Discover other interesting and useful materials

    Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials section
    Online

    History

    Հայոց վանքերը

    Հրատարակությունը նվիրված է հայոց վանքերին՝ որպես հայ ժողովրդի հոգևոր, պատմական, կրթական և մշակութային կյանքի կարևոր կենտրոնների։ Հայկական վանքերը դարեր շարունակ եղել են ոչ միայն կրոնական պաշտամունքի վայրեր, այլև գրավոր մշակույթի պահպանման, ձեռագրերի ստեղծման ու ընդօրինակման, գիտելիքի տարածման և ազգային ինքնության ամրապնդման նշանակալի օջախներ։ Դրանք կարևոր դեր են կատարել հայ ժողովրդի պատմական հիշողության պահպանման, հոգևոր ավանդույթների փոխանցման և մշակութային կյանքի շարունակականության ապահովման գործում։ Վանքերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայկական եկեղեցական ճարտարապետության առանձնահատկությունները, կրոնական կառույցների տեղը պատմական միջավայրում և դրանց փոխկապակցվածությունը հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտների հետ։ Հայկական վանական համալիրները հաճախ ներառել են եկեղեցիներ, մատուռներ, գավիթներ, բնակելի և տնտեսական շինություններ, ձեռագրատներ ու կրթական տարածքներ, որոնք վկայում են դրանց բազմագործառութային նշանակության մասին։ Դրանց պատմությունը կապված է նաև հայ գրչության, մանրանկարչության, մատենագրության և հոգևոր կրթության զարգացման հետ։ Վանքերի մասին նյութերը կարևոր են ճարտարապետական հորինվածքների, շինարարական ավանդույթների, արձանագրությունների, արվեստի գործերի և պատմական հիշատակությունների ուսումնասիրության համար։ Դրանք օգնում են պատկերացում կազմելու այն մասին, թե ինչպես են կրոնական հաստատությունները մասնակցել համայնքային կյանքի կազմակերպմանը և պահպանել մշակութային կապերը տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ եկեղեցու պատմությամբ, հայկական ճարտարապետությամբ, միջնադարյան մշակույթով և պատմական հուշարձաններով զբաղվող մասնագետների համար։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբաններին, արվեստաբաններին, ճարտարապետության պատմաբաններին, զբոսաշրջության ու մշակութային ժառանգության ոլորտի մասնագետներին, ինչպես նաև հայոց հոգևոր պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Գիրքը կարևոր է նաև հայ հին տպագիր գրականության ուսումնասիրության տեսանկյունից՝ որպես հայոց վանական ժառանգության նկատմամբ պատմական հետաքրքրության արտահայտություն և ազգային մշակութային հիշողության պահպանմանը նպաստող հրատարակություն։

