Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionGeography
Երևան քաղաքի տեղումներում մետաղների պարունակության ջրաքիմիական հետազոտություն
Աշխատությունը նվիրված է Երևանի տարածքում մթնոլորտային տեղումների քիմիական կազմի և դրանցում տարբեր մետաղների պարունակության ուսումնասիրությանը՝ քաղաքային միջավայրի աղտոտվածության գնահատման տեսանկյունից։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է անձրևաջրի և ձյան նմուշներում մետաղական տարրերի հայտնաբերման, դրանց կոնցենտրացիաների որոշման, տարածական ու ժամանակային փոփոխությունների բացահայտման և հնարավոր ծագման աղբյուրների գնահատման վրա։ Մթնոլորտային տեղումները դիտարկվում են որպես շրջակա միջավայրի վիճակը բնութագրող կարևոր ցուցիչ, քանի որ օդում առկա մասնիկներն ու մի շարք քիմիական միացություններ կարող են ներգրավվել տեղումների ձևավորման գործընթացում և դրանց միջոցով տեղափոխվել երկրային մակերևույթ։ Քննության են առնվում տեղումների հիմնական ջրաքիմիական բնութագրերը, միջավայրի թթվահիմնային հատկությունները և մետաղների պարունակության փոփոխությունները տարբեր եղանակային ու սեզոնային պայմաններում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում քաղաքային միջավայրում մետաղների հնարավոր մարդածին և բնական աղբյուրների տարբերակմանը։ Դրանց պարունակության վրա կարող են ազդեցություն ունենալ տրանսպորտային հոսքերը, արդյունաբերական և շինարարական գործունեությունը, վառելիքի այրման գործընթացները, ճանապարհային փոշին, հողային մասնիկների տեղափոխումը և տարածաշրջանի բնական երկրաքիմիական առանձնահատկությունները։ Նմուշների տարածքային համեմատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել քաղաքի տարբեր հատվածների միջև առկա տարբերությունները և առանձնացնել այն տարածքները, որտեղ որոշ տարրերի պարունակությունը կարող է համեմատաբար բարձր լինել։ Կարևորվում է նաև ժամանակային փոփոխությունների ուսումնասիրությունը՝ պարզելու համար տեղումների քիմիական կազմի կախվածությունը տարվա եղանակից, տեղումների ինտենսիվությունից և մթնոլորտային պայմաններից։ Հետազոտության շրջանակում կիրառվող ջրաքիմիական և անալիտիկ մեթոդները հնարավորություն են տալիս ստանալ քանակական տվյալներ, համադրել տարբեր նմուշների արդյունքները և բացահայտել առանձին մետաղների միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունները։ Ստացված տվյալները կարող են օգտագործվել մթնոլորտային աղտոտման գործընթացների գնահատման, աղտոտիչների տեղափոխման և նստեցման առանձնահատկությունների ուսումնասիրության, ինչպես նաև երկարաժամկետ բնապահպանական փոփոխությունների վերահսկման համար։ Առանձին նշանակություն է տրվում մթնոլորտ–ջուր–հող համակարգում քիմիական տարրերի շրջանառությանը, քանի որ տեղումների միջոցով մակերևույթ հասնող նյութերը կարող են հետագայում ներգործել հողերի, մակերևութային ջրերի և քաղաքային էկոհամակարգերի քիմիական վիճակի վրա։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ընդլայնել պատկերացումները քաղաքային տարածքներում մթնոլորտային տեղումների՝ որպես բնապահպանական տեղեկատվության աղբյուրի նշանակության մասին և ձևավորել գիտական հիմք շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի կատարելագործման համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ջրաքիմիայի, բնապահպանության, երկրաքիմիայի, շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի և քաղաքային էկոլոգիայի ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, մասնագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։
Updated: 2026-09-23
Mathematics
