Նոր գրականություն կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ցանկ (1975, թիվ 4)

Economics

Սոցիալ-տնտեսական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է բնակչության կյանքի որակի գնահատման տեսական և մեթոդաբանական մոտեցումների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում կյանքի որակի հասկացության բովանդակությունը, դրա հիմնական բաղադրիչները և հասարակության բարեկեցության մակարդակի գնահատման համար կիրառվող չափանիշների համակարգը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բնակչության եկամուտների, զբաղվածության, կրթության, առողջապահության, բնակարանային պայմանների, սոցիալական ապահովության և շրջակա միջավայրի վիճակի բնութագրմանն ուղղված ցուցանիշներին։ Վերլուծվում են կյանքի որակի օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գնահատման մեթոդները, տարբեր ցուցանիշների համադրման և համապարփակ ինդեքսների ձևավորման մոտեցումները։ Քննարկվում են նաև վիճակագրական տվյալների ընտրության, ցուցանիշների համադրելիության, կշռման և տարածքային ու ժամանակային համեմատությունների իրականացման մեթոդաբանական խնդիրները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգելու բնակչության բարեկեցության բազմակողմանի գնահատման գործիքակազմը և բացահայտելու կյանքի որակի չափման մեթոդների կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել սոցիալական տնտեսագիտության, վիճակագրության, սոցիոլոգիայի և սոցիալական քաղաքականության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական անվտանգության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը, դրանց առաջացման հիմնական պատճառների բացահայտմանը և հնարավոր լուծումների մշակմանը։ Հետազոտության հիմքում տնտեսական անվտանգությունը դիտարկվում է որպես ազգային անվտանգության կարևոր բաղադրիչ, որը ներառում է երկրի տնտեսական կայունության, ինքնուրույն զարգացման, ներքին ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, արտաքին տնտեսական ազդեցությունների նկատմամբ դիմակայունության և բնակչության սոցիալ-տնտեսական բարեկեցության ապահովումը։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են Հայաստանի տնտեսության վրա ազդող ներքին և արտաքին գործոնները, որոնք կարող են վտանգել տնտեսական կայունությունն ու երկարաժամկետ զարգացումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տնտեսական աճի տեմպերին, ներդրումային միջավայրին, պետական ֆինանսներին, արտաքին առևտրին, ներմուծումից կախվածությանը, արտահանման կառուցվածքին, գործազրկությանը, աղքատությանը և տնտեսության կառուցվածքային անհավասարակշռություններին։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է Հայաստանի տնտեսության արտաքին խոցելիության գնահատումը, այդ թվում՝ համաշխարհային և տարածաշրջանային տնտեսական փոփոխությունների, միջազգային շուկաների տատանումների, արտաքին ֆինանսական հոսքերի և աշխարհաքաղաքական զարգացումների հնարավոր ազդեցությունը երկրի տնտեսական անվտանգության վրա։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև էներգետիկ, պարենային և ֆինանսական անվտանգության խնդիրներին՝ դիտարկելով դրանց փոխկապակցվածությունը տնտեսական համակարգի ընդհանուր կայունության հետ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի տնտեսական անվտանգության գնահատման մեթոդաբանությունը․ ուսումնասիրության ընթացքում կարող են սահմանվել հիմնական ցուցանիշներ և չափանիշներ, որոնց միջոցով հնարավոր