Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionPedagogy
Սովորողների արժեքային կողմնորոշումների ձևավորումը տարրական դպրոցում
Աշխատությունը նվիրված է տարրական դպրոցում սովորողների արժեքային կողմնորոշումների ձևավորման գործընթացի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով երեխայի անձի բարոյական, սոցիալական և մշակութային զարգացման վրա կրթական միջավայրի ազդեցությունը։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ տարրական դպրոցը ոչ միայն գիտելիքների և հմտությունների փոխանցման, այլև երեխայի աշխարհայացքի, վարքագծային սկզբունքների և հասարակության մեջ ընդունված արժեքների ձևավորման կարևոր փուլ է։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում է արժեքային կողմնորոշումների էությունը, դրանց կառուցվածքը և տարրական դպրոցական տարիքում ձևավորման առանձնահատկությունները՝ հաշվի առնելով երեխայի տարիքային, հոգեբանական և սոցիալական զարգացման օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այնպիսի արժեքների ձևավորմանը, ինչպիսիք են բարությունը, ազնվությունը, պատասխանատվությունը, փոխադարձ հարգանքը, համագործակցությունը, ընկերասիրությունը, հայրենասիրությունը, աշխատասիրությունը, արդարությունը և հանդուրժողականությունը։ Քննության է առնվում ուսուցման և դաստիարակության միասնական գործընթացը՝ ցույց տալով, որ արժեքների ձևավորումը առավել արդյունավետ է այն դեպքում, երբ դրանք ոչ միայն ներկայացվում են տեսականորեն, այլև ամրապնդվում են երեխայի առօրյա գործունեության, հաղորդակցության և գործնական փորձի միջոցով։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է ուսուցչի դերի ուսումնասիրությունը, քանի որ նրա անձնական օրինակը, հաղորդակցման ոճը, մանկավարժական մոտեցումները և դասարանում ստեղծվող բարոյահոգեբանական միջավայրը էական ազդեցություն ունեն սովորողների արժեքային համակարգի ձևավորման վրա։ Ուշադրություն է դարձվում նաև ընտանիքի և դպրոցի համագործակցությանը, քանի որ երեխայի արժեքային պատկերացումները ձևավորվում են ոչ միայն դասապրոցեսում, այլև ընտանեկան և սոցիալական միջավայրի ազդեցությամբ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել տարբեր առարկաների, հատկապես մայրենի լեզվի, գրականության, պատմության, արվեստի և շրջակա աշխարհի ուսումնասիրության հնարավորությունները՝ արժեքային դաստիարակության խնդիրները ուսումնական գործընթացում ներառելու համար։ Կարևորվում են նաև խաղային, խմբային, ստեղծագործական, նախագծային և իրավիճակային մեթոդները, որոնք հնարավորություն են տալիս երեխաներին ինքնուրույն քննարկել բարոյական երկընտրանքները, արտահայտել սեփական տեսակետը, լսել ուրիշներին և գործնականում կիրառել ձեռք բերած արժեքային պատկերացումները։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև սովորողների արժեքային կողմնորոշումների ձևավորման մակարդակի գնահատման և զարգացման արդյունավետ մանկավարժական պայմանների բացահայտման հարցերին։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է ժամանակակից կրթության համար, քանի որ կրթական համակարգի նպատակը միայն ակադեմիական արդյունքների ապահովումը չէ․ այն նաև ինքնուրույն, պատասխանատու, սոցիալապես ակտիվ և բարոյական արժեքներով առաջնորդվող անհատի ձևավորումն է։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել տարրական դասարանների ուսուցիչներին, մանկավարժներին, հոգեբաններին, կրթության կազմակերպիչներին, ծնողներին, ինչպես նաև մանկավարժական բուհերի ուսանողներին և հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է տարրական դպրոցը որպես երեխայի արժեքային աշխարհընկալման ձևավորման կարևորագույն միջավայր և բացահայտում է այն մանկավարժական միջոցներն ու պայմանները, որոնք կարող են նպաստել սովորողների կայուն արժեքային կողմնորոշումների զարգացմանը։
