Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionMedicine
Клинические, гормональные метаболические аспекты различных форм низкорослости у детей
Այս կլինիկա-էնդոկրինոլոգիական ուսումնասիրությունը նվիրված է երեխաների մոտ տարբեր ձևերի ցածր աճի (նիզկորոսլության) կլինիկական, հորմոնալ և մետաբոլիկ առանձնահատկությունների վերլուծությանը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են աճի խանգարումների հիմնական տեսակները՝ ներառյալ սահմանադրական աճի հետաձգումը, հորմոնալ դեֆիցիտներով պայմանավորված ձևերը և քրոնիկ հիվանդությունների հետևանքով առաջացող երկրորդային նիզկորոսլությունը։ Հեղինակը ուսումնասիրում է աճի հորմոնի, թիրեոիդ հորմոնների, ինսուլինանման աճի գործոնների և այլ էնդոկրին կարգավորիչների դերը երեխայի ֆիզիկական զարգացման գործընթացում՝ համադրելով կլինիկական դիտարկումները լաբորատոր և գործիքային հետազոտությունների տվյալների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նյութափոխանակային փոփոխություններին, ախտորոշման վաղ փուլերին և բուժման անհատական մոտեցումներին՝ ներառյալ հորմոնալ թերապիայի արդյունավետության գնահատումը։ Աշխատությունը նպաստում է մանկական էնդոկրինոլոգիայի խնդիրների ավելի խորքային ըմբռնմանը և կարող է օգտակար լինել բժիշկների, մանկական էնդոկրինոլոգների և կլինիկական հետազոտողների համար։
Updated: 2026-09-21
Literature
Մինաս Ավետիսյան ( շարքից)
Այս գիրքը ներկայացնում է Մինաս Ավետիսյանի ստեղծագործական ժառանգությունը՝ որպես հայկական կերպարվեստի 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ ներկայացուցիչներից մեկի։ Այն ընդգրկում է նրա գեղանկարչական շարքերը, որոնցում արտացոլվում են հայկական գյուղաշխարհի պատկերները, բնության գունային ուժեղ ընկալումը և մարդու ու միջավայրի փոխհարաբերությունները։ Գրքում վերլուծվում է Ավետիսյանի գեղարվեստական լեզուն՝ վառ գունային լուծումները, դինամիկ կոմպոզիցիաները և խորհրդանշական պատկերային մտածողությունը։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև նրա արվեստի զարգացման փուլերին և ժամանակաշրջանի մշակութային համատեքստին։ Նյութը ընդգծում է Մինաս Ավետիսյանի դերը հայկական մոդեռն արվեստի ձևավորման և ազգային գեղանկարչական դպրոցի զարգացման մեջ։
Updated: 2026-09-19
Literature
Պոստմոդեռնիզմը 1990-2010-ական թթ. հայ գրականության մեջ
Աշխատությունը նվիրված է 1990–2010-ական թվականների հայ գրականության մեջ պոստմոդեռնիստական գեղագիտական սկզբունքների, գաղափարական առանձնահատկությունների և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տվյալ ժամանակաշրջանի գրական գործընթացները, հասարակական և մշակութային փոփոխությունների ազդեցությունը գրական մտածողության վրա, ինչպես նաև ավանդական գեղարվեստական ձևերից նոր ստեղծագործական մոտեցումների անցման առանձնահատկությունները։ Վերլուծվում են պոստմոդեռնիստական գրականությանը բնորոշ միջտեքստայնությունը, մեջբերումների և հղումների կիրառումը, հեգնանքը, պարոդիան, խաղային սկզբունքը, իրականության և երևակայության սահմանների միախառնումը, բազմաձայնությունն ու հեղինակային դիրքի փոփոխությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դասական և ժամանակակից գրական ավանդույթների վերաիմաստավորմանը, պատմական ու մշակութային թեմաների նոր մեկնաբանություններին և տարբեր տեքստերի միջև ձևավորվող կապերին։ Քննարկվում են արձակի և պոեզիայի կառուցվածքային ու լեզվաոճական նորարարությունները, ժանրային սահմանների փոփոխությունները և գեղարվեստական տեքստի կազմակերպման փորձարարական եղանակները։ Դիտարկվում է նաև անհատի ինքնության, հիշողության, պատմության, հասարակական