Курс экономической теории

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից հայերենի և պարսկերենի անվանական համակարգերի համեմատական-զուգադրական ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել երկու լեզուներում գոյականի, ածականի, դերանվան և անվանական բնույթի այլ միավորների քերականական կարգերի կառուցվածքային ու գործառական առանձնահատկությունները։ Հետազոտության կենտրոնում այն քերականական միջոցներն են, որոնց օգնությամբ արտահայտվում են թիվը, որոշյալությունն ու անորոշությունը, հոլովական և հարաբերական նշանակությունները, պատկանելությունը և անվանական համակարգին բնորոշ այլ իմաստներ։ Քննվում է, թե տվյալ քերականական նշանակությունները երկու լեզուներում ինչպիսի ձևաբանական, շարահյուսական կամ վերլուծական միջոցներով են արտահայտվում, և ինչ ընդհանրություններ ու տարբերություններ են առաջանում դրանց կառուցվածքային կազմակերպման մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հայերենի հոլովական համակարգի և պարսկերենում համապատասխան հարաբերությունների արտահայտման միջոցների զուգադրմանը, քանի որ նույն իմաստային հարաբերությունները կարող են տարբեր լեզուներում իրացվել տարբեր քերականական մեխանիզմներով։ Ուսումնասիրվում են նաև հոգնակիության ձևավորման եղանակները, որոշյալության արտահայտումը, գոյականական կապակցությունների կառուցվածքը և անվանական բաղադրիչների միջև քերականական կապերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում պարսկերենի իզաֆեթային կառուցվածքների և հայերենի համապատասխան որոշիչ-որոշյալ հարաբերությունների համեմատությունը՝ բացահայտելով դրանց կառուցվածքային և գործառական տարբերությունները։ Զուգադրական քննությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու լեզուների պատմական ազգակցության հետևանքով պահպանված որոշ ընդհանուր հատկանիշները և նրանց ինքնուրույն զարգացման ընթացքում ձևավորված տիպաբանական տարբերությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են օգտագործվել ժամանակակից գրական լեզուների օրինակներ, որոնց միջոցով քերականական ձևերը դիտարկվում են ոչ միայն մեկուսացված, այլև իրական խոսքային ու շարահյուսական միջավայրում։ Նման ուսումնասիրությունը կիրառական նշանակություն ունի նաև թարգմանության, օտար լեզվի դասավանդման և երկլեզու բառարանագրության համար, քանի որ օգնում է կանխատեսել այն դեպքերը, երբ մի լեզվի քերականական կառուցվածքը մյուսում չունի ուղղակի ձևային համարժեք։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ձևաբանության, շարահյուսության, զուգադրական և տիպաբանական լեզվաբանության մոտեցումները՝ համակարգված պատկերացում տալով երկու լեզուների անվանական քերականական համակարգերի փոխհարաբերությունների մասին։

Literature

Վիլյամ Ֆոլքները XX դարի ամերիկյան գրականության ամենախոշոր ներկայացուցիչներից է, ով հայտնի է իր խոր հոգեբանական վերլուծություններով, բարդ կառուցվածքով և մարդկային գիտակցության բազմաշերտ ներկայացմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները հիմնականում կապված են ԱՄՆ-ի հարավային նահանգների կյանքի, պատմության, սոցիալական հակասությունների և մարդկային ճակատագրերի հետ։ Ֆոլքները ստեղծել է իր սեփական գրական աշխարհը՝ Յոկնապատոֆա կոմսությունը, որտեղ տեղի ունեցող իրադարձությունների միջոցով ներկայացրել է մարդկային բնույթի, մեղքի, հիշողության և ժամանակի խնդիրները։ Նրա ստեղծագործություններում առանձնահատուկ տեղ ունեն «Ձայնը և ցասումը», «Երբ ես մահանում էի», «Աբսալոմ, Աբսալոմ» վեպերը, որտեղ հեղինակը օգտագործում է գիտակցության հոսքի տեխնիկան՝ ներկայացնելով իրադարձությունները տարբեր կերպարների ներքին տեսանկյունից։ Այս մոտեցումը թույլ է տալիս ընթերցողին խորապես ներթափանցել հերոսների հոգեբանության մեջ և հասկանալ նրանց վարքագծի