Исследование индивидуально-типологических особенностей поведения животных в условиях “свободного выбора новизны”

Technology

Աշխատությունը նվիրված է կաթնամթերքի արտադրության անվտանգության, որակի կառավարման և տեխնոլոգիական գործընթացների կատարելագործման հիմնախնդիրների համալիր ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առաջին ուղղությունը վերաբերում է ջերմային մշակման ենթարկված կաթի արտադրական շղթայում հնարավոր վտանգների բացահայտմանը և դրանց հետ կապված ռիսկերի գնահատմանը։ Ուշադրություն է դարձվում հումքի ընդունումից մինչև պատրաստի արտադրանքի պահպանում և իրացում իրականացվող հիմնական փուլերին՝ դիտարկելով կենսաբանական, քիմիական և ֆիզիկական գործոնները, որոնք կարող են ազդել արտադրանքի անվտանգության ու որակի վրա։ Կարևորվում են հում կաթի սկզբնական որակը, արտադրական հիգիենան, սարքավորումների և արտադրական միջավայրի վիճակը, ջերմային մշակման վերահսկելիությունը, փաթեթավորման պայմանները և սառը շղթայի պահպանումը։ Ռիսկերի գնահատումը կարող է հիմնվել վտանգների նույնականացման, դրանց առաջացման հավանականության և հնարավոր հետևանքների համադրման վրա՝ հնարավորություն տալով առանձնացնել արտադրական գործընթացի առավել զգայուն հատվածները և մշակել վերահսկման արդյունավետ մոտեցումներ։ Հետազոտության երկրորդ ուղղությունը վերաբերում է ֆերմենտացված կաթնամթերքի արտադրության տեխնոլոգիական գործընթացի կատարելագործմանը՝ արտադրանքի կայուն որակական հատկությունների ապահովման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրվում են հումքի բաղադրության, արտադրական գործընթացի կազմակերպման և ֆերմենտացման ընդհանուր պայմանների ազդեցությունները վերջնական արտադրանքի կառուցվածքային, զգայական և ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել արտադրանքի կառուցվածքի միատարրությանը, համային հատկությունների կայունությանը, պահպանման ընթացքում որակական փոփոխություններին և արտադրական խմբաքանակների միջև հնարավոր տարբերությունների նվազեցմանը։ Կարևորվում է նաև սննդամթերքի անվտանգության կառավարման կանխարգելիչ սկզբունքների կիրառումը, երբ արտադրանքի որակի ստուգումը զուգակցվում է ամբողջ տեխնոլոգիական շղթայի շարունակական վերահսկման հետ։ Արտադրական ռիսկերի և տեխնոլոգիական արդյունավետության համատեղ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս սննդամթերքի անվտանգությունը դիտարկել ոչ թե առանձին գործողությունների, այլ փոխկապակցված գործընթացների ամբողջության շրջանակում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է կաթի և կաթնամթերքի տեխնոլոգիայի, սննդամթերքի անվտանգության, որակի կառավարման և արտադրական ռիսկերի գնահատման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով նպաստել անվտանգ, կայուն որակով և տեխնոլոգիական պահանջներին համապատասխան կաթնամթերքի արտադրության կազմակերպմանը։

Medicine

Այս աշխատությունը նվիրված է Rhodiola rosea (վարդագինշիկ) դեղաբույսի ակտիվ բաղադրամասերի դեղակինետիկայի և մետաբոլիզմի ուսումնասիրությանը՝ ֆարմակոլոգիայի և կենսաբժշկական գիտությունների շրջանակում։ Հետազոտության մեջ վերլուծվում են բույսի կենսաակտիվ միացությունները՝ ներառյալ ռոզավինները, սալիդրոզիդը և այլ ֆենոլային գլիկոզիդները, դրանց կլանման, բաշխման, նյութափոխանակության և արտազատման առանձնահատկությունները օրգանիզմում։ Աշխատությունում ներկայացվում են այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով ակտիվ նյութերը անցնում են կենսաբանական թաղանթներով, փոխազդում պլազմայի սպիտակուցների հետ և հասնում թիրախային հյուսվածքներին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում լյարդային մետաբոլիզմի դերին՝ ներառյալ ֆազ I և ֆազ II կենսաքիմիական ռեակցիաները, ինչպես նաև ակտիվ մետաբոլիտների առաջացման և դրանց կենսաբանական ազդեցության հարցերը։ Վերլուծվում են դեղակինետիկ մոդելավորման մոտեցումները՝ կոնցենտրացիա-ժամանակ կախվածությունների գնահատման համար, ինչպես նաև տարբեր ընդունման ձևերի ազդեցությունը կենսամատչելիության վրա։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև Rhodiola rosea-ի ադապտոգեն հատկությունների և սթրեսային պատասխանների կարգավորման հնարավոր մեխանիզմները՝ կապված նյարդային և էնդոկրին համակարգերի հետ։