փոփոխությունների և մշակութային արժեքների վերաիմաստավորման արտացոլումը ժամանակակից գրական ստեղծագործություններում։ Կարևորվում է հայկական գրական միջավայրում պոստմոդեռնիստական միտումների առանձնահատուկ դրսևորումների բացահայտումը և դրանց հարաբերակցությունը համաշխարհային գրական գործընթացների հետ։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու հետխորհրդային շրջանի հայ գրականության գեղարվեստական զարգացումների, նոր գրական մտածողության ձևավորման և պոստմոդեռնիստական գեղագիտության ազդեցության մասին։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գրականագետների, հայ գրականության ուսումնասիրողների, մշակութաբանների, բանասերների, հետազոտողների և ուսանողների համար։
Updated: 2026-10-01
Religion
Չափավորության մասին խրատներ
Այս աշխատությունը նվիրված է չափավորության գաղափարին՝ որպես մարդկային վարքի, բարոյական ինքնակառավարման և հոգևոր կատարելագործման կարևորագույն սկզբունքներից մեկի։ Չափավորությունը դիտարկվում է որպես մարդու ցանկությունների, զգացմունքների, պահանջմունքների և գործողությունների գիտակցված կարգավորման կարողություն, որը նպաստում է անհատական ու հասարակական կյանքի ներդաշնակությանը։ Այն ներկայացվում է ոչ միայն որպես վարքագծային կանոն, այլև որպես ներքին առաքինություն, որը մարդուն օգնում է պահպանել հավասարակշռությունը կյանքի տարբեր իրավիճակներում, խուսափել ծայրահեղություններից և առաջնորդվել բանականությամբ, խղճով ու բարոյական պատասխանատվությամբ։ Աշխատության գաղափարական ուղղվածության կենտրոնում մարդու ինքնաճանաչման և ինքնազսպման անհրաժեշտությունն է։ Չափավորությունը ենթադրում է սեփական ցանկությունների սահմանների գիտակցում, կրքերի կառավարում, նյութական ու մարմնական պահանջմունքների նկատմամբ խոհեմ վերաբերմունք և հոգևոր արժեքների առաջնայնության պահպանում։ Մարդը, որը կարողանում է վերահսկել իր մղումները և իր վարքը համապատասխանեցնել բարոյական սկզբունքներին, ձեռք է բերում ներքին կայունություն ու հոգեկան հավասարակշռություն։ Այս առաքինությունը կարևոր է ոչ միայն անհատական երջանկության, այլև ընտանիքի, հասարակության և մարդկային հարաբերությունների առողջ զարգացման համար։ Չափավորության գաղափարը սերտորեն կապված է նաև հին փիլիսոփայական և քրիստոնեական բարոյագիտական ավանդույթների հետ։ Դեռևս անտիկ մտածողության մեջ այն համարվել է առաքինի կյանքի կարևոր պայմաններից մեկը՝ հակադրվելով անհագ ցանկություններին, անզուսպ կրքերին և ծայրահեղ վարքագծին։ Քրիստոնեական բարոյագիտության մեջ չափավորությունը ձեռք է բերում նաև հոգևոր նշանակություն՝ դիտարկվելով որպես ինքնազսպման, խոնարհության, խոհեմության և Աստծո կամքին համապատասխան ապրելու արտահայտություն։ Այն ենթադրում է ոչ թե կյանքի բնական պահանջմունքների լիակատար մերժում, այլ դրանց նկատմամբ գիտակից, պատասխանատու և հավասարակշռված վերաբերմունք։ Այս մոտեցմամբ մարդը սովորում է տարբերել անհրաժեշտը ավելորդից, օգտակարը՝ վնասակարից, իսկ ժամանակավոր հաճույքները՝ հոգևոր ու բարոյական մնայուն արժեքներից։ Չափավորությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև մարդկային փոխհարաբերությունների կարգավորման գործում։ Այն նպաստում է խոսքի և վարքի վերահսկմանը, զայրույթի ու հակասությունների հաղթահարմանը, ուրիշների նկատմամբ հարգալից վերաբերմունքին և արդար դատողությունների ձևավորմանը։ Չափավոր մարդը ձգտում է խուսափել անհարկի վեճերից, անհանդուրժողականությունից, գոռոզությունից և եսասիրությունից՝ պահպանելով փոխըմբռնման ու խաղաղ համակեցության սկզբունքները։ Այս առաքինությունը կարևոր է նաև հասարակական կյանքի տեսանկյունից, քանի