է բացահայտել տնտեսական համակարգի խոցելի կողմերը, գնահատել առկա սպառնալիքների մակարդակը և կանխատեսել դրանց հնարավոր հետևանքները։ Աշխատանքում քննարկվում են նաև պետական տնտեսական քաղաքականության այն ուղղությունները, որոնք կարող են նպաստել ռիսկերի նվազեցմանը և երկրի դիմակայունության բարձրացմանը։ Դրանց շարքում կարևոր են տնտեսության դիվերսիֆիկացումը, տեղական արտադրության զարգացումը, արտահանման խթանումը, ներդրումային միջավայրի բարելավումը, տեխնոլոգիական արդիականացումը, մարդկային կապիտալի զարգացումը և ռազմավարական ոլորտների կայունության ապահովումը։ Հետազոտության գործնական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ տնտեսական անվտանգության արդյունավետ համակարգը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն արձագանքելու արդեն առաջացած ճգնաժամերին, այլև նախապես բացահայտելու հնարավոր սպառնալիքները և մշակելու կանխարգելիչ քաղաքականություն։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, պետական կառավարման և ազգային անվտանգության ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և Հայաստանի տնտեսական զարգացման ռազմավարական խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Other Subjects

Էլեկտրատեխնիկայի և էլեկտրաինժեներիայի հիմունքներին նվիրված ուսումնական ձեռնարկ է, որտեղ ներկայացվում են էլեկտրական շղթաների տեսության, էլեկտրամագնիսական երևույթների և ժամանակակից էլեկտրատեխնիկական համակարգերի հիմնական սկզբունքները։ Գրքում բացատրվում են հաստատուն և փոփոխական հոսանքի շղթաները, Օհմի օրենքը, Կիրխհոֆի կանոնները, հզորության հաշվարկները և էներգիայի փոխակերպման գործընթացները։ Աշխատության մեջ ընդգրկված են նաև տրանսֆորմատորների, էլեկտրական շարժիչների, գեներատորների և ավտոմատ կառավարման համակարգերի աշխատանքի սկզբունքները, որոնք կարևոր են էլեկտրաինժեներիայի գործնական կիրառությունների համար։ Հեղինակը ներկայացնում է տեսական հիմքերը՝ զուգակցելով դրանք գործնական օրինակներով և ինժեներական խնդիրների լուծման մոտեցումներով, ինչը նպաստում է նյութի ավելի խորքային ըմբռնմանը։ Գիրքը կարևորում է էլեկտրաէներգիայի արտադրության, փոխանցման և բաշխման գործընթացները, ինչպես նաև անվտանգ աշխատանքի կանոնները։ Այն արժեքավոր ուսումնական աղբյուր է տեխնիկական բուհերի ուսանողների, ինժեներների և էլեկտրատեխնիկայով հետաքրքրվողների համար։

Medicine

Այս կլինիկա-փորձարարական հետազոտությունը նվիրված է ցլի պերիկարդից ստացված կենսաբանական նյութի կիրառմանը որովայնի առաջային պատի ճողվածքների վիրահատական բուժման ընթացքում՝ որպես պլաստիկ վերականգնման և հյուսվածքային ամրացման միջոց։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակը նոր կենսաբանական իմպլանտների արդյունավետության, կենսահամատեղելիության և կլինիկական արդյունքների գնահատումն է, հատկապես այն դեպքերում, երբ անհրաժեշտ է ուժեղացնել որովայնային պատի թույլ հատվածները և նվազեցնել կրկնության հավանականությունը։ Ցլի պերիկարդը, որպես կոլագենով հարուստ բնական մեմբրան, դիտարկվում է որպես մետաղական կամ սինթետիկ ցանցերի այլընտրանք՝ շնորհիվ իր բարձր մեխանիկական ամրության, լավ կենսաինտեգրման և օրգանիզմի կողմից համեմատաբար լավ ընդունելիության։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են վիրաբուժական տեխնիկայի առանձնահատկությունները, իմպլանտի տեղադրման եղանակները և տարբեր կլինիկական դեպքերում կիրառման արդյունքները՝ ներառյալ հետվիրահատական