Pedagogy

Աշխատանքը նվիրված է օժանդակ դպրոցում հայերենի ուղղագրության ուսուցման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով սովորողների կրթական, ճանաչողական և լեզվական զարգացման առանձնահատկությունները։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն մեթոդներն ու մանկավարժական պայմանները, որոնք կարող են նպաստել ուղղագրական գիտելիքների, հմտությունների և կարողությունների առավել արդյունավետ ձևավորմանը հատուկ կրթության պայմաններում։ Ուղղագրության ուսուցումը տվյալ միջավայրում պահանջում է առանձնահատուկ մոտեցում, քանի որ սովորողների կողմից լեզվական կանոնների յուրացումը կարող է ընթանալ ավելի դանդաղ, պահանջել բազմակի կրկնություն և հենվել ավելի տեսանելի ու գործնական միջոցների վրա։ Աշխատանքում դիտարկվում են հայերենի ուղղագրական նյութի ընտրության և աստիճանական մատուցման սկզբունքները, ուսումնական նյութի մատչելիության ապահովումը, կանոնների պարզեցված բացատրությունը և դրանց գործնական կիրառման կազմակերպումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ուղղագրական հմտությունների ձևավորման հաջորդականությանը՝ բառի տեսողական ընկալումից և ճիշտ արտասանությունից մինչև դրա գրավոր վերարտադրություն և համապատասխան ուղղագրական կանոնի գիտակցված կիրառում։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում սովորողների բնորոշ դժվարությունների բացահայտումը։ Դրանք կարող են դրսևորվել տառերի բացթողումների կամ փոխարինումների, հնչյունների և տառերի անհամապատասխանության, բառերի մասնատման, ուղղագրական կանոնների ոչ կայուն կիրառման և գրավոր աշխատանքի ընթացքում սխալների ինքնուրույն չնկատելու ձևով։ Այդ խնդիրների հաղթահարման համար աշխատանքը կարևորում է նպատակային վարժությունների, կրկնության, տեսողական հենարանների, բառաքարտերի, աղյուսակների, պատկերների և այլ դիդակտիկ միջոցների կիրառումը։ Ուղղագրական կանոնների ուսուցումը ներկայացվում է ոչ թե որպես կանոնների մեխանիկական անգիր, այլ որպես գործնական գործունեություն, որի ընթացքում սովորողը աստիճանաբար սովորում է նկատել լեզվական օրինաչափությունը և կիրառել այն կոնկրետ բառերի ու նախադասությունների գրության ժամանակ։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև անհատական մոտեցումը, քանի որ նույն դասարանում սովորողների լեզվական և ճանաչողական հնարավորությունները կարող են էապես տարբեր լինել։ Ուսուցիչը պետք է կարողանա ընտրել առաջադրանքի բարդության համապատասխան մակարդակ, տրամադրել անհրաժեշտ աջակցություն և աստիճանաբար նվազեցնել արտաքին օգնության չափը՝ նպաստելով սովորողի ինքնուրույնության զարգացմանը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել ուղղագրական թելադրությունների, արտագրությունների, բառային վարժությունների, բաց թողնված տառերի լրացման, բառերի խմբավորման, սխալների ուղղման և ստեղծագործական գրավոր աշխատանքների կիրառման արդյունավետությունը։ Այս մեթոդների համադրումը հնարավորություն է տալիս զարգացնել ոչ միայն ուղղագրական հիշողությունը, այլև լեզվական վերլուծության և ինքնավերահսկման կարողությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում սխալների վերլուծությանը՝ որպես ուսուցման կարևոր գործիքի։ Սխալը դիտարկվում է ոչ միայն որպես գնահատման հիմք, այլև որպես տեղեկատվություն սովորողի դժվարությունների մասին, որը հնարավորություն է տալիս ուսուցչին ճշգրտել հետագա աշխատանքը և ընտրել ավելի նպատակային վարժություններ։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև ուսուցման տեսողական, լսողական և շոշափելի միջոցների համակցմանը, քանի որ բազմազգայական մոտեցումը կարող է հեշտացնել ուղղագրական նյութի ընկալումը և ամրապնդումը։ Կարևոր է նաև սովորողների մոտ դրական վերաբերմունքի ձևավորումը գրավոր խոսքի նկատմամբ, քանի որ չափազանց մեծ շեշտադրումը սխալների վրա կարող է նվազեցնել ուսումնական մոտիվացիան։ Այդ պատճառով արդյունավետ մեթոդիկան պետք է համատեղի պահանջկոտությունը, հետևողականությունը և խրախուսումը։ Հետազոտության գործնական նշանակությունն այն է, որ դրա արդյունքների հիման վրա կարող են մշակվել դասերի կազմակերպման մեթոդական ցուցումներ, վարժությունների համակարգեր և ուսումնական նյութեր՝ ուղղված օժանդակ դպրոցի սովորողների ուղղագրական կարողությունների զարգացմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը դիտարկում է հայերենի ուղղագրության ուսուցումը որպես հատուկ մանկավարժական խնդիր, որը պահանջում է մատչելի բովանդակություն, համակարգված կրկնություն, անհատականացում, տեսողական և գործնական մեթոդների համադրում तथा սովորողի ձեռքբերումների շարունակական գնահատում։ Թեման կարևոր նշանակություն ունի օժանդակ դպրոցի սովորողների գրավոր խոսքի զարգացման, նրանց լեզվական ինքնուրույնության բարձրացման և առօրյա ու կրթական հաղորդակցության մեջ գրավոր հայերենի լիարժեք կիրառման հնարավորությունների ընդլայնման համար։