Ռենտգենյան դիֆրակտված ալիքային դաշտերի, դինամիկական կոհերենտ հոլոգրաֆիայի և ինտերֆերաչափության տեսություն
Աշխատությունը նվիրված է ռենտգենյան ճառագայթների դիֆրակցիայի արդյունքում ձևավորվող ալիքային դաշտերի, դինամիկական կոհերենտ հոլոգրաֆիայի և ինտերֆերաչափության տեսական հիմքերի ու ֆիզիկական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են ռենտգենյան ալիքների տարածման, բյուրեղային միջավայրերի հետ փոխազդեցության, դիֆրակցիոն երևույթների և կոհերենտ ալիքային դաշտերի ձևավորման հիմնական սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դինամիկական դիֆրակցիայի տեսությանը, բյուրեղներում բազմակի ցրման գործընթացներին, ալիքների փուլային և ամպլիտուդային բնութագրերին, ինչպես նաև դիֆրակցված ճառագայթների ինտերֆերենցիոն փոխազդեցության առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրվում են կոհերենտ հոլոգրաֆիկ պատկերների ձևավորման ֆիզիկական մեխանիզմները, ալիքային դաշտերի կառուցվածքի վերականգնման հնարավորությունները և ռենտգենյան ինտերֆերաչափական համակարգերի աշխատանքի տեսական սկզբունքները։ Անդրադարձ է կատարվում մաթեմատիկական մոդելավորման, ալիքային հավասարումների լուծման, դիֆրակցիոն պատկերների վերլուծության և բյուրեղային կառուցվածքների հետազոտման մեթոդներին։ Կարևորվում են ռենտգենյան ճառագայթների կոհերենտության, փուլային հարաբերությունների և միջավայրի կառուցվածքային անհամասեռությունների ազդեցության ուսումնասիրությունները՝ բարձր ճշգրտությամբ չափումների և պատկերավորման մեթոդների զարգացման տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տեսական և փորձարարական ֆիզիկայի հետազոտողների, բյուրեղագիտության, ռենտգենյան օպտիկայի, նյութագիտության, հոլոգրաֆիայի և ինտերֆերաչափության մասնագետների, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։
Updated: 2026-10-13
Culture
Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ինֆորմացիա: Գրականության ընթացիկ տեղեկատու
Հրատարակությունը մատենագիտական տեղեկատվական տեղեկատու է, որը ներկայացնում է Հայկական ԽՍՀ մշակույթին և արվեստին վերաբերող տվյալ ժամանակաշրջանի նոր հրատարակություններն ու մասնագիտական գրականությունը։ Այն նախատեսված է մշակութային և արվեստագիտական ոլորտներում լույս տեսնող գրականության համակարգված ներկայացման և անհրաժեշտ աղբյուրների որոնումը հեշտացնելու համար։ Տեղեկատուում ընդգրկված մատենագիտական նյութերը հնարավորություն են տալիս հետևել մշակույթի և արվեստի տարբեր բնագավառներում հրատարակվող աշխատություններին, ուսումնասիրություններին, ժողովածուներին, հոդվածներին և այլ նյութերին։ Ներկայացված տեղեկատվությունը կարող է ընդգրկել կերպարվեստի, երաժշտության, թատրոնի, կինոյի, ճարտարապետության, ժողովրդական ստեղծագործության, մշակութային ժառանգության և հարակից ոլորտների վերաբերյալ գրականություն։ Պարբերաբար ներկայացվող մատենագիտական տվյալները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային և արվեստագիտական ուսումնասիրությունների հիմնական ուղղությունների, նոր հրապարակումների և մասնագիտական հետաքրքրությունների շրջանակի մասին։ Հրատարակությունն ունի նաև պատմական և աղբյուրագիտական նշանակություն, քանի որ դրա միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել խորհրդային Հայաստանի մշակութային կյանքի վերաբերյալ տարբեր տարիներին հրատարակված գրականության կազմն ու թեմատիկ ընդգրկումը։ Այն կարող է օգտակար լինել արվեստաբանների, մշակութաբանների, պատմաբանների, մատենագետների, գրադարանային ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար, ինչպես նաև բոլոր նրանց, ովքեր ուսումնասիրում են Հայաստանի խորհրդային շրջանի մշակույթն ու արվեստը։
