Материалы для армянскаго словаря

Geography

Գրքում համակարգված ձևով ներկայացված են տարբեր ոլորտների տվյալներ՝ բնակչություն, տարածք, տնտեսություն, բնական ռեսուրսներ, արդյունաբերություն, գյուղատնտեսություն, ինչպես նաև սոցիալական և մշակութային ցուցանիշներ։ Այն օգնում է ընթերցողին արագ կողմնորոշվել տարբեր երկրների միջև եղած տարբերությունների և նմանությունների մեջ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում աշխարհագրական և տնտեսական համեմատություններին, որոնք հնարավորություն են տալիս հասկանալ գլոբալ զարգացման պատկերն ու տարածաշրջանների առանձնահատկությունները։ Տեղեկատվությունը սովորաբար ներկայացված է աղյուսակների, թվային տվյալների և համեմատական ցուցանիշների տեսքով։ Այս տեղեկատուն օգտակար է ինչպես ուսանողների, այնպես էլ դասախոսների և աշխարհագրությամբ կամ տնտեսագիտությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար, քանի որ այն ծառայում է որպես արագ և վստահելի տվյալների աղբյուր։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է թույլ տեսողություն ունեցող երեխաների տեսողական ընկալման զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և խաղային գործունեության հնարավորությունների կիրառմանը կրթադաստիարակչական ու շտկող-զարգացնող աշխատանքում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն մանկավարժական պայմանների, մեթոդների և խաղային առաջադրանքների վրա, որոնք կարող են նպաստել պահպանված տեսողական հնարավորությունների առավել արդյունավետ օգտագործմանը, առարկաների ու երևույթների ճանաչմանը, տարբերակմանը և շրջակա միջավայրում կողմնորոշման կարողությունների զարգացմանը։ Տեսողական ընկալումը դիտարկվում է որպես բարդ ճանաչողական գործընթաց, որը ներառում է առարկաների ձևի, չափի, գույնի, դիրքի, տարածական հարաբերությունների և այլ հատկանիշների տարբերակումն ու ամբողջական պատկերի ձևավորումը։ Թույլ տեսողության պայմաններում այդ գործընթացների զարգացումը կարող է պահանջել նպատակային և համակարգված մանկավարժական աջակցություն՝ հաշվի առնելով յուրաքանչյուր երեխայի տեսողական հնարավորությունները, զարգացման մակարդակը և անհատական առանձնահատկությունները։ Խաղը ներկայացվում է որպես երեխայի համար բնական և հետաքրքրություն առաջացնող գործունեություն, որի ընթացքում հնարավոր է միաժամանակ զարգացնել ընկալումը, ուշադրությունը, հիշողությունը, մտածողությունը, խոսքը և շարժողական կարողությունները։ Քննության են առնվում առարկայական, դիդակտիկ, շարժողական, կառուցողական և դերային խաղերի կիրառման հնարավորությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում այն առաջադրանքներին, որոնց ընթացքում երեխան սովորում է ճանաչել և համեմատել առարկաները, տարբերակել դրանց գույները, ձևերն ու չափերը, գտնել նմանություններ և տարբերություններ, որոշել առարկաների դիրքը տարածության մեջ և հետևել շարժվող օբյեկտներին։ Կարևորվում է տեսողական ուշադրության և դիտողականության զարգացումը, քանի որ երեխայի կողմից տեսողական տեղեկատվության նպատակային որոնումը և կարևոր հատկանիշների առանձնացումը նպաստում են շրջակա աշխարհի առավել ամբողջական ընկալմանը։ Խաղային գործընթացում հնարավոր է տեսողական տեղեկատվությունը համադրել շոշափողական, լսողական և շարժողական փորձի հետ՝ ձևավորելով առարկաների և երևույթների մասին ավելի ամբողջական պատկերացումներ։ Առանձին նշանակություն է տրվում խաղային նյութերի ընտրությանը՝ դրանց չափի, հստակության, հակադրության, կառուցվածքի և երեխայի համար ընկալելիության հաշվառմամբ։ Մանկավարժական աշխատանքի կազմակերպման ընթացքում կարևորվում է առաջադրանքների աստիճանական բարդացումը՝ պարզ ճանաչողական գործողություններից անցնելով համեմատության, դասակարգման, տարածական կողմնորոշման և ինքնուրույն խնդրի լուծման պահանջող խաղերի։ Ուսուցչի կամ հատուկ մանկավարժի դերը դիտարկվում է որպես երեխայի գործունեությունը կազմակերպող և ուղղորդող՝ միաժամանակ պահպանելով խաղի ազատ և հետաքրքիր բնույթը։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում անհատական մոտեցմանը, քանի որ տեսողական սահմանափակումների բնույթն ու աստիճանը, ինչպես նաև երեխայի ճանաչողական և շարժողական զարգացման մակարդակը կարող են տարբեր լինել։ Ուստի խաղային առաջադրանքների բովանդակությունը, տևողությունը և բարդությունը նպատակահարմար է համապատասխանեցնել երեխայի հնարավորություններին և զարգացման ընթացքին։ Կարևորվում է նաև առաջընթացի պարբերական գնահատումը՝ պարզելու, թե ինչպես են փոփոխվում տեսողական ճանաչման, տարբերակման, ուշադրության և տարածական կողմնորոշման կարողությունները։ Խաղային մեթոդների կիրառումը նպաստում է ոչ միայն տեսողական ընկալման զարգացմանը, այլև երեխայի ինքնուրույնության, հաղորդակցական ակտիվության, հետաքրքրասիրության և կրթական գործունեության նկատմամբ դրական վերաբերմունքի ձևավորմանը։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը կապված է հատուկ կրթության և զարգացման աջակցության համակարգում արդյունավետ խաղային մեթոդների ընտրության ու կազմակերպման հետ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հատուկ մանկավարժների, տիֆլոմանկավարժների, նախադպրոցական և դպրոցական կրթության մասնագետների, հոգեբանների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Agriculture

