանության և Մխիթարյան միաբանության հրատարակչական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Այն կարևոր ընթերցանության նյութ է հոգևորականների, աստվածաբանների, աստվածաշնչագետների, եկեղեցու պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների և քրիստոնեական բարոյագիտությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Աշխատության ընթերցողական և գիտական արժեքը պայմանավորված է Սուրբ Գրքի մեկնության խորությամբ, քրիստոնեական բարոյական սկզբունքների համակողմանի ներկայացմամբ և Հովհան Ոսկեբերանի հոգևոր-մտավոր ժառանգության բացառիկ նշանակությամբ։

Economics

Այս աշխատությունը նվիրված է սոցիալ-տնտեսական զարգացման գլոբալ գործընթացների կառավարման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ համաշխարհային տնտեսության փոխկապակցվածության, միջազգային տնտեսական հարաբերությունների և հասարակական զարգացման ժամանակակից մարտահրավերների համատեքստում։ Ուսումնասիրության կենտրոնում գլոբալ մակարդակում տնտեսական աճի, սոցիալական առաջընթացի և կայուն զարգացման գործընթացների կառավարման մեխանիզմներն են, ինչպես նաև տարբեր երկրների և միջազգային կառույցների փոխգործակցության արդյունավետության բարձրացման խնդիրները։ Աշխատանքում կարող են վերլուծվել համաշխարհային տնտեսության զարգացման հիմնական միտումները, գլոբալացման ազդեցությունը ազգային տնտեսությունների վրա, միջազգային առևտրի և ներդրումների շարժը, ֆինանսական շուկաների փոխկապակցվածությունը և տնտեսական անհավասարության խորացման պատճառները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում զարգացած և զարգացող երկրների միջև սոցիալ-տնտեսական տարբերություններին, աղքատության նվազեցման, զբաղվածության ապահովման, մարդկային կապիտալի զարգացման և եկամուտների բաշխման հիմնախնդիրներին։ Կարևոր ուղղություն է կայուն զարգացման սկզբունքների ուսումնասիրությունը, որի շրջանակում տնտեսական աճը դիտարկվում է սոցիալական ներառականության և շրջակա միջավայրի պահպանության հետ փոխկապակցված։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև գլոբալ տնտեսական ճգնաժամերին, համավարակներին, էներգետիկ և պարենային անվտանգության խնդիրներին, կլիմայական փոփոխություններին և աշխարհաքաղաքական անկայունությանը՝ որպես համաշխարհային սոցիալ-տնտեսական կառավարման վրա ազդող գործոնների։ Առանձին նշանակություն ունի միջազգային կազմակերպությունների և միջպետական կառույցների դերի ուսումնասիրությունը՝ գլոբալ տնտեսական գործընթացների համակարգման, ֆինանսական կայունության ապահովման, զարգացման ծրագրերի իրականացման և սոցիալական խնդիրների լուծման գործում։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև գլոբալ կառավարման գործող մեխանիզմների արդյունավետության սահմանափակումները, ազգային շահերի և համաշխարհային համագործակցության միջև հակասությունները և որոշումների կայացման գործընթացում տարբեր երկրների ազդեցության անհավասարությունը։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու սոցիալ-տնտեսական զարգացման գլոբալ գործընթացների կառավարման առավել արդյունավետ մոտեցումները և գնահատելու միջազգային համագործակցության կատարելագործման հնարավորությունները։ Առաջարկվող լուծումները կարող են ուղղված լինել տնտեսական կայունության ամրապնդմանը, սոցիալական անհավասարության նվազեցմանը, մարդկային ներուժի զարգացմանը, տնտեսական ռեսուրսների առավել արդյունավետ օգտագործմանը և գլոբալ ռիսկերի կառավարման համակարգերի կատարելագործմանը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է ժամանակակից համաշխարհային տնտեսության զարգացման տրամաբանությունը հասկանալու և այնպիսի կառավարման մեխանիզմների ձևավորման տեսանկյունից, որոնք կարող են համատեղել տնտեսական արդյունավետությունը, սոցիալական արդարությունը և երկարաժամկետ կայունությունը։