    Updated: 2026-10-25
    Հայոց վանքերը
    Online

    History

    Հայ տպագրության տարեգիրք: Մատենագիտական ցանկ

    «Հայ տպագրության տարեգիրք․ մատենագիտական ցանկը» հայ գրքի և տպագրության պատմությանը վերաբերող կարևոր մատենագիտական բնույթի հրատարակություն է, որի հիմնական նպատակն է համակարգված կերպով ներկայացնել որոշակի ժամանակահատվածում հայերեն տպագիր արտադրանքի վերաբերյալ մատենագիտական տեղեկությունները։ Այն ունի ոչ թե գեղարվեստական կամ զուտ պատմագիտական շարադրանքի, այլ տեղեկատու-մատենագիտական բնույթ և նախատեսված է այն ընթերցողների համար, ովքեր ցանկանում են ուսումնասիրել հայերեն գրքերի, պարբերականների և այլ տպագիր նյութերի հրատարակման պատմությունը։ Նման տարեգրքի արժեքը հատկապես մեծ է հայ գրքի պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ հայ տպագրությունը ձևավորվել և զարգացել է ոչ միայն Հայաստանի տարածքում, այլև աշխարհի բազմաթիվ քաղաքներում գործող հայկական տպարանների միջոցով։ Մատենագիտական ցանկը հնարավորություն է տալիս այդ բազմազան տպագրական ժառանգությունը ներկայացնել համակարգված ձևով՝ ըստ հրատարակությունների, հեղինակների, վերնագրերի, հրատարակության վայրերի և ժամանակագրական տվյալների։ Աշխատության կարևոր առանձնահատկությունը մատենագիտական նկարագրությունների միջոցով հայ տպագիր ժառանգության փաստագրումն է։ Յուրաքանչյուր գրառման նպատակն է հնարավորինս հստակ ներկայացնել համապատասխան հրատարակության նույնականացման համար անհրաժեշտ տվյալները՝ ստեղծելով հետազոտողների համար վստահելի կողմնորոշիչ։ Նման համակարգված նյութը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ հին հայերեն գրքերի վերաբերյալ տեղեկությունները կարող են պահպանված լինել տարբեր գրադարաններում, մատենագիտական շտեմարաններում և մասնագիտացված հավաքածուներում։ Տարեգրքային սկզբունքը նաև հնարավորություն է տալիս հետևել հայ տպագրության զարգացման ժամանակագրական ընթացքին՝ տեսնելու, թե տարբեր ժամանակաշրջաններում ինչպիսի գրականություն է հրատարակվել, ինչ թեմաներ են գերակշռել, որ քաղաքներում են գործել հայկական տպարաններ և ինչպես է փոխվել տպագրական արտադրության բնույթը։ Հրատարակությունը արժեքավոր է նաև հայկական մշակութային ժառանգության պահպանության տեսանկյունից, քանի որ մատենագիտական գրանցումը թույլ է տալիս ոչ միայն տեղեկություն ստանալ առանձին գրքերի մասին, այլև ամբողջական պատկերացում կազմել հայ տպագիր մշակույթի ծավալի և բազմազանության վերաբերյալ։ Այն կարող է օգտագործվել գրադարանային և մատենագիտական աշխատանքներում, գրքային հավաքածուների համալրման ու նկարագրման ժամանակ, ինչպես նաև գիտական հետազոտությունների ընթացքում։ Հատկապես կարևոր է դրա նշանակությունը հայագիտության, գրականագիտության, պատմության, մշակութաբանության և գրադարանագիտության մասնագետների համար, քանի որ մատենագիտական ցանկը հետազոտողին հնարավորություն է տալիս արագ գտնել անհրաժեշտ հրատարակության մասին սկզբնական տվյալները և դրանց հիման վրա շարունակել ավելի խոր ուսումնասիրություն։ Ընդհանուր առմամբ, այս հրատարակությունը կարելի է դիտարկել որպես հայ տպագիր ժառանգության փաստագրման և համակարգման կարևոր աղբյուր, որը միավորում է բազմաթիվ հրատարակությունների մասին տեղեկությունները և նպաստում հայ գրքի պատմության պահպանմանը, ուսումնասիրմանը և հետագա գիտական շրջանառությանը։

    Updated: 2026-11-02
    Հայ տպագրության տարեգիրք: Մատենագիտական ցանկ
    Online

    Medicine

    Новые аспекты лечения тиреоидитов De Quervein и Hashimoto с применением препаратов, влияющих на гемостаз

    Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Դե Կերվենի և Հաշիմոտոյի թիրեոիդիտների բուժման նոր մոտեցումների ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով հեմոստազի վրա ազդող դեղաբանական միջոցների կիրառման հնարավորություններին։ Հետազոտության հիմքում ընկած է վահանաձև գեղձի բորբոքային հիվանդությունների ընթացքի և արյան մակարդման ու հակամակարդման համակարգերի փոխազդեցության ուսումնասիրությունը։ Աշխատության նպատակն է գնահատել, թե հեմոստազի համակարգի տարբեր օղակների վրա ազդող դեղամիջոցների կիրառումը ինչպիսի ազդեցություն կարող է ունենալ բորբոքային գործընթացի կլինիկական դրսևորումների, լաբորատոր ցուցանիշների և հիվանդության ընթացքի վրա։ Դե Կերվենի ենթասուր թիրեոիդիտը սովորաբար բնութագրվում է վահանաձև գեղձի բորբոքային ախտահարմամբ, ցավով և ժամանակավոր ֆունկցիոնալ փոփոխություններով, մինչդեռ Հաշիմոտոյի թիրեոիդիտը աուտոիմուն բնույթի քրոնիկ հիվանդություն է, որի դեպքում իմունային համակարգը թիրախավորում է վահանաձև գեղձի հյուսվածքը։ Այս հիվանդությունների տարբեր ծագումնաբանությունը կարևոր է դարձնում դրանց կլինիկական ընթացքի, հորմոնային կարգավիճակի և բուժման նկատմամբ արձագանքի առանձնահատկությունների համեմատական ուսումնասիրությունը։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել հեմոստազի հիմնական ցուցանիշները, թրոմբոցիտների ֆունկցիոնալ ակտիվությունը, մակարդման և հակամակարդման համակարգերի հավասարակշռությունը, ինչպես նաև ֆիբրինոլիզի գործընթացները։ Նման տվյալների համադրումը կարող է օգնել պարզելու, թե արդյոք վահանաձև գեղձի բորբոքային և աուտոիմուն գործընթացներն ուղեկցվում են հեմոստազի համակարգի որոշակի փոփոխություններով և ինչպիսի կլինիկական նշանակություն կարող են ունենալ այդ փոփոխությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է հեմոստազի վրա ազդող դեղաբանական միջոցների բուժական ազդեցության գնահատումը։ Կարող են ուսումնասիրվել բուժումից առաջ և հետո հիվանդների կլինիկական վիճակի, հորմոնային ցուցանիշների, բորբոքային մարկերների և հեմոստազի պարամետրերի փոփոխությունները։ Այդպիսի համադրությունը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն գնահատել բուժման արդյունավետությունը, այլև ուսումնասիրել հնարավոր կապերը դեղաբանական ազդեցության և հիվանդության տարբեր ախտաբանական մեխանիզմների միջև։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նաև հիվանդների խմբերի համեմատական վերլուծությունը՝ ըստ հիվանդության տեսակի, ընթացքի ծանրության, հիվանդության փուլերի և ուղեկցող վիճակների։ Նման մոտեցումը կարող է բացահայտել այն ենթախմբերը, որոնց դեպքում հեմոստազի փոփոխություններն առավել արտահայտված են կամ բուժական միջամտության նկատմամբ արձագանքն ունի առանձնահատկություններ։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են նպաստել թիրեոիդիտների պաթոգենեզի վերաբերյալ պատկերացումների ընդլայնմանը՝ ցույց տալով, որ վահանաձև գեղձի բորբոքային հիվանդությունների ընթացքը հնարավոր է դիտարկել ոչ միայն հորմոնային և իմունաբանական, այլև հեմոստազի համակարգի հետ փոխկապակցվածության տեսանկյունից։ Միաժամանակ նման տվյալները կարող են հիմք հանդիսանալ հետագա կլինիկական հետազոտությունների համար՝ պարզելու ուսումնասիրվող դեղամիջոցների արդյունավետության և անվտանգության իրական սահմանները։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել էնդոկրինոլոգներին, կլինիկական դեղագետներին, թերապևտներին, լաբորատոր բժշկության մասնագետներին և վահանաձև գեղձի հիվանդությունների պաթոգենեզով զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը փորձում է ընդլայնել Դե Կերվենի և Հաշիմոտոյի թիրեոիդիտների բուժման վերաբերյալ մոտեցումները՝ ուշադրություն դարձնելով հեմոստազի և բորբոքային գործընթացների փոխկապակցվածությանը և գնահատելով հեմոստազի վրա ազդող դեղաբանական միջոցների հնարավոր տեղը այդ հիվանդությունների համալիր բուժման մեջ։

    Updated: 2026-09-15
    Новые аспекты лечения тиреоидитов De Quervein и Hashimoto с применением препаратов, влияющих на гемостаз
    Online

    History

    Հին Հայաստանի պատմության և մշակույթի հարցեր․ Գևորգ Տիրացյանի հիշատակին նվիրված գիտաժողովի զեկուցումներ