Աշխատությունը նվիրված է Կոտայքի և Գեղարքունիքի մարզերի բնակլիմայական ու արտադրական պայմաններում բուծվող մազեխ ցեղի և կորիդելի տիպի ոչխարների մթերատվության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և համեմատական գնահատմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են կենդանիների հիմնական տնտեսական և կենսաբանական հատկանիշները՝ կենդանի զանգվածը, աճի ու զարգացման ցուցանիշները, բրդային և կաթնային մթերատվությունը, վերարտադրողական հատկությունները և տեղական պայմաններին հարմարվողականությունը։ Մազեխը Հայաստանի տեղական կոպտաբուրդ ոչխարների ցեղերից է, իսկ հանրապետությունում բուծվում են նաև կորիդելի տիպին պատկանող կիսանրբագեղմ մսաբրդատու ոչխարներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր տարիքային և սեռային խմբերի կենդանիների մարմնակազմական ու մթերատու հատկանիշներին, կերային պայմանների ազդեցությանը և արոտավայրային պահվածքի առանձնահատկություններին։ Քննության են առնվում բրդի քանակական ու որակական ցուցանիշները՝ խուզված բրդի զանգվածը, մաքուր բրդի ելքը, մանրաթելի կառուցվածքը և տեխնոլոգիական հատկությունները, որոնք կարևոր նշանակություն ունեն ոչխարների տնտեսական արժեքի գնահատման համար։ Մազեխ ցեղի վերաբերյալ ժամանակակից հետազոտությունները ևս ընդգծում են բրդի ֆիզիկական և տեխնիկական հատկանիշների, կենդանիների սեռատարիքային խմբերի և բուծման պայմանների համեմատական գնահատման կարևորությունը։ Ուսումնասիրվում է նաև կաթնային մթերատվությունը և կաթի բաղադրությունը, քանի որ մազեխ ու կորիդելի տիպի ոչխարների կաթնային ցուցանիշների համեմատական ուսումնասիրություններ նախկինում իրականացվել են Հայաստանի տարբեր գոտիներում։ Կարևորվում են կենդանիների վերարտադրողական հատկությունները, մատղաշի պահպանությունը, աճի ինտենսիվությունը և կերի օգտագործման արդյունավետությունը։ Կոտայքի և Գեղարքունիքի բնական պայմանների համատեքստում գնահատվում է նաև կենդանիների հարմարվողականությունը բարձրադիր և արոտավայրային տնտեսավարման պայմաններին։ Տարբեր խմբերի ցուցանիշների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել դրանց արտադրական առավելություններն ու առանձնահատկությունները և գնահատել հետագա ընտրասերման աշխատանքների հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի Հայաստանում ոչխարաբուծության արդյունավետության բարձրացման, տեղական գենետիկական ռեսուրսների պահպանման, կենդանիների մթերատու հատկությունների կատարելագործման և տարբեր բնակլիմայական գոտիներին համապատասխան բուծման ու ընտրասերման մոտեցումների մշակման տեսանկյունից։

