Սոցիալ-տնտեսական զարգացման գլոբալ գործընթացների կառավարման հիմնախնդիրները

Մանկավարժություն

Այս աշխատությունը նվիրված է Մանուել Քաջունու մանկավարժական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով նրա ներդրումը կրթական մտքի զարգացման, ուսուցման մեթոդաբանության և դաստիարակչական համակարգի ձևավորման մեջ։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են Քաջունու մանկավարժական հայացքները, նրա մոտեցումները ուսուցման կազմակերպման, աշակերտի անհատական զարգացման և արժեքային դաստիարակության վերաբերյալ։ Դիտարկվում են նրա գործունեության պատմական-կրթական համատեքստը, կրթական հաստատություններում իրականացված նախաձեռնությունները և մանկավարժական գաղափարների կիրառական նշանակությունը։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է էլեկտրամագնիսական դաշտերով մշակված թորած ջրի ազդեցության ուսումնասիրությանը գարու սերմերի կենսաբանական և ֆիզիոլոգիական հատկությունների վրա։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է ջրի նախնական ֆիզիկական մշակման հնարավոր ազդեցությունը սերմերի ծլունակության, ծլման արագության, սկզբնական աճի և երիտասարդ բույսերի զարգացման ցուցանիշների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե էլեկտրամագնիսական ազդեցությունից հետո ջրի հատկությունների հնարավոր փոփոխություններն ինչպես կարող են անդրադառնալ սերմերի ջրակլանման և դրանցում ընթացող կենսաքիմիական ու ֆիզիոլոգիական գործընթացների վրա։ Փորձարարական մոտեցման շրջանակում կարող են համեմատվել սովորական թորած ջրով և տարբեր պայմաններում էլեկտրամագնիսական դաշտի ազդեցությանը ենթարկված ջրով մշակված սերմերի խմբերը՝ գնահատելով դրանց միջև առաջացող տարբերությունները։ Քննվում են էլեկտրամագնիսական դաշտի ինտենսիվության, հաճախականության և ազդեցության տևողության հնարավոր նշանակությունը՝ նպատակ ունենալով պարզել, թե այդ գործոնների փոփոխությունն ինչպիսի ազդեցություն կարող է ունենալ վերջնական կենսաբանական արձագանքի վրա։ Կարևորվում է սերմերի ծլման էներգիայի և ծլունակության գնահատումը, ինչպես նաև արմատների ու ծիլերի սկզբնական աճի համեմատական ուսումնասիրությունը։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել բույսերի նյութափոխանակային գործընթացներին, ֆերմենտային ակտիվությանը և բջջային մակարդակում տեղի ունեցող փոփոխություններին՝ պարզելու համար դիտվող ազդեցությունների հնարավոր ֆիզիոլոգիական հիմքերը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ստացված արդյունքների վիճակագրական գնահատումը, քանի որ թույլ արտահայտված կենսաբանական փոփոխությունների դեպքում անհրաժեշտ է տարբերակել կայուն օրինաչափությունները պատահական տատանումներից։ Դիտարկվում է նաև սերմերի սկզբնական որակի, պահպանման պայմանների և արտաքին միջավայրի գործոնների ազդեցությունը փորձարարական արդյունքների վրա։ Գարու ընտրությունը որպես հետազոտության օբյեկտ հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ֆիզիկական գործոնների հնարավոր կիրառությունը գյուղատնտեսական մշակաբույսերի սերմերի նախացանքային մշակման համատեքստում։ Միաժամանակ կարևորվում է վերահսկիչ փորձերի կազմակերպումը՝ էլեկտրամագնիսական մշակման իրական ազդեցությունը այլ հնարավոր գործոններից առանձնացնելու նպատակով։ Նման ուսումնասիրությունները կարող են նպաստել ջրի ֆիզիկական մշակման և բույսերի կենսաբանական համակարգերի միջև փոխազդեցության մեխանիզմների վերաբերյալ պատկերացումների ընդլայնմանը։ Աշխատանքը կարող է ունենալ նաև կիրառական նշանակություն՝ որպես գյուղատնտեսությունում ոչ քիմիական նախացանքային տեխնոլոգիաների ուսումնասիրության ուղղություն, սակայն դրանց արդյունավետությունը պահանջում է փորձարարական տվյալների վերարտադրելի և համեմատական գնահատում։ Այն կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել բույսերի ֆիզիոլոգիայի, սերմնագիտության, ագրոֆիզիկայի, կենսաֆիզիկայի և գյուղատնտեսական տեխնոլոգիաների ոլորտներում աշխատող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի երկու գրական տարբերակներում բայերի կազմության համակարգային և համեմատական ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով բայական բառապաշարի ձևավորման հիմնական կառուցվածքային օրինաչափությունները, բառակազմական միջոցները և դրանց գործածության առանձնահատկությունները։ Հետազոտության առանցքում այն կառուցվածքային մոդելներն են, որոնց միջոցով գոյություն ունեցող բառային հիմքերից, արմատներից և ածանցներից կազմվում են նոր բայեր։ Ուսումնասիրվում են բայական հիմքերի տեսակները, բայակերտ ածանցների գործառույթները, նախածանցների և այլ բառակազմական տարրերի մասնակցությունը, ինչպես նաև տարբեր բաղադրիչների համակցման արդյունքում ձևավորվող բայերի իմաստային առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բառակազմական կաղապարների արտադրողականությանը՝ պարզելու, թե դրանցից որոնք են ակտիվորեն կիրառվում նոր բայերի ստեղծման համար, որոնք ունեն սահմանափակ գործածություն, իսկ որոնք հիմնականում պահպանվել են լեզվի պատմական շերտերում։ Արևելահայերենի և արևմտահայերենի տվյալների զուգադրումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու ինչպես երկու տարբերակների համար ընդհանուր բայակազմական սկզբունքները, այնպես էլ դրանցից յուրաքանչյուրին բնորոշ կառուցվածքային և իմաստային առանձնահատկությունները։ Քննվում են նույն կամ մոտ իմաստն արտահայտող բայերի կազմության տարբեր եղանակները, բառակազմական ձևերի զուգահեռ գործածությունը և այն դեպքերը, երբ երկու գրական տարբերակներում միևնույն հիմքից ձևավորվել են կառուցվածքով կամ նշանակությամբ տարբեր բայեր։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բայակազմության և բառապաշարի պատմական զարգացման փոխկապակցվածությունը, քանի որ երկու գրական տարբերակների ձևավորման տարբեր պայմանները կարող էին նպաստել որոշ կաղապարների տարբեր աստիճանի տարածմանը կամ պահպանմանը։ Ուշադրություն է դարձվում նաև փոխառությունների և օտար լեզուների ազդեցության պայմաններում բայական նոր ձևերի յուրացմանը՝ ուսումնասիրելով, թե ինչպես են օտար բառային հիմքերը ներառվում հայերենի բառակազմական համակարգում և ենթարկվում դրա օրինաչափություններին։ Կարևորվում է բայակազմական իմաստների դասակարգումը՝ գործողության առաջացում, պատճառականություն, վիճակի փոփոխություն, կրկնություն, փոխադարձություն և այլ իմաստային հարաբերություններ արտահայտող ձևերի տեսանկյունից։ Բառակազմական կառուցվածքի ուսումնասիրությունը կապվում է նաև ձևաբանության և իմաստաբանության հետ, քանի որ նոր բայի կառուցվածքը հաճախ պայմանավորում է ոչ միայն բառային նշանակությունը, այլև դրա քերականական ու գործառական առանձնահատկությունները։ Համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ ներկայացնելու արևելահայերենի և արևմտահայերենի բառակազմական համակարգերի փոխհարաբերությունը, դրանց ընդհանուր պատմական հիմքը և ինքնուրույն զարգացման ընթացքում ձևավորված տարբերությունները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայերենի բառակազմության տեսության, պատմական լեզվաբանության և երկու գրական տարբերակների համեմատական ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով հայերենի բայական համակարգի կառուցվածքի և զարգացման օրինաչափությունների առավել ամբողջական նկարագրմանը։