    Ժողովածուն ընդգրկում է Հին Հայաստանի պատմության և մշակույթի տարբեր հարցերին նվիրված գիտական զեկուցումներ՝ ներկայացված անվանի հնագետ և պատմաբան Գևորգ Տիրացյանի հիշատակին կազմակերպված գիտաժողովում։ Հրատարակությունը կարևորում է հին հայկական հասարակության պատմական զարգացման, նյութական մշակույթի, հնագիտական ժառանգության և հարևան ժողովուրդների ու քաղաքակրթությունների հետ ունեցած կապերի ուսումնասիրությունը։ Հին Հայաստանի անցյալի ճանաչման համար առանձնահատուկ նշանակություն ունեն հնագիտական հուշարձանները, բնակավայրերի ու դամբարանադաշտերի նյութերը, կենցաղային առարկաները, զարդերը, խեցեղենը, մետաղագործական իրերը և արվեստի նմուշները, որոնց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու տարբեր ժամանակաշրջանների հասարակական ու մշակութային կյանքի պատկերը։ Ժողովածուի թեմատիկ ուղղվածությունը թույլ է տալիս դիտարկել նաև հնագիտական նյութերի պատմական մեկնաբանության, մշակութային փոխազդեցությունների և Հայաստանի՝ հին աշխարհի քաղաքակրթական գործընթացներում ունեցած տեղի հարցերը։ Գիտաժողովի ձևաչափը միավորում է հետազոտական տարբեր մոտեցումներ և ընդգծում Գևորգ Տիրացյանի գիտական ժառանգության նշանակությունը հնագիտության ու հայագիտության զարգացման գործում։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, հնագետների, մշակութաբանների, ուսանողների և Հին Հայաստանի պատմությամբ ու մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

    Updated: 2026-11-03
    Հին Հայաստանի պատմության և մշակույթի հարցեր․ Գևորգ Տիրացյանի հիշատակին նվիրված գիտաժողովի զեկուցումներ
    Online

    Religion

    Քրիստոնեական վարդապետության համառոտություն՝ սկսնակ մանուկների համար

    Մանկական կրոնական կրթության և քրիստոնեական դաստիարակության համար նախատեսված ուսուցողական աշխատություն է, որի հիմնական նպատակն է մատաղ սերնդին մատչելի, պարզ և համակարգված ձևով ներկայացնել քրիստոնեական հավատքի հիմնարար դրույթները, եկեղեցական ուսմունքի հիմնական հասկացությունները և բարոյական կյանքի սկզբունքները։ Երկը նախատեսված է հատկապես նորավարժ, այսինքն՝ կրոնական ուսուցման մեջ նոր սկսնակ երեխաների համար և արտացոլում է այն մանկավարժական մոտեցումը, ըստ որի՝ քրիստոնեական գիտելիքների յուրացումը պետք է սկսվի պարզագույն հասկացություններից ու աստիճանաբար հանգեցնի հավատքի և բարոյական ուսմունքի ավելի ամբողջական ընկալմանը։ Աշխատության բովանդակային հիմքը քրիստոնեական վարդապետության կարևորագույն սկզբունքների ներկայացումն է՝ Աստծո գոյության, արարչագործության, աստվածային նախախնամության, Հիսուս Քրիստոսի անձի և փրկագործական առաքելության, Սուրբ Հոգու, Սուրբ Երրորդության, եկեղեցու և հավիտենական կյանքի մասին ուսմունքների շրջանակում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում քրիստոնեական հավատքի հիմնական ճշմարտությունների ճանաչմանը, աղոթքի նշանակությանը, աստվածային պատվիրանների կատարմանը և մարդու՝ Աստծո ու մերձավորների հանդեպ ունեցած պարտականություններին։ Ուսուցողական այսպիսի ձեռնարկների կարևոր բաղադրիչներից են նաև քրիստոնեական բարոյականության հիմնադրույթները՝ սերը, խոնարհությունը, հնազանդությունը, ազնվությունը, համբերությունը, ներողամտությունը, գթասրտությունը և ճշմարտասիրությունը։ Դրանք ներկայացվում են որպես երեխայի բնավորության ձևավորման և նրա հետագա հասարակական կյանքի համար անհրաժեշտ արժեքներ։ Աշխատության գաղափարական ուղղվածությունը միտված է ոչ միայն կրոնական տեղեկությունների փոխանցմանը, այլև երեխայի մեջ գիտակցված հավատքի, բարեպաշտության և բարոյական պատասխանատվության ձևավորմանը։ Քրիստոնեական դաստիարակությունը դիտարկվում է որպես անձի համակողմանի զարգացման կարևոր բաղադրիչ, որի միջոցով երեխան սովորում է տարբերակել բարին ու չարը, գնահատել իր արարքները և առաջնորդվել քրիստոնեական սկզբունքներով։ Գրական և մեթոդական առումով աշխատությունը պատկանում է քրիստոնեական կարճ դասագրքերի և կաթողիկոսական-եկեղեցական ուսուցողական գրականության ավանդույթին։ Վարդապետության համառոտ ներկայացումը ենթադրում է նյութի ընտրովի և համակարգված մատուցում՝ ուշադրությունը կենտրոնացնելով հիմնական կրոնական հասկացությունների վրա։ Նման ձեռնարկներին բնորոշ է պարզաբանական շարադրանքը, ուսուցողական նպատակադրումը և գիտելիքների աստիճանական փոխանցումը։ Դրանք նախատեսված էին երեխաների տարիքային ու կրթական առանձնահատկությունները հաշվի առնելու և կրոնական ուսուցումը հասկանալի ու մատչելի դարձնելու համար։ Այս առումով աշխատությունը կարևոր է նաև հայ մանկավարժական մտքի պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ ցույց է տալիս, թե ինչպես էին կրոնական գիտելիքներն ընդգրկվում երեխաների նախնական կրթության համակարգում։ Պատմամշակութային նշանակությամբ հրատարակությունն առնչվում է XIX դարի հայ հոգևոր և կրթական կյանքի զարգացմանը։ Աստրախանը հայ համայնքի կարևոր կենտրոններից էր, որտեղ հայերեն գրքի հրատարակությունը նպաստում էր ազգային լեզվի, կրոնական ավանդույթների և կրթական մշակույթի պահպանմանը։ Սուրբ Էջմիածնի տպարանի գործունեությունը կարևոր դեր ուներ հայ եկեղեցական գրականության և ուսումնական ձեռնարկների տարածման գործում։ Այսպիսի հրատարակությունները նպատակ ունեին ապահովելու երեխաների կրոնական կրթությունը, ամրապնդելու եկեղեցական ինքնությունը և քրիստոնեական ավանդույթները փոխանցելու հաջորդ սերունդներին։ Դրանք վկայում են նաև հայ հասարակության մեջ կրթության ու դաստիարակության նկատմամբ ունեցած ուշադրության և մայրենի լեզվով ուսումնական գրականություն ստեղծելու անհրաժեշտության գիտակցման մասին։ Գիրքը կարևոր մատենագիտական և պատմամանկավարժական արժեք ունի հայ կրոնական կրթության, մանկական ուսումնական գրականության, քրիստոնեական վարդապետության տարածման և XIX դարի Աստրախանի հայ համայնքի մշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում աստվածաբանների, մանկավարժների, հայագետների, եկեղեցու պատմաբանների, կրոնագետների և հայ կրթական ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ որպես հայ մանուկների քրիստոնեական կրթության ու բարոյական դաստիարակության պատմական ավանդույթի նշանակալի վկայություն։