պատճառները։ Ֆոլքները հաճախ անդրադառնում է անցյալի ծանր ազդեցությանը ներկայի վրա՝ ցույց տալով, որ մարդու ճակատագիրը մեծապես ձևավորվում է պատմական և ընտանեկան ժառանգությամբ։ Նրա ստեղծագործությունների հիմնական թեմաներից են մեղքը և պատասխանատվությունը, սոցիալական անհավասարությունը, ռասայական հակասությունները և մարդկային հոգու բարդությունը։ Ֆոլքները նաև կարևորում է ժամանակի ոչ գծային ընկալումը՝ ցույց տալով, որ անցյալը, ներկան և ապագան հաճախ խառնվում են մարդու գիտակցության մեջ։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է նանոթաղանթների ծակոտկենության ուսումնասիրությանը և այդ բնութագիրը որոշելու համար համապատասխան չափիչ սարքավորման մշակմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են նանոթաղանթների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ծակոտիների չափերը, բաշխվածությունը, ընդհանուր ծակոտկենությունը և այդ պարամետրերի ազդեցությունը նյութի ֆիզիկական ու կիրառական հատկությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նանոթաղանթների կառուցվածքի և չափման ենթակա պարամետրերի միջև կապի բացահայտմանը, ինչպես նաև ծակոտկենության գնահատման համար առավել համապատասխան մեթոդների ընտրությանը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է չափիչ սարքավորման նախագծումը, որի միջոցով հնարավոր կլինի ստանալ նանոթաղանթների ծակոտկենությունը բնութագրող քանակական և վերարտադրելի տվյալներ։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել չափման ֆիզիկական սկզբունքները, սարքի կառուցվածքային հանգույցները, զգայուն տարրերը, չափման տիրույթը, ճշգրտությունը և փորձարարական տվյալների մշակման մեթոդները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում սարքավորման աշխատանքի փորձարարական ստուգմանը, չափումների սխալների գնահատմանը, արդյունքների կրկնելիության և վերարտադրելիության ապահովմանը։ Նանոթաղանթների ծակոտկենության ուսումնասիրությունը կարող է ներառել տարբեր կառուցվածք և ծակոտիների չափեր ունեցող նմուշների համեմատական վերլուծություն՝ բացահայտելու համար նյութի կառուցվածքային պարամետրերի ազդեցությունը չափման արդյունքների վրա։ Մշակվող սարքավորումը կարող է նախատեսված լինել ինչպես գիտահետազոտական, այնպես էլ տեխնոլոգիական գործընթացների վերահսկման նպատակներով՝ հնարավորություն տալով արագ և հուսալիորեն գնահատել նանոթաղանթների կարևոր կառուցվածքային բնութագրերը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել նանոկառուցվածքային նյութերի բնութագրման մեթոդների կատարելագործմանը և համապատասխան չափիչ տեխնոլոգիաների զարգացմանը։ Աշխատանքը կարող է կիրառական նշանակություն ունենալ ֆիլտրացման, թաղանթային տեխնոլոգիաների, սենսորների, էներգետիկայի, կենսաբժշկական նյութերի և այլ բարձր տեխնոլոգիական ոլորտներում, որտեղ նանոթաղանթների ծակոտկենությունը կարևոր դեր ունի։ Այն կարող է հետաքրքրել նյութագետներին, նանոտեխնոլոգների, չափագիտության և սարքաշինության մասնագետներին, ֆիզիկոսներին, ինժեներներին, հետազոտողներին և համապատասխան ոլորտների ուսանողներին։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում հարկային բազայի ընդլայնման և հարկային վարչարարության կատարելագործման փոխկապակցված խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ հարկային համակարգի արդյունավետության, պետական բյուջեի եկամուտների կայունության և տնտեսական գործունեության խթանման տեսանկյունից։ Աշխատանքը 2013 թվականին հրապարակված Գորիուն Սարգսի Ադամյանի տնտեսագիտական գիտությունների թեկնածուի ատենախոսությունն է՝ 26 էջ ծավալով, որը վերաբերում է հենց ՀՀ նյութերի հիման վրա հարկային բազայի և վարչարարության զարգացման ուղղություններին։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ պետական եկամուտների