Updated: 2026-09-22Mathematics
Convergence, uniqueness and basis problems for orthonormal spline systems
Աշխատությունը նվիրված է օրթոնորմալ սպլայնների համակարգերի տեսական ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով դրանց զուգամիտության, միակության և բազիսային հատկությունների վրա։ Հետազոտությունը վերաբերում է ֆունկցիաների ներկայացման այնպիսի համակարգերին, որոնք միավորում են օրթոնորմալ համակարգերի հզոր ապարատը և սպլայնների տեղային, կտոր-կտոր կառուցվածքը։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննվում են այն պայմանները, որոնց դեպքում նման համակարգերով կազմված շարքերը զուգամիտում են, ինչպես նաև ուսումնասիրվում է շարքի գումարի և ներկայացման եզակիության խնդիրը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բազիսայնության հարցին, այսինքն՝ այն պայմանների բացահայտմանը, որոնց դեպքում համակարգի տարրերը հնարավորություն են տալիս համապատասխան ֆունկցիաները ներկայացնել ամբողջական և կայուն ձևով։ Աշխատանքում քննարկվում են տարբեր ֆունկցիոնալ տարածություններում օրթոնորմալ սպլայնների համակարգերի վարքը, դրանց կապը Հիլբերտյան և այլ ֆունկցիոնալ տարածությունների կառուցվածքի հետ, ինչպես նաև համակարգերի լրիվության և անվերապահ բազիսայնության հետ կապված հարցերը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից են նաև պարբերական և ոչ պարբերական սպլայնային համակարգերի հատկությունների ուսումնասիրությունը, հանգույցների դասավորության ազդեցությունը և մասնակի գումարների վարքի վերլուծությունը։ Այս թեմատիկ ուղղությունը կապված է օրթոգոնալ շարքերի տեսության, իրական անալիզի և ֆունկցիոնալ անալիզի ժամանակակից խնդիրների հետ։ Աշխատանքի գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ օրթոնորմալ սպլայնների համակարգերը կարող են ծառայել որպես ֆունկցիաների արդյունավետ ներկայացման գործիք և կիրառվել ինչպես տեսական մաթեմատիկայում, այնպես էլ ազդանշանների ու տվյալների մշակման հետ կապված խնդիրներում։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել օրթոգոնալ շարքերի զուգամիտության և միակության տեսության զարգացմանը, ֆունկցիոնալ տարածություններում բազիսների կառուցման ու հատկությունների ուսումնասիրությանը և սպլայնային մեթոդների հետագա կիրառական զարգացմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել մաթեմատիկական անալիզի, ֆունկցիոնալ անալիզի և օրթոգոնալ շարքերի տեսության մասնագետներին, գիտաշխատողներին, ասպիրանտներին, դասախոսներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։
Updated: 2026-09-19History
К вопросу о задачах арменоведения
Աշխատությունը նվիրված է հայագիտության՝ որպես բազմաճյուղ գիտական բնագավառի հիմնական խնդիրների, հետազոտական ուղղությունների և զարգացման հեռանկարների քննարկմանը։ Ուսումնասիրության կենտրոնում հայ ժողովրդի պատմության, լեզվի, գրականության, մշակույթի, արվեստի, կրոնական ժառանգության, հասարակական մտքի և նյութական մշակույթի գիտական ճանաչման հետ կապված հարցերն են։ Հայագիտությունը ներկայացվում է որպես փոխկապակցված գիտակարգերի համակարգ, որի շրջանակում պատմագիտական, լեզվաբանական, բանասիրական, հնագիտական, ազգագրական, արվեստաբանական և աղբյուրագիտական ուսումնասիրությունները լրացնում են միմյանց և հնարավորություն տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմել հայկական քաղաքակրթական ժառանգության ձևավորման ու զարգացման մասին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սկզբնաղբյուրների