Նորագույն զրույցներ

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է ուրոլոգիական հիվանդությունների պատճառով միզապարկի արմատական հեռացումից հետո կիրառվող մեզի արտահոսքի վերականգնման տարբեր մոտեցումների կլինիկական արդյունքների և հիվանդների կյանքի որակի համեմատական գնահատմանը։ Հետազոտության կենտրոնում տարբեր դերիվացիոն եղանակների ազդեցությունն է հետվիրահատական ընթացքի, օրգանիզմի ֆունկցիոնալ հարմարվողականության, հնարավոր բարդությունների հաճախականության և երկարաժամկետ առողջական վիճակի վրա։ Քննության են առնվում մեզի արտահոսքի կազմակերպման հիմնական տարբերակները՝ դրանք համեմատելով կլինիկական արդյունավետության, հիվանդի հետագա խնամքի առանձնահատկությունների և առօրյա գործունեության վրա ունեցած ազդեցության տեսանկյունից։ Կարևոր նշանակություն է տրվում ոչ միայն բժշկական ցուցանիշներին, այլև հիվանդի կողմից սեփական առողջական վիճակի ընկալմանը, ֆիզիկական ակտիվությանը, սոցիալական կյանքին, հոգեբանական բարեկեցությանը և նոր պայմաններին հարմարվելու կարողությանը։ Կյանքի որակի գնահատումը հնարավորություն է տալիս բուժման արդյունքը դիտարկել ավելի լայն շրջանակում՝ հաշվի առնելով այն գործոնները, որոնք միայն կլինիկական ցուցանիշներով հնարավոր չէ ամբողջությամբ արտահայտել։ Համեմատական վերլուծության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել վաղ և ուշ հետվիրահատական արդյունքները, վերականգնման ընթացքը, կրկնակի բժշկական միջամտությունների անհրաժեշտությունը, երիկամների և միզուղիների ֆունկցիոնալ վիճակը, ինչպես նաև հիվանդների երկարաժամկետ հսկողության առանձնահատկությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում հիվանդի անհատական բնութագրերի և ուղեկցող առողջական գործոնների նշանակությանը՝ տարբեր մոտեցումների արդյունքները մեկնաբանելիս։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կլինիկական արդյունքների և կյանքի որակի ցուցանիշների միջև հնարավոր կապերի բացահայտումը, քանի որ բժշկական տեսանկյունից ընդունելի արդյունքը միշտ չէ, որ նույն կերպ է արտացոլվում հիվանդի առօրյա ինքնուրույնության և բարեկեցության վրա։ Տարբեր մեթոդների առավելությունների և սահմանափակումների համադրումը կարող է նպաստել բուժման տարբերակների ընտրության վերաբերյալ ավելի անհատականացված և հիվանդակենտրոն մոտեցումների ձևավորմանը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է կլինիկական ուրոլոգիայի և կյանքի որակի գնահատման սկզբունքները՝ նպատակ ունենալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել միզապարկի հեռացումից հետո երկարաժամկետ արդյունքների և հիվանդների հետագա կենսագործունեության մասին։

Կենսաբանություն

Այս գիտական ատենախոսությունը նվիրված է առաջին հոգոտիկ դրվագ ունեցող հիվանդների մոտ նեյրոէնդոկրին համակարգի խանգարումների պաթոֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Աշխատանքը պաշտպանվել է կենսաբանական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի համար՝ «Մարդու և կենդանիների ֆիզիոլոգիա» մասնագիտությամբ, ՀՀ ԳԱԱ Լ. Ա. Օրբելու անվան ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտում և հրապարակվել է Երևանում 2018 թվականին։ Ուսումնասիրության հիմնական խնդիրը հոգոտիկ առաջին դրվագի ընթացքում հոգեկան վիճակի և նեյրոէնդոկրին կարգավորման միջև փոխկապակցվածության բացահայտումն է։ Հոգոտիկ վիճակների ձևավորման մեխանիզմները բազմագործոն են և ներառում են նյարդային, հորմոնալ, սթրեսային և նյութափոխանակային