Մաթեմատիկա

Տեսական ֆիզիկայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է պլազմային միջավայրում միկրոդաշտերի ձևավորման օրինաչափությունների և պլազմային կառուցվածքների դինամիկական վարքի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում լիցքավորված մասնիկների փոխազդեցությունների հետևանքով առաջացող տեղային էլեկտրական դաշտերը, դրանց վիճակագրական բնութագրերը և ազդեցությունը պլազմայի ֆիզիկական հատկությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մասնիկների տարածական բաշխման, կոլեկտիվ երևույթների, խտության տատանումների և էլեկտրամագնիսական փոխազդեցությունների դերին միկրոդաշտերի ձևավորման գործընթացում։ Վերլուծվում են պլազմային կառուցվածքների առաջացման, կայունության և ժամանակային փոփոխությունների տեսական մեխանիզմները, ինչպես նաև տարբեր արտաքին ու ներքին գործոնների ազդեցությունը դրանց դինամիկայի վրա։ Քննարկվում են համապատասխան ֆիզիկական գործընթացների մաթեմատիկական նկարագրման, վիճակագրական մեթոդների և տեսական մոդելավորման կիրառման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս խորացնելու պատկերացումները պլազմայում տեղի ունեցող միկրոսկոպիկ և կոլեկտիվ գործընթացների փոխկապակցվածության ու բարդ կառուցվածքների ձևավորման ֆիզիկական հիմքերի վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել պլազմայի ֆիզիկայի, տեսական ֆիզիկայի և վիճակագրական ֆիզիկայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Այլ առարկաներ