Technology

Այս աշխատանքը նվիրված է հիմնային ակումուլյատորներում կիրառվող կադմիումային էլեկտրոդի տեխնիկական բնութագրերի ուսումնասիրությանը և դրանց կատարելագործման հնարավորությունների բացահայտմանը։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են էլեկտրոդի կառուցվածքը, նյութական կազմը, էլեկտրաքիմիական հատկությունները և աշխատանքի արդյունավետությունը պայմանավորող հիմնական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում լիցքավորման և լիցքաթափման գործընթացների ընթացքում կադմիումային էլեկտրոդում տեղի ունեցող էլեկտրաքիմիական փոխակերպումներին, էլեկտրոդի ակտիվ նյութի վարքագծին, ինչպես նաև դրա աշխատանքի կայունության և երկարաժամկետ շահագործման վրա ազդող պայմաններին։ Քննարկվում են էլեկտրոդի տեխնիկական պարամետրերը բարելավելու, դրա արդյունավետությունը բարձրացնելու և շահագործման ընթացքում առաջացող խնդիրները նվազեցնելու հնարավոր մոտեցումները։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է էլեկտրոդի աշխատանքի հուսալիության, տարողության, ցիկլային կայունության և էներգետիկ բնութագրերի գնահատումը՝ հիմնային ակումուլյատորների ընդհանուր աշխատանքի արդյունավետության համատեքստում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել էլեկտրաքիմիայի, քիմիական էներգիայի աղբյուրների և էլեկտրատեխնիկայի ոլորտներում աշխատող մասնագետների, ինժեներների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։ Այն հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել կադմիումային էլեկտրոդների աշխատանքի գիտատեխնիկական հիմքերի, դրանց տեխնիկական սահմանափակումների և կատարելագործման ուղղությունների վերաբերյալ։

Pedagogy

Աշխատանքը նվիրված է նախադպրոցական տարիքի երեխաների համագործակցային կարողությունների ձևավորման մանկավարժական պայմանների ուսումնասիրմանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն հարցն է, թե ինչպիսի կրթադաստիարակչական միջավայր, մեթոդներ և մանկավարժական մոտեցումներ են անհրաժեշտ երեխայի մոտ հասակակիցների և մեծահասակների հետ արդյունավետ համագործակցելու կարողությունների աստիճանական զարգացման համար։ Նախադպրոցական տարիքը կարևոր փուլ է երեխայի սոցիալականացման գործընթացում, քանի որ հենց այս շրջանում են ինտենսիվորեն զարգանում հաղորդակցման, փոխօգնության, համատեղ գործունեության, սեփական վարքի կարգավորման և խմբային հարաբերություններում ներգրավվելու հմտությունները։ Աշխատանքում համագործակցային կարողությունը դիտարկվում է որպես բազմաբաղադրիչ անձնային և սոցիալական որակ, որը ներառում է ուրիշին լսելու և հասկանալու, սեփական կարծիքն արտահայտելու, ընդհանուր նպատակ ձևավորելու, պարտականություններ բաշխելու, պայմանավորվելու, փոխզիջումների գնալու, օգնություն առաջարկելու և ընդունելու, ինչպես նաև համատեղ գործունեության արդյունքի համար պատասխանատվություն կրելու կարողություններ։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր տեղ է հատկացվում այն մանկավարժական պայմանների բացահայտմանը, որոնք նպաստում են այդ կարողությունների բնական և նպատակաուղղված զարգացմանը։ Դրանց թվում կարող են ընդգրկվել համագործակցային խաղերի և խմբային առաջադրանքների կազմակերպումը, երեխայի նախաձեռնության խրախուսումը, փոխադարձ հարգանքի և վստահության վրա հիմնված հոգեբանական միջավայրի ստեղծումը, յուրաքանչյուր երեխայի անհատական առանձնահատկությունների հաշվառումը և մանկավարժի կողմից համագործակցային վարքի դրական օրինակների ցուցադրումը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի խաղային գործունեությունը, քանի որ խաղի ընթացքում երեխան սովորում է հաշվի առնել ուրիշների ցանկություններն ու հնարավորությունները, հետևել ընդհանուր կանոններին, լուծել առաջացող տարաձայնությունները և հասնել ընդհանուր արդյունքի։ Կարևորվում է նաև մանկավարժի դերը՝ որպես երեխաների փոխգործակցությունը կազմակերպող, ուղղորդող և անհրաժեշտության դեպքում աջակցող մասնագետի։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև ընտանիքի և նախադպրոցական հաստատության համագործակցությանը, քանի որ երեխայի սոցիալական վարքի և հաղորդակցական փորձի ձևավորման համար կարևոր է տարբեր միջավայրերում միասնական պահանջների և մոտեցումների ապահովումը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հիմք ծառայել նախադպրոցական կրթության գործընթացում համագործակցային գործունեության առավել արդյունավետ ձևերի ընտրության, համապատասխան մանկավարժական պայմանների ստեղծման և երեխաների սոցիալական հմտությունների նպատակային զարգացման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել նախադպրոցական մանկավարժներին, դաստիարակներին, կրթության հոգեբաններին, ուսուցիչներին, ծնողներին և վաղ մանկության զարգացման հիմնախնդիրներով զբաղվող հետազոտողներին։