գործընթացների փոխազդեցություն։ Այդ համատեքստում նեյրոէնդոկրին համակարգի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու օրգանիզմի հարմարվողական արձագանքները հոգեկան խանգարման սկզբնական փուլում։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է հիպոթալամուս-հիպոֆիզ-մակերիկամներ առանցքի գործունեության ուսումնասիրությունը։ Այս համակարգը կարևոր դեր ունի սթրեսային արձագանքի, հորմոնալ հավասարակշռության և օրգանիզմի հարմարվողական մեխանիզմների կարգավորման մեջ։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվել են, մասնավորապես, կորտիզոլի և դեհիդրոէպիանդրոստերոն սուլֆատի մակարդակները առաջին հոգոտիկ դրվագ ունեցող հիվանդների մոտ։ Հետագա աշխատանքներից մեկում նույն հետազոտական խմբի կողմից այդ հորմոնների ցուցանիշները դիտարկվել են նաև օլանզապինով հակահոգոտիկ բուժման ընթացքում, ինչը ցույց է տվել հիպոթալամուս-հիպոֆիզ-մակերիկամներ առանցքի ներգրավվածությունը ինչպես պաթոֆիզիոլոգիական, այնպես էլ բուժական գործընթացներում։ Աշխատանքի նշանակալի կողմերից է նեյրոէնդոկրին փոփոխությունների և հոգոպաթոլոգիական ախտանշանների միջև կապերի ուսումնասիրությունը։ Առաջին հոգոտիկ դրվագը հաճախ ուղեկցվում է տարբեր ծանրության հոգեկան ախտանշաններով, և հորմոնալ կարգավորման փոփոխությունները կարող են դիտարկվել որպես այդ վիճակի կենսաբանական ուղեկցող գործոններ կամ հնարավոր պաթոֆիզիոլոգիական մեխանիզմների բաղադրիչներ։ Այսպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս հոգոտիկ խանգարումը դիտարկել ոչ միայն հոգեբուժական ախտանշանների ամբողջության, այլև օրգանիզմի տարբեր կարգավորող համակարգերի փոխազդեցության տեսանկյունից։ Հետազոտության կարևորությունը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ առաջին հոգոտիկ դրվագը հիվանդության զարգացման վաղ փուլ է, երբ նեյրոէնդոկրին փոփոխությունների ուսումնասիրությունը կարող է արժեքավոր տվյալներ տրամադրել հետագա ընթացքի և բուժման արձագանքի վերաբերյալ։ Հորմոնալ ցուցանիշների դինամիկ դիտարկումը կարող է հնարավորություն տալ գնահատելու, թե ինչպես են դրանք փոխվում հիվանդության և բուժման ընթացքում։ Այդպիսի մոտեցման միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել նաև որոշ կենսաբանական ցուցանիշների՝ բուժման արդյունավետության հնարավոր կանխատեսիչ նշանակությունը։ Նեյրոէնդոկրին համակարգի ուսումնասիրության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունի կորտիզոլը, որը սթրեսային արձագանքի կարևոր հորմոն է։ Ժամանակակից հետազոտություններում հիպոթալամուս-հիպոֆիզ-մակերիկամներ առանցքի գործունեության փոփոխությունները դիտարկվում են տարբեր հոգեկան խանգարումների պաթոգենեզի համատեքստում, իսկ կորտիզոլի փոփոխությունները կարող են կապված լինել որոշ հոգոտիկ և աֆեկտիվ ախտանշանների հետ։ Այս պատճառով աշխատանքի թեման միավորում է ֆիզիոլոգիական և հոգեբուժական ուսումնասիրության ուղղությունները։ Հետազոտության մեջ կարող է կարևորվել նաև սեռային գործոնի ազդեցությունը նեյրոէնդոկրին ցուցանիշների վրա։ Հորմոնալ համակարգերի գործունեությունը տարբեր սեռերի մոտ կարող է ունենալ առանձնահատկություններ, ուստի առաջին հոգոտիկ դրվագի ժամանակ արձանագրվող փոփոխությունների վերլուծությունը սեռային բաժանմամբ կարող է լրացուցիչ տեղեկություն տալ հիվանդության կենսաբանական մեխանիզմների մասին։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս խուսափել ընդհանուր միջին ցուցանիշներով պայմանավորված տարբերությունների կորստից և ավելի