Նոր գրականություն կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ Հայկական ՍՍՀ-ում : Մատենագիտական ցանկ

Biology

Աշխատությունը նվիրված է կովկասյան սոճու կենսաբանական և էկոլոգիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը Հայաստանի տարբեր անտառաճեցման պայմաններում՝ գնահատելով տեսակի աճը, զարգացումը, կենսունակությունը և շրջակա միջավայրի գործոնների նկատմամբ հարմարվողականությունը։ Հետազոտության կենտրոնում ծառատեսակի կենսաէկոլոգիական հատկանիշների և աճելավայրի պայմանների փոխկապակցվածությունն է, ինչը հնարավորություն է տալիս պարզաբանել բնական միջավայրի տարբեր բաղադրիչների ազդեցությունը ծառերի վիճակի և անտառային համակեցությունների ձևավորման վրա։ Քննվում են բարձրության, ռելիեֆի, լանջերի դիրքադրության, հողային պայմանների, խոնավության, ջերմաստիճանային ռեժիմի և այլ էկոլոգիական գործոնների հնարավոր ազդեցությունները սոճու աճի ու զարգացման առանձնահատկությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տարբեր անտառաճեցման պայմաններում ծառերի աճի ինտենսիվությանը, տարիքային կառուցվածքին, բնական վերաճին և ընդհանուր կենսունակությանը։ Ուսումնասիրվում են նաև տեսակի ձևաբանական և ֆիզիոլոգիական հարմարվողականության առանձնահատկությունները, որոնց շնորհիվ այն կարող է գոյատևել տարբեր բարձրադիր և կլիմայական պայմաններում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում բնական վերականգնման գործընթացների գնահատումը՝ սերմնատվության, երիտասարդ ծառերի ձևավորման և դրանց հետագա պահպանման համար անհրաժեշտ միջավայրային պայմանների տեսանկյունից։ Դիտարկվում է կովկասյան սոճու մասնակցությունը անտառային էկոհամակարգերի կառուցվածքին, հողապաշտպան և ջրակարգավորիչ գործառույթներին, ինչպես նաև կենսաբազմազանության պահպանման գործընթացներին։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել տարբեր աճելավայրերի ծառուտների անտառագիտական և չափագրական ցուցանիշները՝ բացահայտելու առավել նպաստավոր կամ սահմանափակող բնական գործոնները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև մարդածին ազդեցությունների և շրջակա միջավայրի փոփոխությունների պայմաններում ծառատեսակի կայունության խնդրին, ինչը կարևոր նշանակություն ունի անտառների պահպանության և վերականգնման տեսանկյունից։ Ստացված գիտական ընդհանրացումները կարող են օգտակար լինել անտառային տարածքների վիճակի գնահատման, համապատասխան ծառատեսակների ընտրության և բնապահպանական միջոցառումների հիմնավորման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է անտառագիտության, բուսաբանության, բույսերի էկոլոգիայի և կենսաաշխարհագրության մոտեցումները՝ Հայաստանի պայմաններում կովկասյան սոճու կենսաէկոլոգիական առանձնահատկությունների բազմակողմանի բնութագրման նպատակով։

Religion

Աստվածաշունչը քրիստոնեական հավատքի հիմնական սուրբ գիրքն է, որն ընդգրկում է Հին և Նոր Կտակարանները և ներկայացնում աստվածաշնչյան ավանդության բազմաշերտ հոգևոր, պատմական ու բարոյական ժառանգությունը։ Այն ներառում է տարբեր ժամանակներում ստեղծված գրքեր, որոնցում արտացոլված են արարչագործության, մարդկության ծագման, Աստծու և մարդու հարաբերությունների, հավատքի, ուխտի, բարոյական պատասխանատվության և փրկության գաղափարները։ Հին Կտակարանի գրքերը ներկայացնում են հին իսրայելական ժողովրդի պատմական ու կրոնական ավանդույթները, օրենքները, մարգարեական պատգամները, աղոթքներն ու իմաստասիրական խորհրդածությունները, իսկ Նոր Կտակարանը կենտրոնանում է Հիսուս Քրիստոսի կյանքի, ուսմունքի, առաքելական գործունեության և վաղ քրիստոնեական համայնքների ձևավորման վրա։ Սուրբ գիրքը կարևոր նշանակություն ունի քրիստոնեական դավանանքի, եկեղեցական պաշտամունքի, աղոթքի, կրոնական կրթության և աստվածաբանական մեկնության համար։ Այն նաև հայ հոգևոր և մշակութային ժառանգության հիմնարար բաղադրիչներից է՝ մեծ ազդեցություն ունենալով հայ գրավոր լեզվի, թարգմանական ավանդույթի, գրականության, կրթության և ազգային ինքնագիտակցության զարգացման վրա։ Հրատարակությունը արժեքավոր է հայերեն աստվածաշնչյան գրքի պատմության և 19-րդ դարի հայ տպագիր կրոնական ժառանգության ուսումնասիրության համար։