Political Science

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության և եվրոպական կառույցների միջև հարաբերությունների ձևավորման, զարգացման և համագործակցության հիմնական ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է անկախությունից հետո եվրոպական քաղաքական, տնտեսական և իրավական համակարգերի հետ փոխգործակցության ընդլայնման գործընթացների, դրանց նպատակների և երկրի արտաքին քաղաքականության մեջ ունեցած նշանակության վրա։ Քննության են առնվում եվրոպական կազմակերպությունների և հաստատությունների հետ քաղաքական երկխոսության ձևավորումը, ժողովրդավարական ինստիտուտների ամրապնդմանն ուղղված նախաձեռնությունները, իրավական և կառավարման բարեփոխումները, մարդու իրավունքների պաշտպանության մեխանիզմների զարգացումը և հասարակական հաստատությունների կատարելագործմանն աջակցող ծրագրերը։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում տնտեսական համագործակցությանը՝ դիտարկելով առևտրային հարաբերությունների զարգացումը, ներդրումային միջավայրի բարելավումը, ձեռնարկատիրության խթանումը, ենթակառուցվածքների արդիականացումը և տարբեր ոլորտներում իրականացվող տեխնիկական ու ֆինանսական աջակցության ծրագրերը։ Ուսումնասիրվում են նաև կրթության, գիտության, մշակույթի, երիտասարդական քաղաքականության, շրջակա միջավայրի պահպանության, տարածաշրջանային զարգացման և հասարակական կազմակերպությունների մասնակցության ոլորտներում իրականացվող նախաձեռնությունները։ Եվրոպական կառույցների հետ համագործակցությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես արտաքին հարաբերությունների ուղղություն, այլև որպես ներքին բարեփոխումների և պետական կառավարման համակարգի զարգացման վրա ազդեցություն ունեցող գործոն։ Կարևորվում է համապատասխան ծրագրերի դերը օրենսդրական և ինստիտուցիոնալ փոփոխությունների իրականացման, մասնագիտական կարողությունների զարգացման և եվրոպական փորձի կիրառման գործընթացներում։ Անդրադարձ է կատարվում նաև համագործակցության տարբեր փուլերին, պայմանագրային և քաղաքական շրջանակների փոփոխություններին ու այն հանգամանքներին, որոնք ազդել են Հայաստանի և եվրոպական գործընկերների հարաբերությունների խորության և առաջնահերթությունների վրա։ Միաժամանակ դիտարկվում են տարածաշրջանային քաղաքական միջավայրի, անվտանգության խնդիրների և արտաքին տնտեսական պայմանների ազդեցությունը համագործակցության զարգացման վրա։ Հիմնական ծրագրերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել դրանց նպատակները, իրականացման մեխանիզմները և նշանակությունը երկրի հասարակական ու տնտեսական վերափոխումների համար։ Աշխատությունը կարևոր է Հայաստանի արտաքին քաղաքականության եվրոպական ուղղության, միջազգային կազմակերպությունների հետ փոխգործակցության և եվրոպական ինտեգրման գործընթացների առանձնահատկությունների համակարգված ընկալման տեսանկյունից։ Նյութը կարող է օգտակար լինել միջազգային հարաբերությունների, քաղաքագիտության, եվրոպագիտության, պետական կառավարման և Հայաստանի արտաքին քաղաքականության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, մասնագետների և ուսանողների համար։