Updated: 2026-11-02
Sociology
Հայերը սեփական և այլազգի միջավայրում․ համեմատական էթնոսոցիոլոգիական հետազոտություններ
Գիտական աշխատությունը նվիրված է հայերի սոցիալական և մշակութային կյանքի ուսումնասիրությանը սեփական ազգային միջավայրում և այլազգի հասարակություններում՝ կիրառելով համեմատական էթնոսոցիոլոգիական մոտեցումներ։ Հետազոտության առանցքում հայերի էթնիկ ինքնության պահպանման ու դրսևորման, ազգային պատկանելության գիտակցության, մշակութային առանձնահատկությունների և հասարակական ինտեգրման հարցերն են։ Սեփական և այլազգի միջավայրերի համեմատությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են փոխվում կամ պահպանվում ազգային ավանդույթները, լեզուն, ընտանեկան հարաբերությունները, համայնքային կապերը և մշակութային վարքագծի ձևերը տարբեր սոցիալական պայմաններում։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը ներառում է նաև միջէթնիկական փոխազդեցությունների, մշակութային հարմարվողականության, ինքնության վերարտադրության և հասարակական հարաբերությունների առանձնահատկությունների քննությունը։ Էթնոսոցիոլոգիական ուսումնասիրությունը կարևոր է հայերի տարբեր համայնքների կենսակերպի, սոցիալական դիրքի և մշակութային ինքնագիտակցության համեմատական դիտարկման համար։ Այն նպաստում է հայ հասարակության և սփյուռքի վերաբերյալ գիտական պատկերացումների ընդլայնմանը՝ միավորելով սոցիոլոգիական ու ազգագրական վերլուծության մոտեցումները։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել սոցիոլոգների, ազգագրագետների, մշակութաբանների, հայագետների, սփյուռքագիտության մասնագետների, ուսանողների և միջէթնիկական հարաբերություններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։
Updated: 2026-10-31
History
Գերմանա-թուրքական հարաբերությունները Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկիզբը (դաշնակցային կապերի փոխակերպումները)
Աշխատությունը նվիրված է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկիզբը Գերմանիայի և Թուրքիայի միջև ձևավորված քաղաքական, դիվանագիտական և ռազմավարական հարաբերությունների զարգացմանն ու փոխակերպումներին։ Այն դիտարկում է երկու պետությունների հարաբերությունների պատմական ընթացքը՝ հետպատերազմյան միջազգային նոր իրադրության, քաղաքական վերադասավորումների, արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունների փոփոխության և Եվրոպայում ու Մերձավոր Արևելքում ուժերի հարաբերակցության վերափոխման համատեքստում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նախկին դաշնակցային կապերի վերանայմանը, դրանց շարունակականության և փոփոխության առանձնահատկություններին, ինչպես նաև այն հանգամանքներին, որոնք պայմանավորեցին Գերմանիայի և Թուրքիայի միջև համագործակցության նոր ձևերի ու քաղաքական փոխըմբռնման հնարավորությունների առաջացումը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է Առաջին համաշխարհային պատերազմում պարտությունից հետո երկու երկրների արտաքին քաղաքականության վերակողմնորոշումը։ Գերմանիայի համար հետպատերազմյան շրջանը նշանավորվեց միջազգային մեկուսացման, քաղաքական և տնտեսական սահմանափակումների հաղթահարման ու միջազգային ասպարեզում նախկին դիրքերը վերականգնելու ձգտմամբ, մինչդեռ Թուրքիան Օսմանյան կայսրության փլուզումից հետո անցնում էր պետականության վերակազմավորման, ազգային անկախության համար պայքարի և հանրապետական նոր կարգի հաստատման բարդ գործընթացով։ Այս պայմաններում գերմանա-թուրքական հարաբերությունները ձեռք բերեցին