Law

Այս թեման վերաբերում է ահաբեկչության դեմ պայքարի միջազգային իրավական կարգավորման համակարգին, որի նպատակն է կանխել, ճնշել և պատժել ահաբեկչական գործողությունները՝ ապահովելով միջազգային անվտանգության և պետությունների համագործակցության արդյունավետ մեխանիզմներ։ Միջազգային իրավունքում ահաբեկչության դեմ պայքարը կարգավորվում է ինչպես համընդհանուր, այնպես էլ տարածաշրջանային պայմանագրերով, կոնվենցիաներով և ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի բանաձևերով, որոնք սահմանում են ահաբեկչության կանխարգելման, ֆինանսավորման արգելման և իրավական պատասխանատվության հիմնական սկզբունքները։ Կարևոր դեր ունի ՄԱԿ-ի շրջանակում ընդունված մի շարք կոնվենցիաների համակարգը, որոնք վերաբերում են ավիացիոն անվտանգության, պատանդառության, պայթուցիկ նյութերի անօրինական օգտագործման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարին։ Միևնույն ժամանակ, միջազգային իրավական կարգավորումը բախվում է մի շարք խնդիրների, այդ թվում՝ «ահաբեկչության» միասնական իրավական սահմանման բացակայությանը, պետությունների քաղաքական տարաձայնություններին և իրավական մեխանիզմների կիրառման անհավասարությանը։ Բացի այդ, կարևոր է մարդու իրավունքների և անվտանգության ապահովման միջև հավասարակշռության պահպանումը, քանի որ հակաահաբեկչական միջոցառումները չպետք է խախտեն հիմնարար ազատությունները և միջազգային մարդասիրական իրավունքի նորմերը։ Այսպիսով, ահաբեկչության դեմ պայքարի միջազգային իրավական կարգավորումը հանդիսանում է բարդ և բազմաշերտ համակարգ, որը պահանջում է պետությունների սերտ համագործակցություն, իրավական նորմերի շարունակական կատարելագործում և գլոբալ անվտանգության միասնական մոտեցումների ձևավորում։