ավելացումը չպետք է պայմանավորվի միայն հարկային դրույքաչափերի բարձրացմամբ կամ հարկատուների նկատմամբ վարչական ճնշման ուժեղացմամբ․ առավել արդյունավետ մոտեցումը հարկման բազայի ընդլայնումն է, ստվերային տնտեսական գործունեության կրճատումը, հարկային պարտավորությունների կամավոր կատարման խթանումը և վարչարարական գործընթացների կատարելագործումը։ Այս համատեքստում ուսումնասիրվում են հարկային բազայի ձևավորման վրա ազդող տնտեսական, իրավական և ինստիտուցիոնալ գործոնները, հարկային պարտավորությունների հաշվարկման ու հավաքագրման առանձնահատկությունները և հարկային համակարգի արդյունավետության վրա վարչարարության ազդեցությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ստվերային տնտեսությանը, քանի որ չհայտարարագրված կամ թերի փաստաթղթավորված տնտեսական գործունեությունը նվազեցնում է հարկման ենթակա իրական շրջանառությունը և խաթարում մրցակցային հավասար պայմանները։ Այդ պատճառով հարկային բազայի զարգացման կարևոր ուղղություններից է տնտեսական գործարքների թափանցիկության բարձրացումը, հարկային հաշվառման կատարելագործումը և հարկային մարմինների վերլուծական ու վերահսկողական կարողությունների զարգացումը։ Հետազոտությունը կարևորում է նաև հարկային վարչարարության այնպիսի մոդելի ձևավորումը, որը միաժամանակ կապահովի պետական եկամուտների հավաքագրումը և չի ստեղծի տնտեսավարողների համար անհարկի վարչական ու ֆինանսական ծախսեր։ Վարչարարության պարզեցումը, հարկային գործընթացների թվայնացումը, տեղեկատվության փոխանակման կատարելագործումը և ռիսկերի վրա հիմնված հարկային հսկողությունը կարող են նպաստել ինչպես հարկային կարգապահության բարձրացմանը, այնպես էլ հարկ վճարողների և պետության միջև ավելի կանխատեսելի հարաբերությունների ձևավորմանը։ ՀՀ հարկային քաղաքականության զարգացման փաստաթղթերում ևս կարևոր ուղղություններ են դիտարկվել հարկեր/ՀՆԱ հարաբերակցության բարձրացումը, ստվերային և ոչ ֆորմալ հատվածի կրճատումը, ռիսկային տնտեսավարողների նկատմամբ տարբերակված վերահսկողությունը, էլեկտրոնային հաշվետվությունների զարգացումը և փոքր ու միջին բիզնեսի համար պարզեցված վարչարարության ապահովումը։ Աշխատության շրջանակում կարող են վերլուծվել նաև հարկային բազայի ընդլայնման հնարավորությունները՝ ըստ տնտեսության առանձին հատվածների և հարկատեսակների, հարկման բազայի ամբողջական հաշվառման խնդիրները, հարկային արտոնությունների ազդեցությունը, հարկային պարտավորություններից խուսափելու մեխանիզմները և վարչարարական վերահսկողության արդյունավետությունը։ Կարևոր է նաև հարկային քաղաքականության և վարչարարության հավասարակշռությունը․ չափազանց խիստ վարչարարությունը կարող է մեծացնել բիզնեսի ծախսերը և խոչընդոտել տնտեսական ակտիվությանը, մինչդեռ թույլ վերահսկողությունը կարող է նպաստել հարկային խախտումների և ստվերային շրջանառության աճին։ Հետևաբար առավել արդյունավետ է այնպիսի համակարգի ձևավորումը, որտեղ վերահսկողական ռեսուրսները կենտրոնացվում են բարձր ռիսկայնություն ունեցող հարկատուների վրա, իսկ օրինապահ տնտեսավարողների նկատմամբ վարչական միջամտությունը նվազագույնի է հասցվում։ Հարկային վարչարարության զարգացման ժամանակակից մոտեցումները ևս շեշտադրում են էլեկտրոնային համակարգերի արդիականացումը, հարկ վճարողների սպասարկման որակի բարձրացումը, ռիսկերի կառավարման համակարգերի կատարելագործումը, գործարքների ամբողջական փաստաթղթավորումը և ստվերային շրջանառության կրճատումը։ Աշխատության գիտական և գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ հարկային բազայի ընդլայնումն ու վարչարարության բարելավումը դիտարկվում են որպես պետական ֆինանսների կայունության փոխկապակցված նախապայմաններ։ Առաջարկվող մոտեցումները կարող են կիրառվել հարկային քաղաքականության մշակման, հարկային եկամուտների