Методы определения лексической семантики в английской и русской лексикографии

Literature

Աշխատությունը նվիրված է խորհրդային ռուս գրող Գալինա Նիկոլաևայի ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությանը և դրա միջոցով սոցիալիստական ռեալիզմի գեղարվեստական ու գաղափարական մի շարք առանձնահատկությունների բացահայտմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է գրողի արձակի թեմատիկ, ժանրային, կերպարային և ոճական համակարգի վրա՝ այն դիտարկելով խորհրդային գրականության զարգացման ընդհանուր գործընթացների համատեքստում։ Քննության են առնվում հասարակության և անհատի փոխհարաբերությունները, աշխատանքի, բարոյական պատասխանատվության, հասարակական պարտքի, անձնական ընտրության և մարդկային հարաբերությունների թեմաները, որոնք կարևոր տեղ են զբաղեցնում հեղինակի ստեղծագործական աշխարհում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում արտադրական և հասարակական միջավայրի գեղարվեստական պատկերմանը։ Աշխատանքը և մասնագիտական գործունեությունը ներկայացվում են ոչ միայն որպես հերոսների առօրյա կյանքի բաղադրիչներ, այլև որպես նրանց բնավորության, արժեքային համակարգի և հասարակության նկատմամբ վերաբերմունքի բացահայտման միջոցներ։ Այդ տեսանկյունից ուսումնասիրվում է, թե ինչպես են արտադրական խնդիրները, կոլեկտիվի ներսում առաջացող հակասությունները և մասնագիտական պատասխանատվությունը վերածվում գեղարվեստական կոնֆլիկտի հիմքի։ Կարևորվում է անհատի և կոլեկտիվի հարաբերության խնդիրը՝ բացահայտելով անձնական նախաձեռնության, հասարակական շահի և ընդհանուր նպատակների միջև գոյացող փոխհարաբերությունները։ Հերոսների կերպարները քննվում են զարգացման և փոփոխության ընթացքի մեջ, երբ նրանց աշխարհայացքը և վարքագիծը ձևավորվում են աշխատանքային, հասարակական ու անձնական փորձությունների ազդեցությամբ։ Ուսումնասիրվում են դրական հերոսի ստեղծման սկզբունքները և դրանց փոփոխությունները խորհրդային արձակի տարբեր փուլերում։ Միաժամանակ ուշադրություն է հատկացվում կերպարների հոգեբանական անհատականացմանը, քանի որ սոցիալական և գաղափարական խնդիրների ներկայացումը զուգորդվում է մարդկանց ներքին ապրումների, կասկածների, հարաբերությունների և բարոյական ընտրությունների պատկերմամբ։ Առանձին նշանակություն ունի հասարակական հակասությունների արտացոլումը։ Դիտարկվում է, թե ինչպես են գրական ստեղծագործություններում ներկայացվում նորի և հնի, նախաձեռնության և պահպանողականության, անձնական շահի և հասարակական պատասխանատվության միջև հակադրությունները։ Այս հակասությունների միջոցով բացահայտվում են ժամանակաշրջանի սոցիալական ու բարոյական խնդիրները և կերպարների դիրքորոշումները։ Սոցիալիստական ռեալիզմը քննվում է որպես խորհրդային մշակութային համակարգում ձևավորված գրական ուղղություն և ստեղծագործական մեթոդ, որն ուներ իրականության պատկերման որոշակի գաղափարական ու գեղագիտական սկզբունքներ։ Ուսումնասիրվում է իրականության պատմական զարգացման մեջ ներկայացման պահանջը, հասարակական գործընթացների գաղափարական մեկնաբանությունը, աշխատանքի և սոցիալական վերափոխումների թեմաների կարևորությունը, ինչպես նաև հերոսի զարգացման կապը հասարակության ընդհանուր փոփոխությունների հետ։ Միաժամանակ քննության են առնվում այդ մեթոդի ներսում անհատական հեղինակային ոճի դրսևորման հնարավորությունները։ Գալինա Նիկոլաևայի ստեղծագործությունների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ցույց տալ, որ նույն գաղափարական և գեղագիտական համակարգում գործող հեղինակները կարող էին տարբեր կերպ կառուցել կերպարները, կոնֆլիկտները և պատմողական կառուցվածքը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում արտադրական վեպի առանձնահատկություններին, քանի որ արդյունաբերական, գյուղատնտեսական կամ գիտատեխնիկական աշխատանքի թեման խորհրդային արձակում հաճախ դառնում էր հասարակական հարաբերությունների և բարոյական խնդիրների քննարկման հարթակ։ Արտադրական միջավայրի նկարագրությունը դիտարկվում է հերոսների փոխհարաբերությունների և հասարակական արժեքների բացահայտման հետ միասին։ Քննության են առնվում նաև կանանց կերպարների կառուցման առանձնահատկությունները, նրանց մասնագիտական, ընտանեկան և հասարակական դերերի փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև կնոջ անհատական ինքնուրույնության և հասարակական գործունեության ներկայացումը։ Գրողի ստեղծագործական մեթոդի ուսումնասիրության մեջ կարևորվում են պատմողական կառուցվածքը, երկխոսությունների կազմակերպումը, հեղինակային խոսքը, հոգեբանական նկարագրությունը և սոցիալական միջավայրի ներկայացման եղանակները։ Դիտարկվում է փաստական ու կենսական նյութի գեղարվեստական վերափոխումը և իրական հասարակական գործընթացները գրական կերպարների ու իրավիճակների միջոցով ընդհանրացնելու սկզբունքը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում նաև գրական կոնֆլիկտի կառուցմանը, քանի որ գաղափարական և հասարակական խնդիրները հաճախ բացահայտվում են տարբեր աշխարհայացքներ ու վարքագծային սկզբունքներ ներկայացնող կերպարների բախման միջոցով։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել սոցիալիստական ռեալիզմը ոչ միայն որպես պաշտոնապես հաստատված գեղարվեստական համակարգ, այլև որպես պատմականորեն պայմանավորված գրական երևույթ՝ իր ներքին հակասություններով, թեմատիկ շրջանակով և գեղարվեստական հնարավորություններով։ Կարևորվում է գրական ստեղծագործությունների ուսումնասիրությունը դրանց ստեղծման ժամանակաշրջանի հասարակական ու մշակութային պայմանների հետ փոխկապակցված՝ միաժամանակ տարբերակելով գաղափարական պահանջները և հեղինակային գեղարվեստական լուծումները։ Գրողի ժառանգության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել խորհրդային արձակի զարգացման, արտադրական և հասարակական թեմատիկայի փոփոխությունների, հերոսի գաղափարական ու հոգեբանական կառուցվածքի և ժամանակաշրջանի գրական քննադատության հիմնական հարցադրումների մասին։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ռուս գրականության, խորհրդային գրականության պատմության, սոցիալիստական ռեալիզմի տեսության և գրականագիտության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, գրականագետների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Geography