մանրամասն գնահատել հիվանդների ենթախմբերի առանձնահատկությունները։ Աշխատության գործնական նշանակության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նեյրոէնդոկրին ցուցանիշների օգտագործումը բուժման ընթացքի գնահատման համար։ Եթե որոշ հորմոնալ փոփոխություններ կապված են հիվանդության ծանրության կամ բուժման արդյունավետության հետ, դրանք կարող են դիտարկվել որպես լրացուցիչ կենսաբանական ցուցիչներ։ Հետազոտական տվյալները կարող են նպաստել առաջին հոգոտիկ դրվագի ժամանակ բուժական գործընթացների ավելի խոր ընկալմանը և ապագայում ավելի անհատականացված մոտեցումների մշակմանը։ Միաժամանակ նման կենսաբանական ցուցանիշները պետք է դիտարկել որպես համալիր գնահատման բաղադրիչ, այլ ոչ թե որպես ինքնուրույն ախտորոշիչ չափանիշ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ուսումնասիրում է առաջին հոգոտիկ դրվագի ժամանակ առաջացող նեյրոէնդոկրին փոփոխությունների ֆիզիոլոգիական և պաթոֆիզիոլոգիական նշանակությունը՝ ուշադրություն դարձնելով հորմոնալ կարգավորման, սթրեսային համակարգերի, հոգոպաթոլոգիական ախտանշանների և հակահոգոտիկ բուժման միջև փոխկապակցվածությանը։ Այն արժեքավոր է նեյրոէնդոկրինոլոգիայի, պաթոֆիզիոլոգիայի և հոգեբուժության սահմանագծում իրականացվող հետազոտությունների համար և կարող է հետաքրքրել ֆիզիոլոգներին, հոգեբույժներին, նյարդաբաններին, բժշկական հետազոտողներին, կենսաբաններին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Լեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից հայերենում ընդմիջարկությունների լեզվական բնույթի, գործառույթների, կառուցվածքային առանձնահատկությունների և կիրառության համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում ընդմիջարկությունները դիտարկվում են որպես խոսքի կառուցվածքում առանձնահատուկ դեր ունեցող միավորներ, որոնք կարող են արտահայտել խոսողի վերաբերմունքը, զգացմունքային վիճակը, մտքի ընթացքի ընդհատումը, շեշտադրումը կամ հաղորդակցական այլ նպատակներ։ Ուսումնասիրվում են դրանց ձևավորման և գործածության առանձնահատկությունները, խոսքի մեջ ունեցած դիրքը, կապը նախադասության մյուս անդամների և կառուցվածքային բաղադրիչների հետ, ինչպես նաև դրանց արտահայտչական ու ոճական նշանակությունը։ Աշխատության մեջ ուշադրություն է դարձվում ընդմիջարկությունների տարբեր տեսակների և դրսևորումների դասակարգմանը՝ հաշվի առնելով դրանց իմաստային, շարահյուսական և հաղորդակցական հատկանիշները։ Քննարկվում է նաև ընդմիջարկությունների և հարակից լեզվական երևույթների սահմանազատման խնդիրը, քանի որ խոսքում դրանց գործառույթը կարող է պայմանավորված լինել ինչպես բառի կամ արտահայտության ինքնուրույն իմաստով, այնպես էլ կոնկրետ համատեքստով և խոսքային իրավիճակով։ Առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում ժամանակակից հայերենի կենդանի գործածությանը՝ գրական, խոսակցական, գեղարվեստական և հրապարակախոսական խոսքի օրինակների միջոցով բացահայտելով ընդմիջարկությունների արտահայտչական հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել հայերենի շարահյուսական և ոճական համակարգի առավել ամբողջական ընկալմանը, ինչպես նաև խոսքի բնականության, հուզականության և հաղորդակցական ազդեցության ձևավորման մեխանիզմների բացահայտմանը։ Աշխատանքը օգտակար է հայոց լեզվի տեսությամբ, քերականությամբ և ոճաբանությամբ զբաղվող մասնագետների, լեզվաբանների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։ Այն կարող է կիրառական նշանակություն ունենալ նաև