կանխատեսման, հարկային վերահսկողության կազմակերպման և հարկ վճարողների սպասարկման կատարելագործման գործընթացներում։ Միաժամանակ դրանք կարող են նպաստել հարկային համակարգի արդարության բարձրացմանը, քանի որ հարկման բազայի ամբողջական բացահայտումը թույլ է տալիս նվազեցնել այն իրավիճակները, երբ հարկային պարտավորությունները անհավասարաչափ են բաշխվում տնտեսության տարբեր մասնակիցների միջև։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը հարկային բազայի զարգացումը դիտարկում է ոչ միայն որպես բյուջետային եկամուտների ավելացման միջոց, այլև որպես տնտեսական գործունեության թափանցիկության, մրցակցային հավասարության և հարկային համակարգի երկարաժամկետ արդյունավետության ապահովման գործիք՝ վարչարարական մեխանիզմների կատարելագործումը համադրելով հարկային քաղաքականության տնտեսական նպատակների հետ։

Medicine

Գիտաբժշկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է քաղցկեղի պալիատիվ քիմիաթերապիայի արդյունավետության գնահատման չափանիշների մշակման և հիմնավորման խնդիրներին։ Ուսումնասիրվում են այն կլինիկական և ախտորոշիչ ցուցանիշները, որոնց միջոցով հնարավոր է գնահատել բուժման ընթացքը, հիվանդության դրսևորումների փոփոխությունը և կիրառվող թերապիայի արդյունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ուռուցքային գործընթացի արձագանքի գնահատմանը, հիվանդության առաջընթացի վերահսկմանը, ախտանշանների մեղմացմանը, բուժման հանդուրժողականությանը և հիվանդի կյանքի որակի փոփոխություններին։ Քննարկվում է տարբեր ցուցանիշների համակցված կիրառման անհրաժեշտությունը՝ հաշվի առնելով, որ պալիատիվ բուժման նպատակը կարող է ներառել ոչ միայն հիվանդության ընթացքի վերահսկումը, այլև հիվանդի ընդհանուր վիճակի և առօրյա կենսագործունեության հնարավորինս երկար պահպանումը։ Վերլուծվում են բուժման արդյունավետության գնահատման մոտեցումները և դրանց կիրառման հնարավորությունները կլինիկական որոշումների կայացման ընթացքում։ Աշխատանքը կարևորում է գնահատման հստակ և համադրելի չափանիշների ձևավորումը, որոնք կարող են նպաստել բուժման արդյունքների առավել ամբողջական վերլուծությանը և տարբեր բուժական մոտեցումների արդյունավետության համեմատությանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ուռուցքաբանության ոլորտի մասնագետների, բժշկական հետազոտողների, կլինիկական բժշկությամբ զբաղվողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է մրցակցային միջավայրի ձևավորման տեսական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը և շուկայական տնտեսության պայմաններում մրցակցության դերի ու նշանակության բացահայտմանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ արդյունավետ մրցակցությունը շուկայական տնտեսության բնականոն գործունեության կարևոր նախապայմաններից է, քանի որ այն խթանում է արտադրողների և ծառայություններ մատուցողների արդյունավետությունը, նորարարությունը, ռեսուրսների ավելի նպատակային օգտագործումը և սպառողների համար առաջարկվող ապրանքների ու ծառայությունների որակի բարելավումը։ Աշխատության մեջ մրցակցությունը դիտարկվում է որպես բազմաբովանդակ տնտեսական երևույթ, որը ներառում է ոչ միայն շուկայում բազմաթիվ արտադրողների առկայությունը, այլև նրանց միջև իրական մրցակցային պայքարի հնարավորությունը, շուկա մուտք գործելու և շուկայից դուրս գալու ազատությունը, տեղեկատվության հասանելիությունը և տնտեսական որոշումների կայացման հարաբերական ազատությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է մրցակցային միջավայրի հասկացության սահմանումը և դրա հիմնական բաղադրիչների բացահայտումը։ Մրցակցային միջավայրը ձևավորվում է բազմաթիվ փոխկապակցված գործոնների ազդեցությամբ՝ շուկայի կառուցվածք, պահանջարկի և առաջարկի հարաբերակցություն, ձեռնարկությունների թվաքանակ և