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի տարածքում՝ Փոքր Կովկասի երկրաբանական կառուցվածքի շրջանակում, պալեոօվկիանոսային երկրակեղևի բեկորների և օֆիոլիտային ասոցիացիայի ապարների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն երկրաբանական համալիրներն են, որոնք պահպանվել են որպես հնագույն օվկիանոսային լիթոսֆերայի մնացորդներ և կարևոր տեղեկություններ են պարունակում տարածաշրջանի երկրաբանական զարգացման, օվկիանոսային ավազանների ձևավորման և հետագա փակման գործընթացների վերաբերյալ։ Օֆիոլիտային համալիրները սովորաբար ներառում են օվկիանոսային երկրակեղևին և վերին մանտիային բնորոշ ապարների հաջորդականություններ՝ տարբեր կազմի մագմատիկ և ուլտրամաֆիկ ապարներով, որոնք հնարավորություն են տալիս վերականգնելու հնագույն երկրաբանական միջավայրերի պայմանները։ Հայաստանի տարածքում դրանց ուսումնասիրությունը հատկապես կարևոր է, քանի որ Փոքր Կովկասը գտնվում է բարդ տեկտոնական գոտում, որտեղ անցյալում տեղի են ունեցել օվկիանոսային ավազանների բացման, սուբդուկցիայի, կոլիզիայի և մայրցամաքային բլոկների միավորման գործընթացներ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել օֆիոլիտային համալիրների տարածական տարածվածությունը, կառուցվածքը, ապարների փոխհարաբերությունները և դրանց միներալային ու պետրոքիմիական կազմը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել բազալտներին, գաբրոներին, պերիդոտիտներին, դունիտներին, պիրոքսենիտներին և այլ ապարներին, որոնց համակցությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու օվկիանոսային երկրակեղևի ձևավորման և հետագա փոփոխությունների բնույթը։ Ապարների մանրադիտակային, քիմիական և միներալոգիական ուսումնասիրությունը կարող է բացահայտել դրանց ծագման պայմանները, մագմատիկ գործընթացների առանձնահատկությունները և հետմագմատիկ վերափոխումները։ Կարևոր ուղղություն է նաև մետամորֆիզմի և հիդրոթերմալ փոփոխությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ օվկիանոսային երկրակեղևի ապարները ձևավորվելուց հետո կարող էին ենթարկվել ծովաջրերի, ջերմահիդրոթերմալ համակարգերի և հետագա տեկտոնական գործընթացների ազդեցությանը։ Ստացված տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե տվյալ ապարային համալիրները ինչպիսի տեկտոնական միջավայրում են առաջացել՝ օրինակ՝ օվկիանոսային միջին լեռնաշղթաների, աղեղային համակարգերի կամ սուբդուկցիոն գոտիների պայմաններում։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև Հայաստանի տարածքում օֆիոլիտների առաջացման և տեղադրման ժամանակագրությանը՝ կապելով դրանք Փոքր Կովկասի տարածաշրջանի պալեոտեկտոնական զարգացման ավելի լայն գործընթացների հետ։ Այդ տեսանկյունից օֆիոլիտային ապարները դիտարկվում են որպես երկրաբանական «վկայություններ», որոնց ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս վերականգնել այն օվկիանոսային միջավայրերի պատմությունը, որոնք ներկայում այլևս գոյություն չունեն։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել Փոքր Կովկասի երկրադինամիկ էվոլյուցիայի, հնագույն օվկիանոսային ավազանների փակման և տարածաշրջանի ժամանակակից լեռնակազմական կառուցվածքի ձևավորման վերաբերյալ պատկերացումների կատարելագործմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է ունենալ նաև կիրառական նշանակություն, քանի որ օֆիոլիտային համալիրների որոշ ապարներ կապված են մետաղական հանքայնացման գործընթացների հետ, իսկ դրանց երկրաբանական կառուցվածքի և ծագման ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել հանքավայրերի որոնման և երկրաբանական քարտեզագրման աշխատանքներում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել երկրաբաններին, պետրոլոգներին, միներալոգներին, երկրաքիմիկոսներին, տեկտոնիկայի և երկրադինամիկայի մասնագետներին, հանքաբաններին, երկրաբանական քարտեզագրման մասնագետներին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և համապատասխան բնագիտական մասնագիտությունների ուսանողներին։

