More in Chemistry

    View all arrow_right_alt

    Discover other interesting and useful materials

    Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials section
    Online

    History

    Մովսես Խորենացու պատմության՝ Վենետիկում տպագրված հրատարակության համեմատությունը երկու ձեռագրերի հետ

    Աշխատությունը նվիրված է Մովսես Խորենացու պատմագիտական երկի բնագրի համեմատական քննությանը՝ տպագիր հրատարակությունը համադրելով երկու ձեռագիր վկայությունների հետ։ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության ավանդույթի կարևորագույն հեղինակներից է, որի աշխատությունը նշանակալի դեր է ունեցել հայ ժողովրդի անցյալի, ծագումնաբանության, ավանդությունների, արքայական տոհմերի և պատմական ինքնագիտակցության ձևավորման ու պահպանման գործում։ Պատմական երկերի ուսումնասիրության համար կարևոր նշանակություն ունի ոչ միայն դրանց բովանդակությունը, այլև բնագրի փոխանցման պատմությունը՝ ձեռագրային տարբերակները, տարընթերցումները, գրագրական փոփոխությունները և տպագրության ընթացքում կատարված խմբագրական միջամտությունները։ Տպագիր բնագիրը ձեռագրերի հետ համեմատելը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարբեր ընթերցումներ, գնահատելու տեքստի ճշգրտությունը և հասկանալու, թե ինչպես է պատմագիտական երկը պահպանվել ու տարածվել տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Նման համեմատական աշխատանքը կարևոր է բնագրագիտության և ձեռագրագիտության համար, քանի որ նպաստում է պատմական աղբյուրի ավելի վստահելի ընթերցմանը և հետագա գիտական հրատարակությունների նախապատրաստմանը։ Այն նաև առնչվում է հայ հին գրականության ուսումնասիրության մեթոդներին, մատենագիտական նկարագրությանը և պատմական երկերի տեքստային ավանդույթի քննությանը։ Հրատարակությունը արժեքավոր նյութ է Մովսես Խորենացու պատմության գիտական ուսումնասիրությամբ, հայ ձեռագրական ժառանգությամբ և հայ պատմագրության բնագրային ավանդույթով հետաքրքրվող մասնագետների ու ընթերցողների համար։ Այն արտացոլում է հայագիտական հետազոտությունների այն ուղղությունը, որի նպատակն է համադրել պահպանված աղբյուրները, պարզաբանել բնագրային տարբերությունները և հնարավորինս ամբողջական պատկերացում կազմել պատմական աշխատությունների փոխանցման ու հրատարակման ընթացքի մասին։

    Updated: 2026-10-29
    Մովսես Խորենացու պատմության՝ Վենետիկում տպագրված հրատարակության համեմատությունը երկու ձեռագրերի հետ
    Online

    Literature

    Հրանտ Մաթեւոսյան

    Հրանտ Մաթևոսյանը հայ ժամանակակից գրականության ամենանշանավոր արձակագիրներից և մտավորականներից մեկն է, որի ստեղծագործությունները առանձնանում են խոր հոգեբանականությամբ, գյուղական կյանքի ճշգրիտ պատկերումով և մարդու ներաշխարհի վերլուծությամբ։ Նա ծնվել է Լոռու մարզում՝ Ալավերդու շրջանի Ահնիձոր գյուղում, և իր մանկության ու պատանեկության տարիների գյուղական միջավայրը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա գրական մտածողության ձևավորման վրա։ Մաթևոսյանի ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ են զբաղեցնում մարդը, բնությունը, գյուղական կյանքի բարդ հարաբերությունները և ազգային ինքնության հարցերը։ Նրա հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը», «Աշնան արև», «Տերը», «Օգոստոս», որոնք համարվում են հայ արձակի լավագույն նմուշներից։ Մաթևոսյանի լեզուն առանձնանում է իր պատկերավորությամբ, խորությամբ և փիլիսոփայական շերտերով, որտեղ պարզ առօրյա իրավիճակները վերածվում են մարդկային գոյության մասին խոր մտորումների։ Նրա ստեղծագործություններում հաճախ ընդգծվում է մարդու և բնության անքակտելի կապը, ինչպես նաև բարոյական արժեքների և մարդկային հարաբերությունների կարևորությունը։ Հրանտ Մաթևոսյանը ոչ միայն գրող էր, այլև հասարակական մտածող, ով իր հոդվածներում և ելույթներում անդրադարձել է ազգային, մշակութային և սոցիալական խնդիրներին։ Նրա գրականությունը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ նոր սերնդի գրողների վրա և նպաստել է հայ արձակի զարգացմանը։ Մաթևոսյանի ստեղծագործությունները թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով և ճանաչում են ստացել նաև միջազգային գրական միջավայրում։ Նրա անունը այսօր համարվում է հայ գրականության դասական արժեքներից մեկը, իսկ նրա ստեղծագործությունները շարունակում են ուսումնասիրվել և սիրվել տարբեր սերունդների կողմից։