չափեր, մուտքի խոչընդոտներ, տեխնոլոգիական մակարդակ, ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիություն, պետական կարգավորում և իրավական դաշտ։ Այդ գործոնների համադրությունը որոշում է, թե տվյալ շուկայում որքանով են տնտեսավարող սուբյեկտները կարողանում ազատորեն մրցակցել և որքանով է սահմանափակվում առանձին ընկերությունների շուկայական իշխանությունը։ Աշխատության տեսական հատվածում կարևոր տեղ է զբաղեցնում մրցակցության տարբեր ձևերի ուսումնասիրությունը։ Դիտարկվում են կատարյալ և անկատար մրցակցության մոդելները, մենաշնորհային, օլիգոպոլիստական և մենաշնորհային մրցակցության պայմանները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը շուկայական գների, արտադրության ծավալների, շահույթի և սպառողների բարեկեցության վրա։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս հասկանալ, թե ինչու իրական տնտեսություններում կատարյալ մրցակցության իդեալական պայմանները հազվադեպ են ամբողջությամբ իրականացվում և ինչպիսի մեխանիզմներով կարող է պետությունը սահմանափակել շուկայի հակամրցակցային դրսևորումները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի մենաշնորհային և գերիշխող դիրքի խնդիրը։ Երբ առանձին տնտեսավարող սուբյեկտը ձեռք է բերում շուկայական զգալի իշխանություն, այն կարող է հնարավորություն ստանալ ազդելու գների, արտադրության ծավալների կամ մրցակիցների շուկա մուտք գործելու պայմանների վրա։ Այդ պատճառով մրցակցային միջավայրի ձևավորման տեսության կարևոր բաղադրիչ է հակամենաշնորհային կարգավորումը, որի նպատակն է կանխել մրցակցությունը սահմանափակող համաձայնությունները, գերիշխող դիրքի չարաշահումը և շուկաների արհեստական բաժանումը։ Մրցակցային միջավայրի զարգացման գործում կարևոր է նաև պետական քաղաքականությունը։ Պետությունը կարող է ազդել մրցակցության վրա ինչպես ուղղակի կարգավորման, այնպես էլ հարկային, մաքսային, ներդրումային, լիցենզավորման և պետական գնումների քաղաքականության միջոցով։ Միաժամանակ չափազանց խիստ կամ ոչ արդյունավետ կարգավորումը կարող է ինքնին ստեղծել շուկա մուտք գործելու լրացուցիչ խոչընդոտներ և նվազեցնել մրցակցության ինտենսիվությունը։ Հետևաբար աշխատանքը կարևորում է այնպիսի տնտեսական և իրավական միջավայրի ձևավորումը, որտեղ պետական միջամտությունը մի կողմից կանխում է շուկայի չարաշահումները, իսկ մյուս կողմից չի խոչընդոտում ազատ ձեռնարկատիրական գործունեությանը։ Հետազոտության տեսական նշանակությունը պայմանավորված է նաև մրցակցության և տնտեսական արդյունավետության փոխկապակցվածության ուսումնասիրությամբ։ Մրցակցային ճնշումը ձեռնարկություններին ստիպում է նվազեցնել ծախսերը, բարձրացնել արտադրողականությունը, ներդնել նոր տեխնոլոգիաներ և ավելի լավ արձագանքել սպառողների պահանջներին։ Այդ պատճառով մրցակցային միջավայրի բարելավումը կարող է դիտարկվել որպես տնտեսական աճի և երկարաժամկետ զարգացման կարևոր գործոն։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև փոքր և միջին ձեռնարկությունների դերին, քանի որ դրանց համար շուկա մուտք գործելու հնարավորությունը և հավասար մրցակցային պայմանների առկայությունը կարևոր նշանակություն ունեն շուկայի կառուցվածքի բազմազանության պահպանման համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի համակարգել մրցակցային միջավայրի ձևավորման հիմնական տեսական մոտեցումները, բացահայտել դրա վրա ազդող տնտեսական և ինստիտուցիոնալ գործոնները և ներկայացնել այն հիմնախնդիրները, որոնք առաջանում են մրցակցային հարաբերությունների ձևավորման ու կարգավորման ընթացքում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, տնտեսական քաղաքականություն մշակողների, բիզնեսի կառավարման մասնագետների, ուսանողների և մրցակցության ու շուկայական տնտեսության տեսական հարցերով հետաքրքրվող հետազոտողների համար։