Culture

Այս մատենագիտական ցանկը նվիրված է կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ նոր գրականության համակարգված ներկայացմանը՝ ընթերցողին և մասնագետներին հնարավորություն տալով արագ կողմնորոշվել տվյալ ոլորտներին վերաբերող հրատարակությունների բազմազանության մեջ։ Այն ընդգրկում է մշակույթի և արվեստի տարբեր ուղղություններին առնչվող գրքեր, ուսումնասիրություններ, գիտական աշխատություններ և այլ մատենագիտական նյութեր՝ ներկայացնելով դրանց վերաբերյալ անհրաժեշտ bibliographic տվյալները։ Ցանկի հիմնական արժեքը տեղեկատվության կազմակերպված և թեմատիկորեն նպատակային մատուցումն է, որի շնորհիվ այն կարող է ծառայել որպես գործնական ուղեցույց ինչպես մասնագիտական ուսումնասիրություններ իրականացնող հետազոտողների, այնպես էլ ուսանողների, դասախոսների, գրադարանավարների, արվեստագետների և մշակութային ոլորտով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Ներկայացված նյութերը հնարավորություն են տալիս հետևելու մշակույթի և արվեստի ուսումնասիրության արդի ուղղություններին, ծանոթանալու նոր հրատարակություններին և ընտրելու հետագա ընթերցանության կամ հետազոտության համար համապատասխան աղբյուրներ։ Մատենագիտական ցանկի կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ այն ոչ թե պարզապես առանձին հրատարակությունների հավաքածու է, այլ տեղեկատվական համակարգ, որը նպաստում է մասնագիտական գրականության որոնման, ընտրության և օգտագործման գործընթացի արդյունավետ կազմակերպմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել հատկապես այն դեպքերում, երբ անհրաժեշտ է արագ գտնել որոշակի թեմայի վերաբերյալ նոր կամ արդիական գրականություն, կազմել հետազոտական աշխատանքի աղբյուրագիտական հիմքը կամ ընդլայնել տվյալ ոլորտում ընթերցանության շրջանակը։ Նման հրատարակությունները կարևոր դեր ունեն նաև գրադարանային և տեղեկատվական սպասարկման գործում՝ ապահովելով մշակույթի և արվեստի բնագավառի նոր գրականության վերաբերյալ տեղեկության տարածումը։ Ցանկը կարող է հետաքրքրել հայ մշակույթի, արվեստի պատմության, տեսության և հարակից գիտակարգերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող ընթերցողներին՝ միաժամանակ նպաստելով գիտական և կրթական աշխատանքում համապատասխան գրականության առավել արդյունավետ օգտագործմանը։ Ընդհանուր առմամբ, այն հանդես է գալիս որպես կողմնորոշիչ և տեղեկատու աղբյուր, որը մեկտեղում և համակարգում է մշակույթի ու արվեստի վերաբերյալ նոր գրականության մասին մատենագիտական տեղեկատվությունը։