    Updated: 2026-09-21
    Հրանտ Մաթեւոսյան
    Online

    Literature

    Արլենքուրի մենակյացը

    Գեղարվեստական այս ստեղծագործությունը կենտրոնանում է մենակյաց մարդու կերպարի և նրա կյանքի շուրջ՝ ընթերցողին ներկայացնելով առանձնության, մարդկային հարաբերությունների, ներաշխարհի և հասարակության հետ անհատի կապի թեմաները։ Մենակյացի կերպարը գրականության մեջ հաճախ դառնում է մարդկային բնավորության, հոգեբանական ապրումների, կյանքի փորձությունների և անձնական ընտրությունների բացահայտման միջոց։ Այսպիսի պատումներում առանձնության վիճակը կարող է դիտարկվել ոչ միայն որպես ֆիզիկական մեկուսացում, այլև որպես ներքին աշխարհ, որտեղ մարդը վերարժևորում է իր անցյալը, հարաբերությունները, համոզմունքներն ու կյանքի նպատակները։ Ստեղծագործության վերնագիրը հուշում է, որ պատումի կենտրոնում որոշակի վայրի կամ միջավայրի հետ կապված մենակյացի կերպարն է, որի միջոցով կարող են բացահայտվել մարդու և շրջապատող աշխարհի փոխհարաբերությունները, հասարակական միջավայրից հեռանալու պատճառները, ինքնաճանաչման ձգտումը և մարդկային համակեցության արժեքը։ Գեղարվեստական պատումի շրջանակում առանձնության թեման հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու նաև բարության, կարեկցանքի, վստահության, ընկերության, պատասխանատվության և հոգևոր տոկունության հարցերին։ Ստեղծագործությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հատկապես այն տեսանկյունից, որ 19-րդ դարի հայ ընթերցողին հասանելի են դարձել համաշխարհային գեղարվեստական գրականության տարբեր թեմաներ, կերպարներ և պատմողական մոտեցումներ։ Այն կարող է դիտարկվել որպես հայերեն թարգմանական կամ մշակութային միջնորդությամբ տարածված վիպագրական ընթերցանության մաս՝ արժեքավոր լինելով հայ թարգմանական գրականության, ընթերցողական ճաշակի և գրական փոխազդեցությունների պատմության ուսումնասիրության համար։

    Updated: 2026-11-10
    Արլենքուրի մենակյացը
    Online

    History

    1905-1906 թթ. հայ-թաթարական կռիվների պատճառները և ընթացքը

    Այս աշխատությունը նվիրված է 1905–1906 թվականներին Ռուսական կայսրության Անդրկովկասում տեղի ունեցած հայ-թաթարական զինված ընդհարումների պատճառների, զարգացման ընթացքի և հետևանքների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը դեպքերը դիտարկում է ժամանակաշրջանի քաղաքական, հասարակական և ազգային հարաբերությունների լայն համատեքստում՝ անդրադառնալով հատկապես Ռուսական առաջին հեղափոխության ազդեցությանը, ցարական իշխանությունների ազգային քաղաքականությանը, Անդրկովկասում հայերի և տեղի մահմեդական բնակչության միջև գոյություն ունեցող սոցիալ-տնտեսական ու քաղաքական հակասություններին և ազգամիջյան լարվածության խորացմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է 1905 թվականի փետրվարին Բաքվում բռնկված արյունալի ընդհարումների վերլուծությունը, որոնցից հետո բախումները տարածվեցին Անդրկովկասի բազմաթիվ բնակավայրերում՝ ընդգրկելով Երևանի նահանգը, Նախիջևանը, Զանգեզուրը, Ղարաբաղը, Շուշին, Գանձակը, Թիֆլիսը և այլ շրջաններ։ Աշխատության մեջ ուշադրություն է դարձվում ոչ միայն ռազմական բախումների ընթացքին, այլև դրանց նախադրյալներին, իշխանությունների վարքագծին, տեղական վարչական մարմինների դերակատարությանը, բնակչության ինքնապաշտպանության կազմակերպմանը և հայկական քաղաքական ուժերի գործունեությանը։ Առանձին կարևորություն է տրվում հայկական ինքնապաշտպանական կառույցների ձևավորմանն ու գործողություններին, ինչպես նաև այն գործիչների գործունեությանը, որոնք տարբեր շրջաններում կազմակերպեցին բնակչության պաշտպանությունը։ Հեղինակը ներկայացնում է նաև բախումների աշխարհագրական տարածումը, առանձին քաղաքներում և գյուղերում տեղի ունեցած իրադարձությունները, բնակչության կրած մարդկային և նյութական կորուստները, ավերածությունները, տեղահանությունները և տնտեսական հետևանքները։ Միաժամանակ աշխատությունը փորձում է ցույց տալ, որ հակամարտությունը չի կարելի բացատրել միայն առանձին կենցաղային կամ տեղային միջադեպերով․ այն կապված էր կայսրության քաղաքական ճգնաժամի, հեղափոխական շարժման, ազգային հարաբերությունների սրման և տարածաշրջանում իշխանության պահպանման խնդիրների հետ։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև նրանով, որ ներկայացնում է 1905–1906 թվականների իրադարձությունները պատմական ավելի լայն գործընթացների շրջանակում և հնարավորություն է տալիս հասկանալու դրանց ազդեցությունը հետագա հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների, ազգային քաղաքականության և հայկական ինքնապաշտպանության պատմության վրա։ Աշխատանքը հիմնված է պատմագիտական ուսումնասիրության սկզբունքների վրա և հատկապես արժեքավոր է նրանց համար, ովքեր ցանկանում են խորությամբ ուսումնասիրել XX դարի սկզբի Անդրկովկասի քաղաքական ու ազգային պատմությունը։ Հեղինակը՝ Գրիգոր Ա. Թարխանյանը, աշխատանքը ներկայացրել է որպես պատմական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի հայցման ատենախոսություն՝ ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտում։