Other Subjects

Պատմագիտական և աղբյուրագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հին Արևելքի պատմության մեջ հիշատակվող ռազմական արշավանքի վերաբերյալ ձևավորված տեսակետի քննադատական ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տվյալ իրադարձության մասին տեղեկություններ պարունակող պատմական աղբյուրները, դրանց բովանդակությունը, ժամանակագրական տվյալները և աշխարհագրական նկարագրությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սկզբնաղբյուրներում պահպանված տեղեկությունների մեկնաբանությանը և դրանց հիման վրա պատմագրության մեջ առաջացած ենթադրությունների հիմնավորվածության գնահատմանը։ Վերլուծվում են ռազմական գործողությունների ենթադրվող ուղղությունները, հիշատակվող տեղանունների նույնականացման խնդիրները և պատմական աշխարհագրության տվյալների կիրառման հնարավորությունները։ Քննարկվում են նաև տարբեր աղբյուրների միջև առկա համապատասխանություններն ու հակասությունները, ինչպես նաև պատմական փաստերի հետագա մեկնաբանությունների ձևավորման առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերանայելու տվյալ ռազմական արշավանքի վերաբերյալ պատմագրական պատկերացումները և առավել հստակ գնահատելու աղբյուրների տեղեկատվական արժեքը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել Հին Արևելքի պատմության, ասորագիտության, աղբյուրագիտության և պատմական աշխարհագրության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Pedagogy