բարդությունների հաճախականությունը, վարակային ռիսկերը և հյուսվածքային ինտեգրման մակարդակը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև իմունաբանական արձագանքին և հնարավոր ռեակցիաներին կենսաբանական նյութի նկատմամբ, ինչպես նաև վերականգնման գործընթացի տևողությանը և հիվանդների ֆունկցիոնալ արդյունքներին։ Հետազոտությունը համեմատում է ցլի պերիկարդի կիրառումը ավանդական սինթետիկ ցանցերի հետ՝ գնահատելով առավելություններն ու սահմանափակումները, ներառյալ կենսաբանական նյութի ռեզորբցիայի առանձնահատկությունները և երկարաժամկետ կայունությունը։ Գիտագործնական արդյունքները ցույց են տալիս, որ ճիշտ ընտրված դեպքերում այս նյութը կարող է արդյունավետորեն կիրառվել որպես անվտանգ և կենսահամատեղելի միջոց որովայնային ճողվածքների վիրաբուժական բուժման մեջ՝ նպաստելով վիրահատական արդյունքների բարելավմանը և կրկնությունների նվազեցմանը։

Pedagogy

Լոգոպեդական և հատուկ մանկավարժական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է բաց օրգանական ռինոլալիա ունեցող երեխաների կապակցված խոսքի զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը մինչվիրահատական շրջանում։ Քննության են առնվում խոսքային զարգացման խանգարումների դրսևորումները, խոսքի հնչյունային և հաղորդակցական կողմերի փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև երեխայի խոսքային կարողությունների ձևավորման վրա անատոմիական առանձնահատկությունների ազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բառապաշարի հարստացմանը, քերականական կառուցվածքների յուրացմանը, մտքերի հաջորդական ու հասկանալի ձևակերպմանը և պատմողական խոսքի զարգացմանը։ Վերլուծվում են երեխաների խոսքային կարողությունների գնահատման, անհատական առանձնահատկությունների բացահայտման և համապատասխան լոգոպեդական աշխատանքի կազմակերպման մեթոդական մոտեցումները։ Քննարկվում են նաև մինչվիրահատական փուլում իրականացվող շտկողական աշխատանքի նպատակները, վարժությունների ընտրության սկզբունքները և երեխայի հաղորդակցական ակտիվության խթանման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հիմնավորելու վաղ և նպատակային լոգոպեդական միջամտության նշանակությունը հետագա խոսքային վերականգնման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել լոգոպեդիայի, հատուկ մանկավարժության, խոսքի զարգացման և մանկական վերականգնողական աշխատանքի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է խոնավության չափման և հսկման համար նախատեսված տվիչների աշխատանքի սկզբունքների հետազոտմանը, դրանց հիմնական տեխնիկական բնութագրերի գնահատմանը և համապատասխան չափիչ սարքի մշակման խնդիրներին։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է խոնավության՝ որպես տարբեր տեխնոլոգիական, արտադրական, գյուղատնտեսական և կենցաղային գործընթացների կարևոր ֆիզիկական պարամետրի ճշգրիտ որոշման վրա։ Խոնավության մակարդակի փոփոխությունը կարող է ազդել նյութերի հատկությունների, արտադրանքի պահպանման պայմանների, տեխնոլոգիական գործընթացների կայունության և տարբեր սարքավորումների աշխատանքի վրա, ինչի պատճառով դրա շարունակական կամ պարբերական վերահսկումը կարևոր նշանակություն ունի ավտոմատացված կառավարման համակարգերում։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են խոնավության չափման ֆիզիկական հիմքերը և տվիչի զգայուն տարրում տեղի ունեցող այն փոփոխությունները, որոնց միջոցով միջավայրի խոնավությունը վերածվում է չափելի էլեկտրական ազդանշանի։ Կախված ընտրված սկզբունքից՝ զգայուն տարրի էլեկտրական դիմադրությունը, ունակությունը կամ այլ էլեկտրաֆիզիկական պարամետր կարող է փոփոխվել խոնավության ազդեցության տակ։ Այդ փոփոխության գրանցումը և համապատասխան մշակումը հնարավորություն են տալիս որոշել վերահսկվող միջավայրի խոնավության մակարդակը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում տվիչի կառուցվածքի և զգայուն տարրի նյութի ընտրությանը, քանի որ դրանց հատկությունները մեծապես պայմանավորում են չափման ճշտությունը, զգայունությունը, արձագանքման արագությունը և աշխատանքային տիրույթը։ Քննության են առնվում տարբեր տեսակի խոնավաչափական տվիչների առանձնահատկությունները և դրանց կիրառման հնարավորությունները։ Համեմատվում են տարբեր չափման սկզբունքների առավելություններն ու սահմանափակումները՝ նպատակ ունենալով ընտրել տվյալ խնդրի համար առավել նպատակահարմար տեխնիկական լուծումը։ Կարևորվում են տվիչի զգայունությունը, չափման միջակայքը, գծայնությունը, կրկնելիությունը, կայունությունը և արտաքին պայմանների ազդեցության նկատմամբ դիմադրողականությունը։ Տվիչի արդյունավետ աշխատանքի համար անհրաժեշտ է, որ ելքային ազդանշանի փոփոխությունը հնարավորինս հստակ արտացոլի խոնավության իրական փոփոխությունը և նվազագույն չափով կախված լինի անցանկալի արտաքին գործոններից։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ջերմաստիճանի ազդեցության ուսումնասիրությունը։ Խոնավության չափման արդյունքները հաճախ կապված են միջավայրի ջերմաստիճանի հետ, իսկ զգայուն տարրի էլեկտրական հատկությունները նույնպես կարող են փոփոխվել ջերմաստիճանի տատանումների պատճառով։ Այդ պատճառով անհրաժեշտ է ուսումնասիրել ջերմաստիճանային ազդեցությունը և նախատեսել համապատասխան փոխհատուցման մեխանիզմներ։ Ջերմաստիճանային շտկման կիրառումը կարող է բարձրացնել չափումների ճշգրտությունը և ապահովել սարքի կայուն աշխատանք տարբեր պայմաններում։ Առանձին տեղ է հատկացվում տվիչի ստատիկ և դինամիկ բնութագրերի հետազոտմանը։ Ստատիկ բնութագիրը ցույց է տալիս մուտքային խոնավության և ելքային ազդանշանի միջև կախվածությունը, մինչդեռ դինամիկ բնութագրերը նկարագրում են տվիչի արձագանքը խոնավության արագ փոփոխությունների նկատմամբ։ Արձագանքման և վերականգնման ժամանակները հատկապես կարևոր են այն համակարգերում, որտեղ անհրաժեշտ է իրական ժամանակում հետևել միջավայրի վիճակի փոփոխություններին։ Ուսումնասիրվում է նաև հիստերեզիսի երևույթը, երբ խոնավության բարձրացման և նվազման ընթացքում տվիչի ցուցմունքները նույն պայմաններում կարող են որոշ չափով տարբերվել։ Նման շեղումների գնահատումը կարևոր է չափիչ համակարգի ընդհանուր սխալանքը որոշելու համար։ Մեծ նշանակություն ունի չափումների ճշգրտության և սխալանքների ուսումնասիրությունը։ Տվիչի ցուցմունքների վրա կարող են ազդել զգայուն տարրի հատկությունները, էլեկտրոնային բաղադրիչների պարամետրերի տատանումները, սնուցման լարման փոփոխությունները, ջերմաստիճանը, արտաքին էլեկտրամագնիսական ազդեցությունները և այլ գործոններ։ Հետազոտության ընթացքում հնարավոր է գնահատել այդ ազդեցությունների չափը և մշակել դրանց նվազեցման միջոցներ։ Ճշգրտության բարձրացման կարևոր փուլ է տվիչի տրամաչափարկումը՝ հայտնի խոնավության արժեքների հետ չափման արդյունքների համեմատման միջոցով։ Ստացված փորձարարական տվյալների հիման վրա հնարավոր է կառուցել տրամաչափարկման բնութագիր և սահմանել ելքային ազդանշանի ու իրական խոնավության միջև համապատասխանությունը։ Աշխատության