Culture

Աշխատությունը նվիրված է ԽՍՀՄ մշակույթի նախարարության համակարգում գործող կենտրոնացված գրադարանային համակարգերից օգտվելու կարգի, ընթերցողների իրավունքների և պարտականությունների, ինչպես նաև գրադարանային սպասարկման կազմակերպման սկզբունքների ներկայացմանը։ Այն ունի գործնական-մեթոդական բնույթ և նախատեսված է ընթերցողներին ու գրադարանային ծառայություններից օգտվողներին տեղեկացնելու համար, թե ինչպես պետք է կազմակերպել գրադարան այցելությունը, գրանցվել որպես ընթերցող, օգտվել գրքային ֆոնդերից և պահպանել գրադարանի կողմից սահմանված կանոնները։ Խորհրդային գրադարանային համակարգը կառուցված էր կենտրոնացված կառավարման և միասնական գրադարանային ցանցի սկզբունքների վրա։ 1984 թվականի ԽՍՀՄ օրենսդրական դրույթներով գրադարանները դիտարկվում էին որպես միասնական համակարգի մաս, իսկ կենտրոնացված գրադարանային համակարգերը ղեկավարվում էին համապատասխան կենտրոնական գրադարանի կողմից։ Այդ համակարգի կարևոր առանձնահատկություններից էին ֆոնդերի կենտրոնացված համալրումը, գրականության մշակումը, տեղեկատու-մատենագիտական աշխատանքների համակարգումը և տարբեր գրադարանների միջև համագործակցությունը։ Նյութում ներկայացվող կանոնների հիմնական նպատակը գրադարանային ֆոնդերի հնարավորինս արդյունավետ և կարգավորված օգտագործումն էր։ Ընթերցողը հնարավորություն ուներ ժամանակավորապես օգտվել գրքերից, պարբերականներից և այլ տպագիր նյութերից, ստանալ մատենագիտական ու տեղեկատու-տեղեկատվական սպասարկում, ինչպես նաև մասնակցել գրադարանի կազմակերպած միջոցառումներին։ ԽՍՀՄ-ում գրադարաններից օգտվելու իրավունքը նախատեսված էր քաղաքացիների, հիմնարկների, ձեռնարկությունների և կազմակերպությունների համար, իսկ ընդհանուր գրադարանային սպասարկումը հիմնականում անվճար էր։ Կարևոր տեղ էր զբաղեցնում ընթերցողի կողմից գրադարանային ֆոնդերի պահպանության պահանջը։ Օգտվողը պարտավոր էր խնամքով վերաբերվել իրեն տրամադրված գրականությանը, պահպանել դրա ֆիզիկական ամբողջականությունը և վերադարձնել նյութերը սահմանված ժամկետում։ Գրքի կամ այլ նյութի կորուստը կամ անուղղելի վնասումը կարող էր առաջացնել նյութական պատասխանատվություն և պահանջել կորցրած հրատարակության փոխարինում կամ դրա արժեքի փոխհատուցում։ Կենտրոնացված համակարգի կարևոր առավելություններից էր նաև միջգրադարանային աբոնեմենտի կիրառումը։ Եթե անհրաժեշտ գիրքը կամ այլ հրատարակությունը տվյալ գրադարանում առկա չէր, գրադարանը կարող էր այն պահանջել այլ գրադարանից։ Այս մեխանիզմը հնարավորություն էր տալիս ընդլայնել ընթերցողի հասանելիությունը գրականության նկատմամբ և միաժամանակ գրադարանային ֆոնդերը դիտարկել որպես փոխկապակցված ամբողջություն։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ընթերցողների սպասարկման տարբեր ձևերին՝ ընթերցասրահում աշխատելուն, գրականության ժամանակավոր տրամադրմանը, տեղեկատու ծառայություններից օգտվելուն և անհրաժեշտ հրատարակությունների որոնմանը։ Այս ամենը կազմակերպվում էր սահմանված կանոնների համաձայն, որոնք հաստատվում էին ԽՍՀՄ մշակույթի նախարարության կողմից և հիմք էին հանդիսանում համապատասխան գրադարանների տեղական օգտագործման կանոնների մշակման համար։ Կենտրոնացված գրադարանային համակարգի կառուցվածքը ենթադրում էր կենտրոնական և մասնաճյուղային գրադարանների փոխկապակցված աշխատանք։ Այդպիսի կազմակերպումը հնարավորություն էր տալիս միասնականացնել գրքերի հաշվառումը, համալրումը, մշակումը և սպասարկումը, ինչպես նաև ավելի արդյունավետ օգտագործել առկա գրադարանային ռեսուրսները։ Խորհրդային համակարգում գրադարանները միավորվում էին ընդհանուր խնդիրների և գործունեության սկզբունքների շուրջ՝ ընդգրկելով զանգվածային, մանկական և երիտասարդական, գիտական, տեխնիկական և այլ մասնագիտացված գրադարաններ։ Նյութի կարևոր նշանակությունն այն է, որ այն ոչ միայն ներկայացնում է գրադարանային ֆոնդից օգտվելու տեխնիկական կանոնները, այլև արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանի գրադարանային մշակույթը, որտեղ ընթերցանությունը, գրքի տարածումը և բնակչության տեղեկատվական սպասարկումը համարվում էին հասարակական և մշակութային կարևոր գործառույթներ։ Գրադարանի և ընթերցողի հարաբերությունները կարգավորվում էին փոխադարձ պարտականությունների համակարգով․ գրադարանը պետք է ապահովեր ֆոնդերի հասանելիությունը և հնարավորինս լիարժեք բավարարեր ընթերցողների պահանջները, իսկ ընթերցողը պարտավոր էր պահպանել գրքային ֆոնդը և սահմանված կարգը։ Ընդհանուր առմամբ, նյութը կարևոր աղբյուր է խորհրդային շրջանի գրադարանային սպասարկման կազմակերպման, կենտրոնացված գրադարանային համակարգերի գործունեության և ընթերցողի՝ գրադարանային ռեսուրսներից օգտվելու կանոնների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել գրադարանագետներին, մատենագետներին, մշակույթի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ուսանողներին և ԽՍՀՄ ժամանակաշրջանի գրադարանային համակարգի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

