Խաղողի մամլվածքից սննդային հավելումների արտադրության տեխնոլոգիայի մշակում

Psychology

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է բանակցային գործընթացներում արդյունավետ որոշումների ընդունման վրա ազդող հոգեբանական գործոնների վերլուծությանը՝ ընդգծելով այն ներքին և միջանձնային մեխանիզմները, որոնք ձևավորում են բանակցողների վարքագիծը և ընտրությունների որակը։ Դիտարկվում են ճանաչողական կողմնակալությունները, ռիսկի ընկալումը, հուզական կարգավորումը, ինքնավստահության մակարդակը և սթրեսային իրավիճակներում մտածողության ճկունությունը, որոնք անմիջական ազդեցություն են ունենում որոշումների արագության և որակի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև սոցիալական հոգեբանության գործոններին՝ վստահության ձևավորմանը, հաղորդակցության արդյունավետությանը, հակառակ կողմի մոտիվացիաների ճիշտ ընկալմանը և իշխանության ու ազդեցության դինամիկային։ Աշխատանքում վերլուծվում է, թե ինչպես են ժամանակային ճնշումը և տեղեկատվական անորոշությունը փոխում որոշումների ընդունման ռազմավարությունները՝ հաճախ հանգեցնելով կամ ինտուիտիվ, կամ չափազանց ռիսկային ընտրությունների։ Քննարկվում են նաև ինքնակարգավորման և էմոցիոնալ ինտելեկտի դերը բանակցային հաջողության մեջ՝ որպես գործոններ, որոնք թույլ են տալիս պահպանել օբյեկտիվություն և կանխել իմպուլսիվ որոշումները։ Ընդգծվում է, որ արդյունավետ բանակցային որոշումների հիմքում ընկած է ոչ միայն տրամաբանական վերլուծությունը, այլ նաև հոգեբանական կայունությունը, հաղորդակցական հմտությունները և հակասական տեղեկատվության պայմաններում հավասարակշռված դատողություն կատարելու կարողությունը։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է շինարարական նյութերի համար նախատեսված նոր օրգանական կապակցանյութերի ստեղծման գիտական հիմքերի և դրանց կիրառմամբ կոմպոզիտային նյութերի հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում օրգանական կապակցող համակարգերի կառուցվածքի, բաղադրիչների փոխազդեցության և դրանց հիման վրա ստացվող կոմպոզիտների ֆիզիկամեխանիկական ու շահագործական բնութագրերի միջև գոյություն ունեցող կապերն են։ Քննվում է կապակցանյութի դերը կոմպոզիտային համակարգի կառուցվածքի ձևավորման, լցանյութերի և այլ բաղադրիչների միավորման, նյութի ամրության, ամբողջականության և արտաքին ազդեցությունների նկատմամբ կայունության ապահովման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում նոր կապակցող նյութերի հատկությունների նպատակային փոփոխման հնարավորություններին՝ շինարարական կոմպոզիտների ամրության, առաձգականության, ջրակայունության, ջերմային վարքագծի, կպչողականության և երկարատև շահագործման ցուցանիշների բարելավման տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել տարբեր կառուցվածք և բաղադրություն ունեցող կապակցող համակարգեր՝ գնահատելով դրանց համատեղելիությունը հանքային կամ այլ տեսակի լցանյութերի հետ և վերջնական կոմպոզիտի կառուցվածքի վրա ունեցած ազդեցությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում կառուցվածք–հատկություն փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը, որը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե նյութի միկրոկառուցվածքային առանձնահատկություններն ինչպես են արտահայտվում դրա մակրոսկոպիկ մեխանիկական և շահագործական բնութագրերում։ Դիտարկվում են նաև կոմպոզիտների ծերացման, խոնավության, ջերմաստիճանային փոփոխությունների և մեխանիկական բեռնվածությունների նկատմամբ կայունության ընդհանուր խնդիրները, որոնք կարևոր են շինարարական նյութերի երկարաժամկետ կիրառելիությունը գնահատելու համար։ Առանձին նշանակություն կարող է ունենալ նյութատարության, արտադրական արդյունավետության և շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատումը՝ նոր նյութերի կիրառական հեռանկարները որոշելիս։ Նման հետազոտությունները հնարավորություն են տալիս ընդլայնելու հատուկ հատկություններով շինարարական կոմպոզիտների տեսականին և ձևավորելու նյութերի ընտրության գիտական սկզբունքներ՝ տարբեր կառուցվածքային ու պաշտպանական կիրառությունների համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է պոլիմերային նյութագիտության, շինարարական նյութերի տեխնոլոգիայի, կոմպոզիտների մեխանիկայի և ֆիզիկական քիմիայի մոտեցումները՝ կենտրոնանալով նոր կապակցող համակարգերի և դրանց հիմքով շինարարական կոմպոզիտների հատկությունների գիտական գնահատման վրա։