որ անհատի ինքնակառավարումը, պատասխանատվության զգացումը և անձնական շահերի սահմանափակման կարողությունը նպաստում են հասարակական համերաշխությանն ու բարոյական կարգուկանոնի պահպանմանը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում չափավորության գաղափարը կարելի է դիտարկել կյանքի տարբեր ոլորտներում՝ սննդի, նյութական ունեցվածքի, հաճույքների, խոսքի, զգացմունքների, աշխատանքի և առօրյա վարքի նկատմամբ մարդու վերաբերմունքի տեսանկյունից։ Յուրաքանչյուր ոլորտում չափավորությունը պահանջում է գիտակցված ընտրություն և սեփական գործողությունների հետևանքների գնահատում։ Այն մարդուն սովորեցնում է չտրվել ավելորդություններին, պահպանել ներքին հավասարակշռությունը և իր ժամանակն ու կարողությունները նպատակային օգտագործել։ Այս իմաստով չափավորությունը ոչ միայն բարոյական պահանջ է, այլև կյանքի կազմակերպման գործնական սկզբունք, որը նպաստում է անձնական արժանապատվության և հոգևոր ազատության պահպանմանը։ Գրական և գաղափարական առումով աշխատությունը տեղավորվում է բարոյախոսական ու խրատական գրականության ավանդույթի շրջանակում, որտեղ հիմնական նպատակն ընթերցողի բարոյական գիտակցության զարգացումն ու առաքինի վարքի խրախուսումն է։ Նման երկերին բնորոշ է գաղափարների բացատրական շարադրանքը, բարոյական դատողությունների կարևորումը և մարդկային բնավորության դրական ու բացասական հատկանիշների համադրական դիտարկումը։ Խրատական գրականության առանձնահատկությունն այն է, որ այն ընթերցողին առաջարկում է ոչ միայն գիտելիք, այլև ինքնաքննության ու ինքնակատարելագործման հնարավորություն։ Չափավորության թեման հատկապես կարևոր տեղ է զբաղեցնում այս ավանդույթում, քանի որ այն առնչվում է բազմաթիվ այլ առաքինությունների ձևավորմանը՝ համեստությանը, համբերությանը, խոհեմությանը, արդարությանը և ինքնատիրապետմանը։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը ներկայացնում է 19-րդ դարի հայ հոգևոր, կրթական և բարոյագիտական գրականության հետաքրքիր դրսևորումներից մեկը։ Այդ ժամանակաշրջանում հայ մտավորական ու հոգևոր շրջանակներում մեծ ուշադրություն էր դարձվում անհատի բարոյական դաստիարակությանը, քրիստոնեական արժեքների տարածմանը և կրթության միջոցով հասարակության հոգևոր զարգացմանը։ Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզում գործող Մխիթարյան միաբանությունը նշանակալի դեր է ունեցել այս գործընթացներում՝ հրատարակելով կրոնական, փիլիսոփայական, լեզվաբանական, պատմագիտական և դաստիարակչական բազմաթիվ աշխատություններ։ Միաբանության անդամները կարևորում էին ոչ միայն ազգային գրավոր ժառանգության պահպանումը, այլև համաշխարհային գիտական ու բարոյագիտական մտքի նվաճումների ներկայացումը հայ ընթերցողին։ Այս հրատարակությունը տեղավորվում է այդ մշակութային և կրթական ավանդույթի մեջ՝ անդրադառնալով մարդկային վարքի ու առաքինության հիմնարար հարցերից մեկին։ Այն կարևոր նշանակություն ունի հայ բարոյախոսական գրականության, 19-րդ դարի կրթական մտածողության, քրիստոնեական բարոյագիտության և Մխիթարյան միաբանության հրատարակչական գործունեության ուսումնասիրության համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել հայագետներին, փիլիսոփայության և աստվածաբանության պատմաբաններին, մանկավարժներին, բարոյագիտության մասնագետներին և հին հայերեն գրականության ուսումնասիրողներին։ Ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է չափավորության՝ որպես համամարդկային ու կենսական նշանակություն ունեցող առաքինության ներկայացմամբ։ Այն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս խորհելու ցանկությունների և պարտականությունների, անձնական ազատության և ինքնազսպման, նյութական պահանջմունքների և հոգևոր արժեքների փոխհարաբերության շուրջ։ Աշխատության գաղափարական նշանակությունը չափավորությունը մարդու ներդաշնակ զարգացման, բարոյական հասունության և պատասխանատու կենսակերպի կարևոր պայման դիտարկելու մեջ է՝ արտահայտելով այն համոզմունքը, որ իսկական առաքինությունը ձևավորվում է սեփական անձի գիտակցված կառավարման, խոհեմության և ներքին հավասարակշռության միջոցով։