History

Գիրքը ներկայացնում է Հայաստանը՝ որպես հարուստ պատմական, մշակութային և բնական ժառանգություն ունեցող երկիր՝ անդրադառնալով նրա աշխարհագրական դիրքին, պատմական զարգացման հիմնական փուլերին, բնակչությանը, մշակույթին և ազգային ավանդույթներին։ Աշխատության մեջ նկարագրվում են երկրի բնական պայմաններն ու լանդշաֆտային բազմազանությունը՝ լեռնային տարածքները, հովիտները, գետերը, լճերը և բնակավայրերը, որոնք էական դեր են ունեցել տարածաշրջանի տնտեսական ու հասարակական կյանքի ձևավորման գործում։ Պատմական բաժիններում ներկայացվում են հայ ժողովրդի անցյալի կարևորագույն փուլերը, պետական կազմավորումների զարգացումը, քաղաքական իրադարձությունները և հարևան տարածաշրջանների հետ ունեցած կապերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական մշակույթի ձևավորմանն ու զարգացմանը՝ ճարտարապետությանը, եկեղեցական ժառանգությանը, գրականությանը, արվեստին, ժողովրդական բանահյուսությանը և ավանդական մշակույթին։ Գրքում անդրադարձ է կատարվում նաև հայկական բնակավայրերի և պատմամշակութային հուշարձանների առանձնահատկություններին՝ ցույց տալով դրանց նշանակությունը ազգային հիշողության և մշակութային ինքնության պահպանման գործում։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու երկրի հասարակական և տնտեսական կյանքի, բնակչության կենցաղի, ավանդույթների և ժամանակակից զարգացման առանձնահատկությունների մասին։ Պատմական և մշակութային նյութերի համադրումը ընթերցողին ներկայացնում է Հայաստանի բազմաշերտ ինքնությունը՝ միավորելով հնագույն ժառանգությունը և ժամանակակից հասարակական իրականությունը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, աշխարհագրագետներին, մշակութաբաններին, ազգագրագետներին, ուսանողներին, հետազոտողներին և բոլոր այն ընթերցողներին, ովքեր ցանկանում են համապարփակ պատկերացում կազմել Հայաստանի պատմության, բնության, մշակույթի և հասարակական կյանքի վերաբերյալ։