Economics

Տնտեսագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է կապիտալի և աշխատուժի միջազգային տեղաշարժերի փոխկապակցվածության, դրանց ձևավորման տնտեսական նախադրյալների և Հայաստանի Հանրապետության սոցիալ-տնտեսական զարգացման վրա հնարավոր ազդեցությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում կապիտալի միջազգային հոսքերի, օտարերկրյա ներդրումների և աշխատանքային միգրացիայի հիմնական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց փոխազդեցությունը համաշխարհային և ազգային տնտեսությունների շրջանակներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում աշխատուժի արտագաղթի և ներգաղթի տնտեսական գործոններին, ներդրումային միջավայրի զարգացմանը, զբաղվածության հնարավորություններին և մարդկային կապիտալի տեղաշարժերին։ Վերլուծվում են միջազգային ֆինանսական հոսքերի, միգրանտների դրամական փոխանցումների, աշխատաշուկայի կառուցվածքային փոփոխությունների և տնտեսական ակտիվության միջև առկա փոխկապակցվածությունները։ Քննարկվում են նաև կապիտալի ներգրավման, աշխատուժի արդյունավետ օգտագործման, մասնագիտական ներուժի պահպանման և միգրացիոն գործընթացների տնտեսական հետևանքների կառավարման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու կապիտալի և աշխատուժի միջազգային շարժի փոխազդեցության նշանակությունը Հայաստանի տնտեսական զարգացման, ներդրումային հնարավորությունների և զբաղվածության քաղաքականության տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել միջազգային տնտեսագիտության, միգրացիոն տնտեսագիտության, աշխատաշուկայի և ներդրումային քաղաքականության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է արդյունաբերական միջավայրում աշխատող անձնակազմի առողջական վիճակի, մասնավորապես թերապևտիկ պրոֆիլի հիվանդությունների տարածվածության և դրանց ձևավորման գործոնների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ Zangezur Copper and Molybdenum Combine աշխատակիցների օրինակով։ Գրքում վերլուծվում են արտադրական միջավայրի ազդեցությունները առողջության վրա, այդ թվում՝ փոշու, ծանր մետաղների, աղմուկի և աշխատանքային ծանրաբեռնվածության գործոնները, որոնք կարող են նպաստել շնչառական, սրտանոթային և մարսողական համակարգերի հիվանդությունների զարգացմանը։ Հեղինակը ներկայացնում է կլինիկական և վիճակագրական հետազոտությունների արդյունքներ՝ բացահայտելով հիվանդացության կառուցվածքը, ռիսկի խմբերը և մասնագիտական հիվանդությունների ձևավորման հնարավոր պատճառահետևանքային կապերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կանխարգելիչ միջոցառումների կազմակերպմանը՝ ներառյալ աշխատանքային պայմանների բարելավումը, առողջապահական մոնիթորինգի համակարգի ներդրումը, պարբերական բժշկական զննությունները և առողջապահական կրթական ծրագրերը աշխատողների համար։ Գրքում քննարկվում են նաև արդյունաբերական բժշկության և հանրային առողջապահության ժամանակակից մոտեցումները, որոնք ուղղված են արտադրական ռիսկերի նվազեցմանը և աշխատուժի առողջության պահպանմանը։ Աշխատությունը օգտակար է բժիշկների, աշխատանքի հիգիենայի մասնագետների, հանրային առողջապահության աշխատողների, արդյունաբերական ձեռնարկությունների ղեկավարների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են մասնագիտական հիվանդությունների կանխարգելման և աշխատանքի անվտանգության համակարգերի կատարելագործմամբ։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ստորգետնյա տարածությունների հաշվառման, գրանցման և կադաստրային տեղեկատվության համակարգված վարման կազմակերպական ու մեթոդական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է ստորգետնյա տարածքների՝ որպես տարածական և անշարժ գույքային համակարգի առանձնահատուկ բաղադրիչների նույնականացման, նկարագրման, չափագրման և համապատասխան տեղեկատվական համակարգերում արտացոլման սկզբունքների վրա։ Քննության են առնվում ստորգետնյա կառույցների, հաղորդակցուղիների, ինժեներական ցանցերի, թունելների, ստորգետնյա կայանատեղիների, պահեստային և տեխնիկական տարածքների ու այլ օբյեկտների կադաստրային հաշվառման առանձնահատկությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում այն հանգամանքին, որ նման օբյեկտների դիրքը և սահմանները հնարավոր չէ ամբողջությամբ ներկայացնել միայն հողամասերի ավանդական երկչափ կադաստրային նկարագրությամբ, ինչի պատճառով կարևորվում են տարածական տվյալների և եռաչափ ներկայացման մեթոդների կիրառման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրվում են ստորգետնյա օբյեկտների տարածական կոորդինատների, խորության, ծավալի, սահմանների, գործառնական նշանակության և վերգետնյա անշարժ գույքի հետ դրանց փոխկապակցվածության վերաբերյալ տվյալների հավաքագրման ու համակարգման սկզբունքները։ Կարևորվում են գեոդեզիական չափագրումների, քարտեզագրական նյութերի, աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի և թվային տվյալների բազաների կիրառման հնարավորությունները՝ կադաստրային տեղեկատվության ճշգրտության և հասանելիության բարձրացման նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ստորգետնյա տարածքների նկատմամբ սեփականության, օգտագործման և այլ գույքային իրավունքների գրանցման առանձնահատկություններին, ինչպես նաև տարբեր պետական և համայնքային մարմինների միջև տեղեկատվության փոխանակման ու կառավարման համակարգման անհրաժեշտությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է գործող իրավական և ինստիտուցիոնալ միջավայրը, բացահայտվում են կադաստրի կազմակերպման ընթացքում առաջացող տեխնիկական, իրավական և տեղեկատվական խնդիրները։ Առանձին նշանակություն է տրվում միասնական տվյալների համակարգի ձևավորմանը, որը կարող է նվազեցնել տարբեր ենթակառուցվածքների վերաբերյալ տեղեկատվության անհամապատասխանությունները և նպաստել տարածքային պլանավորման արդյունավետությանը։ Ստորգետնյա տարածքների ամբողջական հաշվառումը դիտարկվում է նաև քաղաքաշինության, շինարարության, ենթակառուցվածքների կառավարման և տարածքների անվտանգ օգտագործման տեսանկյունից։ Հատկապես խիտ կառուցապատված քաղաքային միջավայրերում ստորգետնյա տարածքների վերաբերյալ ճշգրիտ տվյալների առկայությունը կարևոր նշանակություն ունի նոր նախագծերի մշակման, ինժեներական ցանցերի պահպանման և տարածքային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման համար։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հիմնավորել կադաստրային համակարգի կատարելագործման, ժամանակակից տարածական տեխնոլոգիաների ներդրման և ստորգետնյա օբյեկտների վերաբերյալ միասնական ու արդիական տեղեկատվական բազայի ստեղծման անհրաժեշտությունը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել կադաստրի, գեոդեզիայի, հողաշինարարության, քաղաքաշինության, աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի և անշարժ գույքի կառավարման ոլորտներում աշխատող մասնագետների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Biology