հայտնաբերման, հավաքման, նկարագրման, հրատարակման և գիտական մեկնաբանության խնդիրներին։ Կարևորվում են ձեռագրական նյութերի, վիմագրական արձանագրությունների, պատմական փաստաթղթերի, հնատիպ գրքերի, բանահյուսական նյութերի և այլ սկզբնաղբյուրների քննությունը, դրանց հավաստիության գնահատումը և պատմական համատեքստի վերականգնումը։ Լեզվաբանական ուղղությամբ դիտարկվում են հայերենի պատմության, բարբառների, բառապաշարի, ստուգաբանության և պատմահամեմատական ուսումնասիրությունների նշանակությունը, իսկ գրականագիտական ոլորտում՝ հին, միջնադարյան և նոր շրջանի գրական ժառանգության տեքստաբանական ու պատմամշակութային քննության անհրաժեշտությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև Հայաստանի և հայության պատմությունը հարևան ժողովուրդների ու տարածաշրջանային գործընթացների համատեքստում ուսումնասիրելու կարևորությանը, քանի որ միջմշակութային կապերը, լեզվական փոխազդեցությունները և քաղաքական ու տնտեսական հարաբերությունները հայագիտական բազմաթիվ խնդիրների անբաժանելի մասն են։ Կարևոր խնդիր է գիտական ժառանգության համակարգումը, մատենագիտական տեղեկությունների ամբողջացումը և տարբեր երկրներում պահպանվող հայագիտական նյութերի հասանելիության ընդլայնումը։ Միաժամանակ կարևորվում են հետազոտական մեթոդների զարգացումը, տարբեր գիտակարգերի համագործակցությունը և նոր աղբյուրների ներգրավումը գիտական շրջանառության մեջ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը հայագիտության խնդիրները դիտարկում է լայն գիտամշակութային համատեքստում՝ ընդգծելով սկզբնաղբյուրների քննադատական ուսումնասիրության, գիտական ժառանգության պահպանման և հայ ժողովրդի պատմամշակութային զարգացման բազմակողմանի հետազոտության նշանակությունը։
Updated: 2026-09-22Economics
Հայաստանի ԳԿՀ-երը 1983 թվականին։ Աշխատանքների վերլուծություն և մեթոդական հանձնարարականներ
Գրքում ներկայացվում է 1983 թվականին Հայաստանի Գերագույն գործադիր խորհրդի (ԳԿՀ) գործունեության վերլուծությունը, դիտարկվում են ժամանակաշրջանի սոցիալ-տնտեսական ցուցանիշների մշակումն ու արձանագրումը, վերլուծվում է պաշտոնատար անձանց և վարչական մարմինների կողմից իրականացված աշխատանքների արդյունավետությունը, քննարկվում են տվյալների հավաքման, մշակումների և վերլուծության մեթոդները՝ հիմք ընդունելով ժամանակակից վիճակագրական մոտեցումները, ներկայացվում են առաջարկություններ՝ աշխատանքի ընթացակարգերի բարելավման, հաշվետվությունների ճշգրտության և վարչարարության կազմակերպման ուղղությամբ, շեշտադրվում է մեթոդական ուղեցույցների դերը աշխատողների և գիտաշխատողների համար՝ նպատակ ունենալով համակարգային վերլուծություն իրականացնել և հանրային վարչակարգի գործունեությունը օպտիմալացնել, գիրքը համադրում է տեսական ու գործնական մոտեցումները, տրամադրում է օրինակներ, տրամաբանական վերլուծություններ և առաջարկություններ՝ ծառայելով որպես արժեքավոր ռեսուրս հետազոտողների, ուսանողների և պետական կառավարման ոլորտի մասնագետների համար։
Updated: 2026-09-18Literature
Շանթ. Երկեր
Այս ժողովածուն ներկայացնում է Լևոն Շանթի գրական և դրամատուրգիական ստեղծագործությունները, որոնք առանձնանում են փիլիսոփայական խորությամբ, ազգային գաղափարներով և մարդու ներաշխարհի վերլուծությամբ։ Նրա պիեսներում և արձակ գործերում հաճախ կենտրոնական տեղ են զբաղեցնում անհատի ազատության, բարոյական ընտրության, հայրենիքի և ազգային ինքնության թեմաները։ Շանթը համադրում է հոգեբանական դրաման և գաղափարական հակադրությունները՝ ստեղծելով կերպարներ, որոնք կանգնած են ներքին պայքարի և հասարակական պատասխանատվության առաջ։ Նրա լեզուն արտահայտիչ է և գաղափարականորեն հագեցած, իսկ ստեղծագործությունները կարևոր դեր ունեն հայ նոր դրամատուրգիայի զարգացման մեջ։ Այս ընտրանին հնարավորություն է տալիս ընթերցողին ծանոթանալ Շանթի բազմակողմանի գրական աշխարհին և գնահատել նրա ներդրումը հայ մշակույթի ու գրականության պատմության մեջ։