Other Subjects

Աշխատությունը ճանապարհորդական, աշխարհագրական և պատմահնագիտական բնույթի ուսումնասիրություն է, որը ներկայացնում է Փոքր Ասիայի, Միջագետքի, Քաղդեայի և Հայաստանի տարբեր տարածքներում կատարված ուղևորությունների ընթացքում հավաքված դիտարկումները և հետազոտական նյութերը։ Հեղինակի ուշադրության կենտրոնում են տարածաշրջանների բնական աշխարհագրությունը, բնակավայրերը, ճանապարհային հաղորդակցությունները, հնավայրերը, ճարտարապետական հուշարձանները, տեղական բնակչության կենցաղը և պատմական անցյալի նյութական վկայությունները։ Ճանապարհորդական նկարագրությունները համադրվում են պատմական ու հնագիտական դիտարկումների հետ՝ ստեղծելով ուսումնասիրված տարածքների բազմակողմ պատկերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հին քաղաքների, ամրությունների, եկեղեցիների, վանքերի, գերեզմանային կառույցների, արձանագրությունների և այլ հուշարձանների նկարագրությունը, որոնց միջոցով փորձ է արվում վերականգնել տարածաշրջանի պատմական զարգացման առանձին փուլերը։ Հայաստանի վերաբերյալ նյութերը արժեքավոր են հատկապես պատմական աշխարհագրության, բնակավայրերի տեղադրության, ճարտարապետական ժառանգության և XIX դարի ճանապարհորդական գրականության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Հեղինակը դիտարկում է նաև տարբեր ժողովուրդների բնակեցման տարածքները, լեզվական ու մշակութային առանձնահատկությունները, տնտեսական զբաղմունքները և տեղական սովորույթները՝ ներկայացնելով ճանապարհորդության ժամանակ հանդիպած հասարակական միջավայրը։ Միաժամանակ նման տեղեկությունները պահանջում են աղբյուրագիտական քննադատություն, քանի որ ճանապարհորդի նկարագրությունները ձևավորվել են տվյալ ժամանակաշրջանի գիտական պատկերացումների, անձնական դիտարկումների և եվրոպական արևելագիտական մոտեցումների ազդեցությամբ։ Աշխարհագրական տեղեկությունները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու լեռնային համակարգերի, գետերի, հարթավայրերի, բնակավայրերի փոխադարձ դիրքի և ճանապարհորդական երթուղիների մասին, իսկ հնագիտական նյութերը ցույց են տալիս, թե ինչպես էին տարածաշրջանի հուշարձանները փաստագրվում հնագիտության՝ որպես գիտական բնագավառի ձևավորման շրջանում։ Աշխատությունը կարևոր է նաև ճանապարհորդական գրականության պատմության համար, քանի որ գիտական դիտարկումը միահյուսվում է ճանապարհային տպավորությունների և տեղական միջավայրի նկարագրության հետ։ Ընդհանուր առմամբ այն բազմաբնույթ սկզբնաղբյուրային նյութ է տրամադրում պատմաբաններին, հնագետներին, աշխարհագրագետներին, ազգագրագետներին և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրողներին՝ հնարավորություն տալով համադրել XIX դարում արձանագրված տեղեկությունները հետագա գիտական հետազոտությունների տվյալների հետ։

Philosophy

Գիրքը նվիրված է զանգվածային մշակույթի գործառնական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը սպառողական հասարակության պայմաններում՝ դիտարկելով այն որպես սոցիալական արժեքների, վարքագծային մոդելների և սպառողական կողմնորոշումների ձևավորման կարևոր մեխանիզմ։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են զանգվածային մշակույթի կառուցվածքը, դրա տարածման հիմնական ալիքները՝ մեդիա, թվային հարթակներ և գովազդային համակարգեր, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը անհատի և խմբային գիտակցության վրա։ Հեղինակը ուսումնասիրում է սպառողական հասարակության ձևավորման սոցիալ-տնտեսական հիմքերը, մշակութային արտադրության և սպառման փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև արժեքային համակարգերի փոփոխությունները գլոբալիզացիայի պայմաններում։ Գրքում քննարկվում են նաև ինքնության կառուցման, մշակութային ստանդարտացման և զանգվածային հաղորդակցության գաղափարական ազդեցության հարցերը՝ ընդգծելով մշակույթի կոմերցիալացման գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մեդիայի դերին հանրային կարծիքի ձևավորման և սպառողական վարքագծի խթանման գործում։ Աշխատությունը համադրում է տեսական սոցիոլոգիական մոտեցումները և ժամանակակից մշակութային վերլուծությունը՝ առաջարկելով խորքային պատկերացում զանգվածային մշակույթի գործունեության մասին սպառողական հասարակությունում։ Գիրքը նախատեսված է սոցիոլոգների, մշակութաբանների, մեդիա հետազոտողների, ուսանողների և հասարակական գիտություններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։