Updated: 2026-11-11
Informatics
О некоторых моделях процессов управления информационной безопасностью финансовых систем
Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ֆինանսական համակարգերում տեղեկատվական անվտանգության կառավարման գործընթացների մոդելավորմանն ու տարբեր կառավարման մոդելների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում այն խնդիրն է, թե ինչպես կարելի է ֆինանսական կազմակերպությունների տեղեկատվական համակարգերում ձևավորել անվտանգության կառավարման արդյունավետ մեխանիզմներ, որոնք կպաշտպանեն տվյալները, տեղեկատվական ենթակառուցվածքները և ֆինանսական գործառնությունները տարատեսակ սպառնալիքներից՝ միաժամանակ ապահովելով համակարգերի բնականոն, շարունակական և վերահսկելի աշխատանքը։ Ֆինանսական համակարգերի առանձնահատկությունը պայմանավորված է դրանց մշակած և պահպանած տեղեկատվության բարձր արժեքով, գործարքների մեծ ծավալով և անվտանգության խախտումների դեպքում հնարավոր զգալի ֆինանսական ու կազմակերպական հետևանքներով։ Աշխատանքում տեղեկատվական անվտանգությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես տեխնիկական պաշտպանության միջոցների ամբողջություն, այլև որպես կառավարչական գործընթաց, որը ներառում է ռիսկերի բացահայտում և գնահատում, անվտանգության քաղաքականության ձևավորում, վերահսկողության միջոցների ընտրություն, դրանց արդյունավետության մշտադիտարկում և հնարավոր միջադեպերին արձագանքում։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է տեղեկատվական անվտանգության կառավարման տարբեր մոդելների համադրական վերլուծությունը։ Դիտարկվում են այն մոտեցումները, որոնց միջոցով հնարավոր է կառուցակարգել անվտանգության գործընթացները, սահմանել պատասխանատվության մակարդակները, կազմակերպել վերահսկողությունը և կապել անվտանգության միջոցառումները ֆինանսական համակարգի ընդհանուր նպատակների հետ։ Մոդելավորումը հնարավորություն է տալիս ձևականորեն ներկայացնել անվտանգության կառավարման գործընթացները, դրանց միջև փոխկապակցվածությունը, մուտքային և ելքային տվյալները, որոշումների կայացման փուլերը և վերահսկողության մեխանիզմները։ Աշխատանքում առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում տեղեկատվական ռիսկերի կառավարմանը։ Ֆինանսական համակարգերում ռիսկերը կարող են կապված լինել չարտոնված հասանելիության, տվյալների փոփոխման կամ կորստի, տեղեկատվական համակարգերի խափանման, ծրագրային խոցելիությունների, ներքին և արտաքին սպառնալիքների, ինչպես նաև մարդկային գործոնի հետ։ Ռիսկերի կառավարման մոդելները հնարավորություն են տալիս ոչ միայն արձանագրել հնարավոր վտանգները, այլև գնահատել դրանց հավանականությունն ու ազդեցությունը և համապատասխանեցնել պաշտպանության միջոցները հայտնաբերված ռիսկերի մակարդակին։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր է նաև տեղեկատվական անվտանգության հիմնական սկզբունքների ապահովումը՝ տեղեկատվության գաղտնիություն, ամբողջականություն և հասանելիություն։ Այս սկզբունքների համադրումը հատկապես կարևոր է ֆինանսական համակարգերի համար, քանի որ նույնիսկ մեկ բաղադրիչի խախտումը կարող է հանգեցնել գործարքների խափանման, ֆինանսական կորուստների կամ վստահության նվազման։ Այդ պատճառով կառավարման մոդելներում անհրաժեշտ է հաշվի առնել ինչպես տեխնիկական պաշտպանության, այնպես էլ կազմակերպական և ընթացակարգային վերահսկողության միջոցները։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև անվտանգության կառավարման գործընթացների ավտոմատացման և մշտադիտարկման հնարավորություններին։ Ժամանակակից ֆինանսական համակարգերում մեծածավալ տեղեկատվության և գործարքների մշտական հոսքը պահանջում է արագ հայտնաբերում, գնահատում և արձագանքում անվտանգության միջադեպերին։ Այդ նպատակով մոդելները կարող են ներառել մոնիթորինգի, ազդանշանների մշակման, միջադեպերի դասակարգման, արձագանքման և վերականգնման գործընթացներ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում կառավարման որոշումների հիմնավորմանը։ Արդյունավետ մոդելը պետք է հնարավորություն տա պատասխանատու անձանց գնահատել տարբեր պաշտպանության միջոցների անհրաժեշտությունը, դրանց ծախսերը, ռիսկերի նվազեցման ազդեցությունը և համակարգի ընդհանուր անվտանգության մակարդակը։ Այս մոտեցումը տեղեկատվական անվտանգությունը կապում է ոչ միայն տեխնիկական, այլև տնտեսական և կառավարչական նպատակների հետ։ Հետազոտությունը կարևորում է նաև անվտանգության կառավարման գործընթացների շարունակական կատարելագործումը։ Տեղեկատվական սպառնալիքները, տեխնոլոգիաները և ֆինանսական ծառայությունների ձևերը մշտապես փոփոխվում են, ուստի անվտանգության կառավարման համակարգը չի կարող մնալ անփոփոխ։ Անհրաժեշտ է պարբերաբար վերագնահատել ռիսկերը, վերանայել անվտանգության քաղաքականությունները, կատարելագործել վերահսկողության մեխանիզմները և հարմարեցնել կառավարման մոդելները նոր պայմաններին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը տեղեկատվական անվտանգությունը ներկայացնում է որպես ֆինանսական համակարգերի կառավարման անբաժանելի բաղադրիչ և ուսումնասիրում է դրա կազմակերպման տարբեր մոդելային մոտեցումները։ Այն կարող է օգտակար լինել կիբերանվտանգության մասնագետների, տեղեկատվական համակարգերի նախագծողների, ֆինանսական կազմակերպությունների անվտանգության պատասխանատուների, ՏՏ կառավարման մասնագետների, ռիսկերի կառավարման ոլորտի ներկայացուցիչների և տեղեկատվական անվտանգության տեսական ու կիրառական խնդիրներով զբաղվող հետազոտողների համար։
Updated: 2026-09-16
Culture
Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ինֆորմացիա: Գրականության ընթացիկ տեղեկատու (1982, Մարտ, թիվ 3)
Աշխատությունը ներկայացնում է Հայկական ԽՍՀ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր հրատարակությունների, գիտական ուսումնասիրությունների և գրական աղբյուրների մատենագիտական տեղեկատվություն՝ ծառայելով որպես ընթացիկ տեղեկատու մասնագետների, հետազոտողների և ընթերցողների համար։ Նյութում ամփոփվում են մշակութային կյանքի տարբեր ոլորտներին վերաբերող գրքեր, հոդվածներ և այլ հրատարակություններ՝ ներառելով արվեստի պատմության, գրականության, թատրոնի, երաժշտության, կերպարվեստի և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրություններին առնչվող աղբյուրներ։ Հրատարակությունը նպատակ ունի համակարգել և տարածել տեղեկատվություն նոր գրականության վերաբերյալ՝ հեշտացնելով անհրաժեշտ նյութերի որոնումը, գիտահետազոտական աշխատանքների կազմակերպումը և մշակութաբանական ուսումնասիրությունների իրականացումը։ Այն կարևոր գործիք է գրադարանավարների, մատենագետների, մշակույթի ոլորտի մասնագետների, ուսանողների և հետազոտողների համար՝ ապահովելով տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային և գիտական հրատարակությունների համապարփակ տեղեկատու հիմք։
Updated: 2026-11-02