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի տարածքում ընձառյուծի՝ Panthera pardus (L., 1758), պոպուլյացիայի տարածական կառուցվածքի և դրա պահպանության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է թեկնածուական ատենախոսության հեղինակային ամփոփագիրը, որը պատրաստվել է կենսաբանական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի համար և հրատարակվել է Երևանում 2011 թվականին։ Ուսումնասիրության առանցքում հազվագյուտ և խոցելի խոշոր գիշատչի տարածքային բաշխման, բնակության տարածքների, պոպուլյացիայի վիճակի և պահպանության համար անհրաժեշտ միջոցառումների գիտական գնահատումն է։ Հետազոտությունը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ խոշոր գիշատիչների պահպանությունը պահանջում է ոչ միայն առանձնյակների թվաքանակի գնահատում, այլև նրանց տարածական տեղաբաշխման, կենսամիջավայրերի օգտագործման և միմյանց միջև տարածքային հարաբերությունների ուսումնասիրություն։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում պոպուլյացիայի տարածական կառուցվածքի վրա ազդող բնական և մարդածին գործոններին, բնակության համար պիտանի տարածքների առանձնահատկություններին և այն պայմաններին, որոնք կարող են սահմանափակել տեսակի տարածումը։ Ուսումնասիրության նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի ճշգրիտ գնահատել պոպուլյացիայի կենսունակությունը և բացահայտել պահպանության առաջնահերթ տարածքները։ Թեմայի կարևոր բաղադրիչ է նաև Հայաստանի լեռնային լանդշաֆտներում ընձառյուծի բնակության պայմանների ուսումնասիրությունը, քանի որ տեսակի պահպանությունը անմիջականորեն կապված է համապատասխան կենսամիջավայրերի պահպանման, որսատեսակների առկայության և մարդածին ճնշման նվազեցման հետ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև տեսակի տարածական մեկուսացման և պոպուլյացիայի մասնատման խնդիրներին, որոնք փոքր թվաքանակ ունեցող կենդանիների դեպքում կարող են բացասաբար ազդել գենետիկական բազմազանության, վերարտադրության և երկարաժամկետ գոյատևման վրա։ Պահպանության տեսանկյունից կարևոր են որսագողության կանխարգելումը, կենսամիջավայրերի պաշտպանությունը, կերային բազայի պահպանումը, մշտադիտարկման համակարգերի զարգացումը և մարդու ու վայրի կենդանու հնարավոր հակասությունների նվազեցումը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն համադրում է պոպուլյացիոն էկոլոգիայի և բնության պահպանության խնդիրները՝ հնարավորություն տալով տարածական կառուցվածքի վերաբերյալ տվյալները կիրառել պահպանական ռազմավարությունների մշակման համար։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել Հայաստանի կենսաբազմազանության պահպանության, հազվագյուտ կենդանատեսակների մոնիթորինգի, բնության հատուկ պահպանվող տարածքների կառավարման և ընձառյուծի երկարաժամկետ պահպանության ծրագրերի մշակման համար։ Աղբյուրագիտական տվյալների համաձայն՝ ամբողջական ատենախոսությունը կազմել է 173 էջ, իսկ դրա 24-էջանոց ամփոփագիրը գրանցված է որպես կենսաբանական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի համար նախատեսված աշխատանք։