Finance

Աշխատությունը նվիրված է բանկային համակարգում ներքին ֆինանսական վերահսկողության կազմակերպման, գնահատման և կատարելագործման տեսական ու գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության առևտրային բանկերի նյութերի հիման վրա։ Քննության են առնվում ներքին վերահսկողության տնտեսական բովանդակությունը, նպատակները, սկզբունքները և բանկերի կառավարման համակարգում դրա նշանակությունը։ Վերլուծվում են ֆինանսական գործառնությունների վերահսկման, հաշվապահական հաշվառման արժանահավատության ապահովման, ակտիվների պահպանության, ֆինանսական ռիսկերի բացահայտման և կառավարման հիմնական մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ներքին վերահսկողության համակարգի կառուցվածքին, պատասխանատվությունների բաշխմանը, վերահսկողական ընթացակարգերի իրականացմանը և ներքին աուդիտի դերին։ Քննարկվում են վարկային, իրացվելիության, գործառնական և այլ ֆինանսական ռիսկերի նկատմամբ վերահսկողության կազմակերպման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև բանկի գործունեության ընթացքում հնարավոր խախտումների և սխալների ժամանակին հայտնաբերման միջոցները։ Դիտարկվում են ներքին վերահսկողության արդյունավետության գնահատման մոտեցումները, տեղեկատվական հոսքերի կազմակերպումը, կառավարման տարբեր մակարդակների միջև փոխգործակցությունը և վերահսկողական մեխանիզմների համապատասխանությունը բանկի գործունեության առանձնահատկություններին։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ներքին ֆինանսական վերահսկողության և ռիսկերի կառավարման համակարգերի փոխկապակցվածությանը, դրանց կատարելագործման կազմակերպական ու մեթոդական հնարավորություններին։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են նպաստել բանկերի ֆինանսական կառավարման որակի բարձրացմանը, վերահսկողական գործընթացների արդյունավետության բարելավմանը, ֆինանսական ռիսկերի նվազեցմանը և բանկային գործունեության հուսալիության ամրապնդմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել բանկային գործի մասնագետների, ֆինանսիստների, աուդիտորների, ռիսկերի կառավարման մասնագետների, տնտեսագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Mathematics

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ճաքերի և անցքերի առկայությամբ ճկվող հեծանների մեխանիկական վարքի ուսումնասիրությանը՝ ներառելով դրանց դեֆորմացիայի, տատանումների և կայունության խնդիրները։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է պարզել, թե ինչպես են հեծանի կառուցվածքային ամբողջականության խախտումները՝ մասնավորապես ճաքերը և տեխնոլոգիական կամ կառուցվածքային անցքերը, ազդում նրա կրողունակության, կոշտության, բնական հաճախականությունների և ընդհանուր կայունության վրա։ Աշխատության հիմքում ընկած է այն հանգամանքը, որ իրական ինժեներական կառույցներում հեծանները միշտ չէ, որ ունեն իդեալական, միատարր և անթերի կառուցվածք․ նյութում կարող են առաջանալ ճաքեր, իսկ կառուցվածքային կամ տեխնոլոգիական անհրաժեշտությունից ելնելով կարող են նախատեսվել տարբեր չափերի և դիրքերի անցքեր։ Նման արատները փոխում են տարրի լայնակի կտրվածքի երկրաչափությունը և, հետևաբար, ազդում են նրա դիմադրության ու դեֆորմացիոն հատկությունների վրա։ Ճկման խնդրի ուսումնասիրության ժամանակ ուշադրություն է դարձվում արտաքին բեռի ազդեցությամբ առաջացող տեղաշարժերին, պտտման անկյուններին և ներքին ուժերին։ Ճաքի առկայությունը կարող է դիտարկվել որպես տեղային կոշտության նվազման պատճառ, ինչի հետևանքով հեծանի դեֆորմացիաները կարող են մեծանալ նույնիսկ այն դեպքում, երբ արտաքին բեռը չի փոխվում։ Անցքերի դեպքում կարևոր է դրանց չափը, ձևը, քանակը և տեղադրությունը, քանի որ այդ գործոնները կարող են փոփոխել ինչպես հեծանի ընդհանուր կոշտությունը, այնպես էլ տեղային լարվածությունների բաշխումը։ Աշխատության մյուս կարևոր ուղղությունը հեծանի տատանումների ուսումնասիրությունն է։ Կառուցվածքային վնասվածքները կարող են փոխել համակարգի զանգվածի և կոշտության բաշխումը, ինչն իր հերթին անդրադառնում է բնական տատանումների հաճախականությունների և ձևերի վրա։ Այդ պատճառով տատանողական բնութագրերի փոփոխությունը կարող է օգտագործվել նաև որպես կառուցվածքային վնասվածքների հայտնաբերման և գնահատման հնարավոր միջոց։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կայունության խնդրին, հատկապես այն դեպքերում, երբ հեծանը ենթարկվում է սեղմող կամ երկայնական ուժերի։ Ճաքերի և անցքերի հետևանքով կոշտության նվազումը կարող է փոխել կրիտիկական բեռը և մեծացնել կորացման կամ կայունության կորստի հավանականությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել դասական առաձգականության տեսության, հեծանների տեսության և թվային հաշվարկների մեթոդները՝ տարբեր վնասվածքների ազդեցությունը քանակապես գնահատելու համար։ Մաթեմատիկական մոդելավորումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել տարբեր երկարությամբ և երկրաչափությամբ հեծաններ, փոփոխել ճաքի կամ անցքի դիրքն ու չափերը և գնահատել դրանց ազդեցությունը կառուցվածքի հիմնական մեխանիկական բնութագրերի վրա։ Աշխատության կիրառական նշանակությունը կապված է շինարարական և ինժեներական կառույցների անվտանգության գնահատման հետ, քանի որ վնասված կամ թուլացած տարրերի իրական վարքի ճիշտ կանխատեսումը կարևոր է դրանց շահագործման հուսալիության, վերանորոգման անհրաժեշտության որոշման և վթարների կանխարգելման համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը միավորում է ճկման, դինամիկայի և կայունության խնդիրները՝ դիտարկելով դրանք ոչ իդեալական կառուցվածք ունեցող հեծանների համար և ցույց տալով, թե ինչպես կարող են ճաքերն ու անցքերը փոխել կառուցվածքի մեխանիկական արձագանքը։

Economics

Ինֆլյացիան տնտեսական երևույթ է, որը բնութագրվում է ապրանքների և ծառայությունների ընդհանուր գների մակարդակի շարունակական աճով և փողի գնողունակության նվազմամբ։ Այսինքն՝ նույն գումարով ժամանակի ընթացքում հնարավոր է ձեռք բերել ավելի քիչ ապրանքներ, քան նախկինում։ Ինֆլյացիայի էությունը կապված է տնտեսության մեջ փողի և ապրանքների միջև անհավասարակշռության հետ, երբ փողի զանգվածի աճը գերազանցում է արտադրության և ծառայությունների աճը։ Ինֆլյացիան կարող է առաջանալ տարբեր պատճառներով՝ պահանջարկի աճից, երբ սպառողները ցանկանում են ավելի շատ գնել, քան տնտեսությունը կարող է առաջարկել, կամ առաջարկի կրճատումից, երբ արտադրությունը նվազում է, օրինակ՝ հումքի թանկացման կամ ճգնաժամերի պատճառով։ Բացի այդ, ինֆլյացիայի վրա կարող են ազդել նաև պետական բյուջեի դեֆիցիտը, վարկավորման ընդլայնումը և արտաքին տնտեսական գործոնները։ Ինֆլյացիան ունի տարբեր տեսակներ՝ չափավոր, արագացող և հիպերինֆլյացիա, որոնցից յուրաքանչյուրն արտահայտում է գների աճի տարբեր արագություններ և տնտեսական հետևանքներ։ Չափավոր ինֆլյացիան որոշ դեպքերում կարող է նույնիսկ խթանել տնտեսական ակտիվությունը, սակայն բարձր ինֆլյացիան հանգեցնում է բնակչության կենսամակարդակի անկման, խնայողությունների արժեզրկման և տնտեսական անկայունության։ Կառավարությունները և կենտրոնական բանկերը փորձում են վերահսկել ինֆլյացիան դրամավարկային քաղաքականության միջոցով՝ կարգավորելով փողի շրջանառությունը, տոկոսադրույքները և տնտեսական աճը։ Ինֆլյացիայի էությունը հասկանալը կարևոր է, քանի որ այն անմիջականորեն ազդում է յուրաքանչյուր մարդու կյանքի վրա՝ սկսած եկամուտներից մինչև առօրյա ծախսեր և ֆինանսական պլանավորում։