Updated: 2026-09-24Economics
Ինստիտուցիոնալ համակարգի կայացման հիմնախնդիրները անցումային երկրներում (ՀՀ օրինակով)
Աշխատությունը նվիրված է անցումային տնտեսություն ունեցող երկրներում տնտեսական և հասարակական ինստիտուտների ձևավորման, զարգացման ու արդյունավետ գործունեության տեսական և կիրառական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության փորձի համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում կենտրոնացված տնտեսական համակարգից շուկայական հարաբերությունների անցման ընթացքում ձևավորվող ինստիտուցիոնալ փոփոխություններն են, դրանց հաջորդականությունը, փոխկապակցվածությունը և ազդեցությունը սոցիալ-տնտեսական զարգացման վրա։ Ինստիտուցիոնալ համակարգը դիտարկվում է որպես պաշտոնական և ոչ պաշտոնական կանոնների, կազմակերպությունների, իրավական նորմերի, տնտեսական վարքագծի ձևերի և դրանց կիրառումն ապահովող մեխանիզմների ամբողջություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սեփականության հարաբերությունների վերափոխմանը, մասնավոր հատվածի ձևավորմանը, մրցակցային միջավայրի զարգացմանը, պայմանագրային հարաբերությունների կայացմանը և շուկայական ենթակառուցվածքների ստեղծմանը։ Քննվում է պետության դերը ինստիտուցիոնալ վերափոխումների իրականացման գործընթացում՝ դիտարկելով օրենսդրական դաշտի, պետական կառավարման, տնտեսական կարգավորման և իրավական նորմերի կիրառման նշանակությունը։ Կարևորվում է այն հանգամանքը, որ նոր օրենքների և կազմակերպական կառուցվածքների ձևավորումը ինքնին բավարար չէ արդյունավետ ինստիտուցիոնալ միջավայրի կայացման համար, քանի որ դրանց գործունեությունը կապված է նաև հասարակության մեջ ձևավորված վարքագծային նորմերի, վստահության, տնտեսական մշակույթի և նախկին համակարգից ժառանգված հարաբերությունների հետ։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են անցումային փուլում առաջացող ինստիտուցիոնալ հակասությունները, երբ նոր ձևավորվող շուկայական մեխանիզմները միաժամանակ գործում են նախկին տնտեսական համակարգից պահպանված հարաբերությունների ու գործելակերպերի հետ։ Ուսումնասիրվում են գործարար միջավայրի, ֆինանսական համակարգի, աշխատանքի շուկայի, սեփականության իրավունքի պաշտպանության և տնտեսական գործարքների կազմակերպման հետ կապված ինստիտուցիոնալ խնդիրները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ինստիտուտների որակի և տնտեսական աճի, ներդրումային ակտիվության, ձեռնարկատիրության ու մրցունակության միջև կապերի տեսական վերլուծությանը։ Հայաստանի օրինակը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու հետխորհրդային վերափոխումների առանձնահատկությունները և գնահատելու, թե տնտեսական բարեփոխումների տարբեր ուղղություններն ինչպես են փոխկապակցվում ինստիտուցիոնալ միջավայրի ձևավորման հետ։ Աշխատությունը նաև անդրադառնում է բարեփոխումների հաջորդականության և փոխհամաձայնեցվածության խնդրին՝ ընդգծելով, որ առանձին ոլորտներում իրականացվող փոփոխությունների արդյունավետությունը կախված է ընդհանուր ինստիտուցիոնալ համակարգի զարգացածությունից։ Հետազոտությունն ընդհանուր առմամբ նպաստում է անցումային տնտեսությունների զարգացման օրինաչափությունների ըմբռնմանը և ինստիտուցիոնալ տնտեսագիտության տեսանկյունից ներկայացնում շուկայական համակարգի կայացման տնտեսական, իրավական ու կազմակերպական բաղադրիչների փոխազդեցությունը։
Updated: 2026-09-19