հայերենի ուսուցման գործընթացում՝ օգնելով սովորողներին տարբերակել ընդմիջարկությունների գործառույթները, ճիշտ մեկնաբանել դրանց դերը նախադասության և տեքստի կառուցվածքում և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել ժամանակակից հայերենի շարահյուսական ու հաղորդակցական առանձնահատկությունների մասին։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ջրատնտեսական համակարգերի կայուն զարգացման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում ջրային ռեսուրսները դիտարկվում են որպես երկրի տնտեսական, սոցիալական և բնապահպանական զարգացման համար ռազմավարական նշանակություն ունեցող բնական ռեսուրս, որի արդյունավետ կառավարումը կարևոր նախապայման է երկարաժամկետ կայունության ապահովման համար։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են ջրատնտեսական համակարգերի կառուցվածքը, դրանց հիմնական գործառույթները, ջրային ռեսուրսների ձևավորման և օգտագործման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև ջրամատակարարման, ոռոգման, ջրամբարների և ջրային ենթակառուցվածքների կառավարման հետ կապված խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրային ռեսուրսների սահմանափակության պայմաններում դրանց արդյունավետ և ռացիոնալ օգտագործման անհրաժեշտությանը, ջրի պահանջարկի փոփոխություններին և տարբեր ոլորտների միջև ջրային ռեսուրսների բաշխման հիմնախնդիրներին։ ՀՀ օրինակով քննարկվում են ջրային համակարգերի տեխնիկական վիճակը, ենթակառուցվածքների արդյունավետության բարձրացման անհրաժեշտությունը, կորուստների նվազեցման հնարավորությունները և կառավարման կատարելագործման ուղղությունները։ Աշխատությունը դիտարկում է նաև ջրային ռեսուրսների օգտագործման վրա ազդող բնապահպանական գործոնները, ջրի որակի պահպանման, ջրային էկոհամակարգերի պաշտպանության և բնական ռեսուրսների վերականգնման խնդիրները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ջրատնտեսական համակարգերի և գյուղատնտեսության փոխկապակցվածությունը, հատկապես ոռոգման ջրի արդյունավետ օգտագործման, գյուղատնտեսական արտադրողականության և գյուղական տարածքների տնտեսական զարգացման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրվում են նաև կլիմայական փոփոխությունների, երաշտների, ջրային պաշարների փոփոխականության և այլ բնական ու մարդածին գործոնների հնարավոր ազդեցությունները ջրային համակարգերի կայունության վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարևորվում է ջրային ռեսուրսների կառավարման ինտեգրված մոտեցումը, որը ենթադրում է տնտեսական արդյունավետության, սոցիալական արդարության և բնապահպանական անվտանգության համադրում։ Աշխատությունը անդրադառնում է նաև ջրային ոլորտի պետական կարգավորմանը, կառավարման ինստիտուցիոնալ մեխանիզմներին, ներդրումային քաղաքականությանը և ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառման հնարավորություններին։ Հիմնական նպատակներից է բացահայտել այն ուղղությունները, որոնց միջոցով հնարավոր է բարձրացնել ջրատնտեսական համակարգերի արդյունավետությունը, նվազեցնել ռեսուրսների կորուստները, բարելավել ջրի կառավարման որակը և ապահովել ջրային ռեսուրսների պահպանությունն ու հասանելիությունը երկարաժամկետ հեռանկարում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ջրային ռեսուրսների կառավարման, տնտեսագիտության, բնապահպանության, գյուղատնտեսության և տարածքային զարգացման ոլորտների մասնագետների, ուսանողների, հետազոտողների և Հայաստանի ջրային համակարգերի կայուն զարգացման հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Գրականություն