Journalism

Աշխատությունը նվիրված է հեռուստատեսային ռեպորտաժի զարգացման արդի միտումների ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով այն որպես լրագրողական ժանր, որն իր առանձնահատկությունները ձևավորում է խոսքի, պատկերի և ձայնի համադրման միջոցով։ Ուսումնասիրության կենտրոնում ռեպորտաժի կառուցվածքային, բովանդակային, ժանրային և տեխնիկական փոփոխություններն են, որոնք պայմանավորված են ինչպես հեռուստատեսության զարգացման, այնպես էլ թվային մեդիայի և նոր հաղորդակցական տեխնոլոգիաների տարածման գործընթացներով։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ռեպորտաժի թեմայի ընտրության, տեղեկատվության հավաքագրման, աղբյուրների ստուգման, հարցազրույցների կազմակերպման, նկարահանման, կադրերի ընտրության և մոնտաժի սկզբունքները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տեսողական պատմասացությանը, քանի որ ժամանակակից հեռուստառեպորտաժում փաստը ներկայացվում է ոչ միայն լրագրողի խոսքի, այլև պատկերային ապացույցների, միջավայրի, գործողությունների, ձայնային ձևավորման և կադրերի հաջորդականության միջոցով։ Ժամանակակից լրագրության մասնագիտական ծրագրերում նույնպես ռեպորտաժի կարևոր բաղադրիչներ են համարվում փաստերի նախնական ստուգումը, «ապացուցողական կադրերի» կիրառումը, կառուցվածքային հստակությունը, մոնտաժի տրամաբանությունը և լրագրողի չափավոր ներկայությունը։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև հեռուստատեսային ռեպորտաժի և ինտերնետային տեսաբովանդակության փոխազդեցությանը, սոցիալական ցանցերում տեսանյութերի տարածմանը, մոբայլ լրագրությանը և մուլտիմեդիա պատմասացությանը։ Այս փոփոխությունների արդյունքում ռեպորտաժը աստիճանաբար դուրս է գալիս միայն ավանդական հեռուստաեթերի շրջանակից և դառնում բազմահարթակ բովանդակություն, որը պետք է հարմարեցվի տարբեր լսարանների և տարածման ձևերի համար։ ԵՊՀ-ի լրագրության կրթական ծրագրերում, օրինակ, հեռուստատեսային ռեպորտաժի հետ միասին ուսումնասիրվում են սոցիալական մեդիայի տեսանյութը, մոբայլ լրագրությունը, տեսախցիկի աշխատանքը, ձայնը, հարցազրույցը և հեռուստապատմության կառուցվածքը, ինչը արտացոլում է ժանրի տեխնոլոգիական և մասնագիտական ընդլայնումը։ Աշխատությունը կարևոր է նաև լրագրողական մասնագիտության տեսանկյունից, քանի որ ռեպորտաժի որակը կախված է ոչ միայն տեղեկատվության փաստական ճշգրտությունից, այլև դրա տեսողական և պատմողական ճիշտ կառուցումից, էթիկական նորմերի պահպանումից և լսարանի համար հասկանալի ներկայացումից։ Այն կարող է օգտակար լինել լրագրողներին, հեռուստալրագրության մասնագետներին, օպերատորներին, մոնտաժողներին, մեդիա հետազոտողներին, լրագրության դասախոսներին և ուսանողներին՝ հնարավորություն տալով հասկանալու հեռուստատեսային ռեպորտաժի ձևավորման և զարգացման հիմնական ուղղությունները, ինչպես նաև ավանդական հեռուստալրագրության փոխակերպումը թվային և բազմամեդիա միջավայրում։