Հրատարակության վերնագիրը վերաբերում է Կոստանդնուպոլսի Յորթաքյոյ թաղամասի ազգային լսարանին՝ հայ համայնքի հասարակական և կազմակերպական կյանքի հետ առնչվող հաստատությանը։ Ազգային լսարանները կարևոր դեր են ունեցել արևմտահայ համայնքների ինքնակազմակերպման գործընթացում՝ ծառայելով որպես ազգային գործերի քննարկման, համայնքային խնդիրների բարձրաձայնման և համատեղ որոշումների կայացման միջավայր։ Դրանք արտացոլում էին համայնքի անդամների մասնակցությունը հասարակական կյանքին և ազգային հաստատությունների գործունեությանը։ Այս համատեքստում հրատարակությունը արժեքավոր է Յորթաքյոյի հայ համայնքի պատմությամբ, տեղական ինքնակառավարման ձևերով և 19-րդ դարի Կոստանդնուպոլսի հայ հասարակական միջավայրով հետաքրքրվողների համար։ Այն հնարավորություն է տալիս ուշադրություն դարձնելու թաղային համայնքների կազմակերպվածությանը, ազգային կառույցների նշանակությանը և հանրային քննարկումների մշակույթին։ Յորթաքյոյի օրինակը կարելի է դիտարկել նաև որպես արևմտահայության քաղաքային կյանքի ուսումնասիրության մի մաս, որտեղ կրթական, կրոնական և հասարակական հաստատությունները նպաստել են համայնքային ինքնության պահպանմանը։ Հրատարակությունը կարևոր սկզբնաղբյուր կարող է լինել ազգային հաստատությունների, համայնքային հարաբերությունների և Կոստանդնուպոլսի հայերի հասարակական պատմության ուսումնասիրության համար։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է կաթնամթերքի արտադրության անվտանգության, որակի կառավարման և տեխնոլոգիական գործընթացների կատարելագործման հիմնախնդիրների համալիր ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առաջին ուղղությունը վերաբերում է ջերմային մշակման ենթարկված կաթի արտադրական շղթայում հնարավոր վտանգների բացահայտմանը և դրանց հետ կապված ռիսկերի գնահատմանը։ Ուշադրություն է դարձվում հումքի ընդունումից մինչև պատրաստի արտադրանքի պահպանում և իրացում իրականացվող հիմնական փուլերին՝ դիտարկելով կենսաբանական, քիմիական և ֆիզիկական գործոնները, որոնք կարող են ազդել արտադրանքի անվտանգության ու որակի վրա։ Կարևորվում են հում կաթի սկզբնական որակը, արտադրական հիգիենան, սարքավորումների և արտադրական միջավայրի վիճակը, ջերմային մշակման վերահսկելիությունը, փաթեթավորման պայմանները և սառը շղթայի պահպանումը։ Ռիսկերի գնահատումը կարող է հիմնվել վտանգների նույնականացման, դրանց առաջացման հավանականության և հնարավոր հետևանքների համադրման վրա՝ հնարավորություն տալով առանձնացնել արտադրական գործընթացի առավել զգայուն հատվածները և մշակել վերահսկման արդյունավետ մոտեցումներ։ Հետազոտության երկրորդ ուղղությունը վերաբերում է ֆերմենտացված կաթնամթերքի արտադրության տեխնոլոգիական գործընթացի կատարելագործմանը՝ արտադրանքի կայուն որակական հատկությունների ապահովման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրվում են հումքի բաղադրության, արտադրական գործընթացի կազմակերպման և ֆերմենտացման ընդհանուր պայմանների ազդեցությունները վերջնական արտադրանքի կառուցվածքային, զգայական և ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել արտադրանքի կառուցվածքի միատարրությանը, համային հատկությունների կայունությանը, պահպանման ընթացքում որակական փոփոխություններին և արտադրական խմբաքանակների միջև հնարավոր տարբերությունների նվազեցմանը։ Կարևորվում է նաև սննդամթերքի անվտանգության կառավարման կանխարգելիչ սկզբունքների կիրառումը, երբ արտադրանքի որակի ստուգումը զուգակցվում է ամբողջ տեխնոլոգիական շղթայի շարունակական վերահսկման հետ։ Արտադրական ռիսկերի և տեխնոլոգիական արդյունավետության համատեղ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս սննդամթերքի անվտանգությունը դիտարկել ոչ թե առանձին գործողությունների, այլ փոխկապակցված գործընթացների ամբողջության շրջանակում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է կաթի և կաթնամթերքի տեխնոլոգիայի, սննդամթերքի անվտանգության, որակի կառավարման և արտադրական ռիսկերի գնահատման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով նպաստել անվտանգ, կայուն որակով և տեխնոլոգիական պահանջներին համապատասխան կաթնամթերքի արտադրության կազմակերպմանը։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի, իսպաներենի և անգլերենի բայի անդեմ ձևերի զուգադրական-տիպաբանական ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել երեք լեզուներում դրանց կառուցվածքային, իմաստային և գործառական ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Հետազոտության առանցքում այն բայական ձևերն են, որոնք չունեն դիմային խոնարհման ամբողջական հատկանիշներ, սակայն պահպանում են բային բնորոշ մի շարք իմաստային ու շարահյուսական հատկություններ և տարբեր համատեքստերում կարող են հանդես գալ գոյականական, ածականական կամ մակբայական գործառույթներով։ Քննվում են անորոշ դերբայական, մասնակցային և այլ ոչ դիմավոր կառույցների ձևաբանական առանձնահատկությունները, դրանց կազմության միջոցները, քերականական կարգերի արտահայտման հնարավորությունները և նախադասության կառուցվածքում ունեցած դերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հանգամանքին, որ երեք լեզուները պատկանում են տարբեր լեզվական համակարգերի, ուստի արտաքին կառուցվածքով նման ձևերը միշտ չէ, որ ունեն ամբողջությամբ համարժեք գործառույթներ։ Զուգադրական վերլուծության միջոցով բացահայտվում է, թե մի լեզվի որոշակի անդեմ բայական ձևին մյուս լեզուներում ինչպիսի քերականական կառուցվածքներ կարող են համապատասխանել։ Ուսումնասիրվում են դրանց ժամանակային, կերպային և սեռային նշանակությունների արտահայտման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև բայական և անվանական հատկությունների փոխհարաբերությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում անդեմ ձևերի շարահյուսական կապակցելիությանը՝ լրացումներ ընդունելու, ստորադաս կառույցներ ձևավորելու և բարդ նախադասությունների իմաստային հարաբերությունների արտահայտմանը մասնակցելու տեսանկյունից։ Իսպաներենի և անգլերենի համապատասխան ձևերի համեմատությունը հայերենի համակարգի հետ հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ոչ միայն ձևական համապատասխանությունները, այլև այն դեպքերը, երբ նույն հաղորդակցական իմաստը երեք լեզուներում արտահայտվում է տարբեր քերականական միջոցներով։ Հետազոտության տիպաբանական ուղղվածությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել լեզվական ընդհանուր օրինաչափությունները և յուրաքանչյուր լեզվին բնորոշ կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Քննվում են նաև թարգմանության ընթացքում առաջացող համապատասխանության խնդիրները, քանի որ անդեմ բայական կառույցների բառացի փոխանցումը միշտ չէ, որ ապահովում է բնական և քերականորեն համարժեք արտահայտություն թիրախային լեզվում։ Նման ուսումնասիրությունը կիրառական նշանակություն ունի նաև օտար լեզուների դասավանդման համար՝ նպաստելով սովորողների կողմից տարբեր լեզուների բայական համակարգերի գիտակցված համեմատությանը և բնորոշ սխալների կանխարգելմանը։ Աշխատությունն ընդհանուր առմամբ համադրում է ձևաբանության, շարահյուսության, իմաստաբանության և լեզվական տիպաբանության մոտեցումները՝ ներկայացնելով երեք լեզուների բայական համակարգերի փոխհարաբերությունների բազմակողմանի նկարագիրը։