նոր բովանդակություն՝ աստիճանաբար հարմարվելով երկու պետությունների փոփոխված պետական շահերին և միջազգային քաղաքական իրադրությանը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալ նաև միջպատերազմյան ժամանակաշրջանի եվրոպական դիվանագիտության, Գերմանիայի արտաքին քաղաքականության վերափոխման, Թուրքիայի միջազգային դիրքավորման և երկու երկրների միջև տնտեսական, ռազմական ու քաղաքական կապերի նշանակությանը։ Առանձնահատուկ պատմագիտական հետաքրքրություն է ներկայացնում դաշնակցային հարաբերությունների բնույթի փոփոխությունը՝ նախկին ռազմաքաղաքական համագործակցության փորձի ազդեցությունը նոր պայմաններում, փոխադարձ շահերի համադրումը և միջազգային իրադարձությունների ներգործությունը երկկողմ հարաբերությունների վրա։ Հետազոտությունը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ գերմանա-թուրքական կապերը դիտարկվում են ոչ թե որպես մեկուսացված երկկողմ հարաբերություններ, այլ որպես ավելի լայն աշխարհաքաղաքական գործընթացների բաղադրիչ, որոնցում նշանակալի դեր ունեին եվրոպական տերությունների մրցակցությունը, Մերձավոր Արևելքի ռազմավարական նշանակությունը և նոր աշխարհակարգի ձևավորման գործընթացները։ Աշխատանքը նպաստում է միջպատերազմյան ժամանակաշրջանի միջազգային հարաբերությունների ավելի ամբողջական ընկալմանը, բացահայտում է պատմական դաշնակցությունների փոփոխական բնույթը և ցույց տալիս, թե ինչպես կարող են պատերազմից հետո ստեղծված նոր քաղաքական իրողությունները վերափոխել նախկինում հաստատված միջպետական կապերը։ Այն արժեքավոր է Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների միջև ընկած ժամանակաշրջանի պատմությամբ, Գերմանիայի և Թուրքիայի արտաքին քաղաքականությամբ, եվրոպական ու մերձավորարևելյան դիվանագիտությամբ և միջազգային հարաբերությունների պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների և հետազոտողների համար։
Updated: 2026-11-18
History
Устав Армянскаго историческаго и археологическаго общества
Այս աշխատանքը նվիրված է Հայկական պատմա-հնագիտական ընկերության կանոնադրական հիմքերի, կառուցվածքի և գործունեության սկզբունքների ուսումնասիրությանը՝ որպես գիտական կազմակերպչական ձևի կարևոր օրինակ, որի նպատակն է համակարգել պատմական և հնագիտական հետազոտությունները, նպաստել աղբյուրագիտական նյութերի հավաքագրմանը և ապահովել գիտական համագործակցության զարգացումը։ Հեղինակը վերլուծում է ընկերության կազմակերպչական կառուցվածքը՝ ընդգծելով անդամակցության կարգը, ղեկավար մարմինների ձևավորման սկզբունքները, գիտական հանձնաժողովների գործառույթները և ֆինանսական ու վարչական գործունեության կարգավորումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կանոնադրության նպատակային դրույթներին՝ կապված պատմական հուշարձանների ուսումնասիրության, հնագիտական պեղումների կազմակերպման, գիտական հրատարակությունների պատրաստման և մշակութային ժառանգության պահպանման հետ։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է նման գիտական ընկերությունների դերը հայագիտության զարգացման, ազգային պատմական հիշողության պահպանման և միջազգային գիտական կապերի ընդլայնման գործում։ Ներկայացվում է, թե ինչպես է կազմակերպված գիտական գործունեությունը նպաստում համակարգված հետազոտությունների իրականացմանը և գիտելիքի ինստիտուցիոնալացմանը։ Շեշտվում է, որ նման կառույցների կանոնադրական հիմքերը ապահովում են գիտական աշխատանքի կայունություն, շարունակականություն և արդյունավետություն՝ ստեղծելով անհրաժեշտ պայմաններ պատմական և հնագիտական ուսումնասիրությունների զարգացման համար։
Updated: 2026-09-21