    Updated: 2026-11-11
    Քրիստոնեական վարդապետության համառոտություն՝ սկսնակ մանուկների համար
    Online

    History

    Անանիա Շիրակացի: Կենսամատենագիտություն

    Աշխատությունը նվիրված է Անանիա Շիրակացու կենսագրության և գիտական ժառանգության մատենագիտական ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով համակարգված ձևով ներկայացնել նրա մասին գոյություն ունեցող աղբյուրները, ուսումնասիրությունները և գիտական գրականությունը։ Գրքում համադրվում են պատմական, մատենագիտական և գիտական տվյալներ, որոնք վերաբերում են Անանիա Շիրակացու կյանքին, գործունեությանը և նրա ներդրմանը հայ և համաշխարհային գիտության զարգացման մեջ։ Հեղինակը ներկայացնում է Շիրակացու աշխատությունների ձեռագրական ավանդույթը, դրանց պահպանման և ուսումնասիրության պատմությունը, ինչպես նաև տարբեր ժամանակաշրջաններում կատարված գիտական մեկնաբանությունները և վերլուծությունները։ Աշխատության մեջ ընդգրկվում են կենսամատենագիտական տեղեկություններ՝ հրատարակությունների, հոդվածների և ուսումնասիրությունների վերաբերյալ, որոնք լուսաբանում են Շիրակացու մաթեմատիկական, աստղագիտական և աշխարհագրական գիտելիքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նրա գիտական մտածողության համակարգին և հայ միջնադարյան գիտության զարգացման գործում ունեցած դերին։ Ուսումնասիրությունը կարևոր աղբյուր է հայագիտության, գիտության պատմության և մատենագիտության ոլորտների համար՝ նպաստելով Անանիա Շիրակացու ժառանգության համակողմանի ընկալմանը և գիտական գնահատմանը։

    Updated: 2026-09-23
    Անանիա Շիրակացի: Կենսամատենագիտություն