Culture

Այս հրատարակությունը մատենագիտական և տեղեկատվական բնույթի ընթացիկ տեղեկատու է, որը համակարգված կերպով ներկայացնում է ՀՍՍՀ-ի մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ տվյալ ժամանակաշրջանում լույս տեսած գրականությունը։ Այն նախատեսված է ընթերցողներին, գիտաշխատողներին, արվեստաբաններին, մշակութաբաններին, գրադարանավարներին, մատենագետներին, դասախոսներին և ուսանողներին անհրաժեշտ աղբյուրների մասին արագ ու հստակ տեղեկատվություն տրամադրելու համար։ Նյութերի ընդգրկման շրջանակը լայն է և վերաբերում է մշակութային կյանքի տարբեր ոլորտներին՝ մշակույթի պատմությանը, մշակութային շինարարությանը, մշակութալուսավորչական աշխատանքին, թանգարանագիտությանը, պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանությանը, ինչպես նաև արվեստի առանձին ճյուղերին։ Տեղեկատուում կարող են ներկայացված լինել թատրոնին, երաժշտությանը, կերպարվեստին, ճարտարապետությանը, կինոյին, ժողովրդական արվեստին և մշակութային ժառանգությանը վերաբերող գրքեր, գրքույկներ, հոդվածներ, ժողովածուներ, կատալոգներ և այլ հրատարակություններ։ Աղբյուրների նման բազմազանությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել խորհրդային Հայաստանի մշակութային և արվեստագիտական կյանքի վերաբերյալ ձևավորված գրականության ամբողջության մասին։ Հրատարակության կարևոր առանձնահատկություններից է նյութերի համակարգված դասակարգումը, որը հեշտացնում է որոնումը և թույլ է տալիս ընթերցողին արագ գտնել իրեն հետաքրքրող թեմային կամ բնագավառին վերաբերող հրապարակումները։ Նյութերը դասավորվում են հիմնական թեմատիկ բաժիններով, իսկ բաժինների ներսում գրականությունը կարող է ներկայացվել այբբենական և մատենագիտական սկզբունքներով։ Յուրաքանչյուր գրառման նպատակն է ընթերցողին տրամադրել անհրաժեշտ մատենագիտական տեղեկություն, որպեսզի հնարավոր լինի նույնականացնել համապատասխան հրատարակությունը և անհրաժեշտության դեպքում գտնել այն գրադարանային ֆոնդերում։ Հատկապես արժեքավոր է այն հանգամանքը, որ տեղեկատուն արտացոլում է ոչ միայն առանձին գրքերի առկայությունը, այլև տվյալ ժամանակաշրջանում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ գիտական, քննադատական ու տեղեկատվական մտքի ընթացքը։ Այդ պատճառով այն կարելի է դիտարկել ոչ միայն որպես գրականության որոնման գործիք, այլև որպես խորհրդահայ մշակութային կյանքի ուսումնասիրման օժանդակ փաստագրական աղբյուր։ Մատենագիտական գրառումների ամբողջությունը հնարավորություն է տալիս հետազոտողին հետևելու այն թեմաներին, որոնք տվյալ շրջանում առավել ակտիվորեն ուսումնասիրվել կամ լուսաբանվել են, բացահայտելու մշակույթի և արվեստի տարբեր բնագավառների վերաբերյալ հրատարակությունների շրջանակը և անհրաժեշտության դեպքում կազմելու ավելի նեղ թեմատիկ մատենագիտական ցանկեր։ Հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև գրադարանային-տեղեկատվական աշխատանքի համար, քանի որ ընթացիկ տեղեկատուի բնույթը թույլ է տալիս ժամանակին արձանագրել նոր հրատարակությունները և դրանք հասանելի դարձնել մասնագիտական ու գիտական շրջանառության մեջ։ Այն կարող է օգտակար լինել ինչպես կոնկրետ գրքի կամ հոդվածի որոնման, այնպես էլ ավելի ընդարձակ հետազոտական աշխատանքի նախապատրաստման ժամանակ։ Օրինակ՝ խորհրդահայ թատրոնի, երաժշտական մշակույթի, կերպարվեստի, ճարտարապետության կամ մշակութային ժառանգության պահպանության պատմությունն ուսումնասիրող հետազոտողը կարող է տեղեկատուի միջոցով նախնական պատկերացում կազմել համապատասխան ժամանակաշրջանում հրապարակված գրականության մասին և այնուհետև ընտրել առավել կարևոր աղբյուրները։ Նույն կերպ այն օգտակար է գրադարանավարների և մատենագետների համար՝ որպես մասնագիտական տեղեկատվության կազմակերպման ու տարածման միջոց։ Ընդհանուր առմամբ, այս հրատարակությունը արժեքավոր աղբյուր է ՀՍՍՀ-ի մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ գրական ժառանգության ուսումնասիրության համար․ այն միավորում է տարբեր բնույթի հրատարակությունների մասին տեղեկությունները, հեշտացնում դրանց որոնումը և միաժամանակ պահպանվում է որպես տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային ու գիտական տեղեկատվական միջավայրի յուրօրինակ մատենագիտական վկայություն։