Պատմաաշխարհագրական և ճանապարհորդական գրականության բնույթի այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի, Քրդստանի, Պարսկաստանի և Միջագետքի տարածքներով կատարված ճանապարհորդության նկարագրությանը՝ ներկայացնելով այդ տարածաշրջանների աշխարհագրական, պատմական, մշակութային և հասարակական առանձնահատկությունները։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է ճանապարհորդական դիտարկումներ բնակավայրերի, բնական լանդշաֆտների, հաղորդակցության ուղիների, բնակչության կենցաղի և տեղական սովորույթների վերաբերյալ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարածաշրջանում բնակվող ժողովուրդների մշակութային ավանդույթներին, կրոնական համայնքներին, լեզվական բազմազանությանը և հասարակական հարաբերություններին։ Ճանապարհորդական նկարագրությունների միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել հայկական բնակավայրերի, պատմական հուշարձանների, եկեղեցիների, վանքերի և մշակութային ժառանգության նկատմամբ ժամանակաշրջանի ճանապարհորդների հետաքրքրությունների մասին։ Դիտարկվում են նաև Պարսկաստանի և Միջագետքի քաղաքային ու գյուղական կյանքի առանձնահատկությունները, առևտրական հարաբերությունները, տեղական կառավարման ձևերը և տարածաշրջանային փոխազդեցությունները։ Աշխատությունը կարող է արժեքավոր սկզբնաղբյուր հանդիսանալ պատմական աշխարհագրության և ազգագրության ուսումնասիրության համար՝ միաժամանակ պահանջելով հեղինակային դիտարկումների գնահատում տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական ու մշակութային պատկերացումների համատեքստում։ Անդրադարձ է կատարվում ճանապարհորդական գրականության նշանակությանը տարբեր ժողովուրդների պատմության, կենսակերպի և մշակութային փոխհարաբերությունների վերաբերյալ տեղեկությունների պահպանման գործում։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել հայագիտության, արևելագիտության, պատմական աշխարհագրության, ազգագրության և Մերձավոր Արևելքի պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Պատմություն

Հովհաննես Իսակովը հայազգի նշանավոր ռազմական գործիչ էր, նավատորմի ծովակալ և խորհրդային ռազմածովային ուժերի ամենահայտնի հրամանատարներից մեկը։ Նա ծնվել է Կարսում և դեռ երիտասարդ տարիքից հետաքրքրվել ռազմական գործով։ Իսակովը կրթություն է ստացել ռազմածովային ուսումնական հաստատություններում և աստիճանաբար բարձրացել ծառայողական սանդուղքով՝ դառնալով Խորհրդային Միության ամենահեղինակավոր ծովակալներից մեկը։ Նրա ռազմական գործունեությունը հատկապես մեծ նշանակություն ունեցավ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին, երբ նա մասնակցեց Խորհրդային Միության ռազմածովային ուժերի կազմակերպմանը և ռազմական գործողությունների ղեկավարմանը։ Հովհաննես Իսակովը հայտնի էր իր ռազմավարական մտածողությամբ, կազմակերպչական ունակություններով և զինվորների հանդեպ պատասխանատու վերաբերմունքով։ Պատերազմի ընթացքում նա ղեկավարել է կարևոր ռազմական գործողություններ և մեծ ներդրում ունեցել ծովային պաշտպանական համակարգերի ամրապնդման գործում։ Չնայած ծանր վիրավորվելուն և առողջական դժվարություններին՝ Իսակովը շարունակել է իր ծառայությունը և ակտիվ մասնակցություն ունեցել ռազմական ծրագրերի մշակմանը։ Նրա ծառայությունները բարձր գնահատվեցին խորհրդային իշխանությունների կողմից, և նա արժանացավ բազմաթիվ շքանշանների ու պարգևների։ Հովհաննես Իսակովը զբաղվել է նաև գիտական և գրական գործունեությամբ՝ գրելով ռազմածովային թեմաներով աշխատություններ և ուսումնասիրություններ։ Նա մեծ դեր է ունեցել խորհրդային ռազմածովային գիտության զարգացման մեջ և համարվել է փորձառու ռազմական տեսաբան։ Հովհաննես Իսակովի անունը հայ ժողովրդի պատմության մեջ մնացել է որպես խիզախ զինվորականի, հայրենասերի և բարձրակարգ հրամանատարի օրինակ։