    Updated: 2026-09-23
    1905-1906 թթ. հայ-թաթարական կռիվների պատճառները և ընթացքը
    Online

    History

    Генерал-лейтенант В.Г. Мадатов

    Книга посвящена жизни и военной деятельности генерал-лейтенанта В. Г. Мадатова, рассматривается его происхождение, формирование как офицера и участие в ключевых военных кампаниях Российской империи начала XIX века, подробно анализируются его боевой путь, командные решения и роль в различных сражениях, а также вклад в развитие военного искусства того времени, особое внимание уделяется его службе на Кавказском и других стратегически важных направлениях, взаимодействию с высшим военным командованием и участию в административно-военных преобразованиях, освещаются его личные качества как военачальника — организаторские способности, тактическое мышление и влияние на подчинённых, рассматривается исторический контекст эпохи, включая геополитические конфликты и расширение имперских границ, а также значение его деятельности для военной истории региона, книга опирается на архивные источники и исторические документы и предназначена для историков, военных специалистов и читателей, интересующихся биографиями военных деятелей и историей Кавказских кампаний Российской империи.

    Updated: 2026-09-23
    Генерал-лейтенант В.Г. Мадатов
    Online

    Technology

    Կենսահումուսահումքի խոնավացման ավտոմատ կառավարման համակարգի մշակում և պարամետրերի հիմնավորում

    Աշխատությունը նվիրված է կենսահումուսահումքի (վերմիկոմպոստի արտադրության հումք) խոնավացման ավտոմատ կառավարման համակարգի մշակման և դրա հիմնական տեխնոլոգիական պարամետրերի հիմնավորման խնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով արտադրական գործընթացի կայունության և արդյունավետության ապահովման ինժեներական լուծումները։ Վերլուծվում են խոնավության օպտիմալ ռեժիմների պահպանման պահանջները, սենսորային վերահսկման համակարգերի կիրառությունը, ինչպես նաև կառավարման ալգորիթմների (feedback control) դերը գործընթացի ավտոմատացման մեջ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում խոնավության չափման մեթոդներին, ջրային մատակարարման կարգավորման ճշգրտությանը և կենսահումուսի որակի վրա խոնավության ազդեցության տեխնոլոգիական առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրությունը նաև ներկայացնում է համակարգի նախագծման ինժեներական հաշվարկներ, էներգաարդյունավետության գնահատում և ավտոմատ կառավարման պարամետրերի օպտիմալացման մոտեցումներ։ Աշխատությունը նպատակ ունի առաջարկել գործնական լուծումներ, որոնք կարող են բարձրացնել կենսահումուսի արտադրության արդյունավետությունը, կայունությունը և տեխնոլոգիական վերահսկելիությունը։

    Updated: 2026-08-29
    Կենսահումուսահումքի խոնավացման ավտոմատ կառավարման համակարգի մշակում և պարամետրերի հիմնավորում