«Երկու քույր» վերնագրով ստեղծագործությունը պատկանում է հայերեն գեղարվեստական գրականության ժառանգությանը և իր թեմատիկ կենտրոնում ունի քույրերի կերպարներն ու նրանց փոխհարաբերությունների հնարավոր զարգացումները։ Քույրերի հարաբերությունները գրականության մեջ հաճախ ներկայացվում են որպես ընտանեկան կապերի, սիրո, հոգատարության, փոխըմբռնման, խանդի կամ տարաձայնությունների բացահայտման միջոց։ Նման թեմաները հնարավորություն են տալիս անդրադառնալու ընտանիքի ներսում ձևավորվող արժեքներին, անհատական բնավորությունների տարբերություններին և այն հանգամանքներին, որոնք ազդում են մարդկանց փոխհարաբերությունների վրա։ 19-րդ դարի հայ գեղարվեստական գրականության մեջ ընտանեկան և բարոյական հարցերը կարևոր տեղ էին զբաղեցնում՝ ծառայելով ոչ միայն ընթերցողին հետաքրքրող պատմությունների ստեղծմանը, այլև հասարակական վարքագծի, դաստիարակության և մարդկային պարտականությունների շուրջ մտորումների խթանմանը։ Այս հրատարակությունը կարող է դիտարկվել այդ գրական միջավայրի համատեքստում՝ որպես ընտանեկան թեմաներով հայերեն արձակի ուսումնասիրության նյութ։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրականության պատմությամբ, 19-րդ դարի ընթերցողական մշակույթով և ընտանեկան հարաբերությունների գեղարվեստական ներկայացմամբ զբաղվողների համար։ Գիրքը նաև մատենագիտական արժեք ունի՝ որպես ժամանակաշրջանի հայերեն գեղարվեստական հրատարակությունների օրինակ։

Պատմություն

Պատմական, ինքնակենսագրական և հուշագրական բնույթի այս աշխատությունը ներկայացնում է Վաղարշապատում ծնված հայ հուշագիր Հարություն Արարատյանի՝ Արտեմի Արարատսկու կյանքի պատմությունը, անձնական փորձառությունները և ճանապարհորդությունները XVIII դարի վերջի ու XIX դարի սկզբի պատմական իրադարձությունների համատեքստում։ Գիրքը լույս է տեսել անգլերենով 1822 թվականին Լոնդոնում՝ «Memoirs of the Life of Artemi, of Wagarschapat, near Mount Ararat, in Armenia» վերնագրով։ Հեղինակի ինքնակենսագրական պատմության միջոցով ներկայացվում են ժամանակաշրջանի Հայաստանի և հարակից տարածաշրջանների հասարակական, քաղաքական ու մշակութային կյանքի տարբեր կողմերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Վաղարշապատի և Արարատյան դաշտի պատմական միջավայրին, հայ բնակչության առօրյային, կենցաղային պայմաններին, կրոնական ավանդույթներին և հասարակական հարաբերություններին։ Հուշագրություններում արտացոլվում են հեղինակի ճանապարհորդական տպավորությունները, հանդիպումները տարբեր ազգությունների և սոցիալական խմբերի ներկայացուցիչների հետ, ինչպես նաև տարածաշրջանի բնակավայրերի ու ճանապարհների վերաբերյալ դիտարկումները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու անհատի կենսագրության և պատմական իրադարձությունների փոխկապակցվածությունը՝ միաժամանակ բացահայտելով տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական պատկերացումները և մշակութային առանձնահատկությունները։ Որպես պատմական սկզբնաղբյուր՝ հուշագրությունը պահանջում է քննադատական մոտեցում, քանի որ անձնական հիշողություններն ու հեղինակային գնահատականները կարող են արտացոլել սուբյեկտիվ ընկալումներ։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության, ինքնակենսագրական գրականության, պատմական աշխարհագրության, մշակութաբանության և XVIII–XIX դարերի Կովկասի պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։