տեխնիկական մասը կարող է ներառել նաև ազդանշանի մշակման էլեկտրոնային հանգույցի նախագծումը։ Զգայուն տարրից ստացվող ազդանշանը հաճախ անհրաժեշտ է ուժեղացնել, զտել, փոխակերպել և համապատասխանեցնել հետագա մշակման համակարգին։ Անալոգային ազդանշանի դեպքում կարող է կիրառվել թվային փոխակերպում, որից հետո տվյալները մշակվում են միկրոկառավարիչի կամ այլ հաշվարկային հանգույցի միջոցով։ Թվային մշակումը հնարավորություն է տալիս իրականացնել տրամաչափարկման գործակիցների հաշվառում, ջերմաստիճանային փոխհատուցում, սահմանային արժեքների վերահսկում և չափման արդյունքների ներկայացում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում հսկման գործառույթին։ Սարքը կարող է ոչ միայն չափել խոնավությունը, այլև համեմատել ստացված արժեքը նախապես սահմանված թույլատրելի միջակայքի հետ։ Սահմանային արժեքների գերազանցման դեպքում համակարգը կարող է ձևավորել համապատասխան ազդանշան՝ տեղեկացնելով վերահսկվող պայմանների փոփոխության մասին կամ փոխանցելով հրահանգ կառավարման համակարգին։ Այս սկզբունքը հնարավորություն է տալիս տվիչը ներառել ավտոմատ կարգավորման համակարգերում, որտեղ չափման արդյունքների հիման վրա կառավարվում են օդափոխության, խոնավացման, չորացման կամ այլ տեխնոլոգիական գործընթացներ։ Կարևոր խնդիր է նաև սարքի երկարաժամկետ կայունությունը։ Տվիչի զգայուն տարրի հատկությունները ժամանակի ընթացքում կարող են փոփոխվել շրջակա միջավայրի ազդեցության, աղտոտման կամ նյութի ծերացման հետևանքով։ Այդ պատճառով ուսումնասիրվում են ցուցմունքների շեղումները երկարատև աշխատանքի ընթացքում և պարբերական վերահսկման կամ կրկնակի տրամաչափարկման անհրաժեշտությունը։ Կայունության բարձրացումը կարևոր է հատկապես այն համակարգերում, որտեղ տվիչները երկար ժամանակ աշխատում են առանց անմիջական տեխնիկական սպասարկման։ Հետազոտության փորձարարական մասը կարող է ընդգրկել մշակված տվիչի փորձարկումը տարբեր խոնավության և ջերմաստիճանի պայմաններում։ Փորձարկումների ընթացքում ստացված տվյալները հնարավորություն են տալիս կառուցել բնութագրական կորեր, որոշել զգայունությունը, աշխատանքային միջակայքը, չափման սխալանքը, արձագանքման ժամանակը և կրկնելիությունը։ Արդյունքների վիճակագրական մշակումը թույլ է տալիս գնահատել չափումների վստահելիությունը և համեմատել մշակված սարքի իրական ցուցանիշները նախագծման ժամանակ սահմանված պահանջների հետ։ Անհրաժեշտության դեպքում փորձարկումների արդյունքների հիման վրա կարող են փոփոխվել զգայուն տարրի կառուցվածքը, էլեկտրոնային սխեման կամ ազդանշանի մշակման ալգորիթմը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում տվիչի կառուցվածքային կատարմանը և շահագործման պայմաններին։ Պաշտպանիչ պատյանը պետք է ապահովի զգայուն տարրի փոխազդեցությունը վերահսկվող միջավայրի հետ՝ միաժամանակ նվազեցնելով մեխանիկական վնասման, փոշու կամ այլ անցանկալի ազդեցությունների վտանգը։ Կառուցվածքի չափերը, էներգասպառումը և տեղադրման եղանակը ընտրվում են՝ հաշվի առնելով նախատեսվող կիրառության պայմանները։ Եթե սարքը նախատեսվում է հեռավար կամ ինքնավար համակարգերի համար, առանձնահատուկ նշանակություն կարող են ունենալ ցածր էներգասպառումը և տվյալների փոխանցման համապատասխան հնարավորությունները։ Մշակված լուծման կիրառական նշանակությունը կարող է ընդգրկել տարբեր ոլորտներ։ Գյուղատնտեսությունում խոնավության հսկումը կարևոր է ջերմոցներում, պահեստներում և մշակաբույսերի աճեցման պայմանների վերահսկման համակարգերում։ Արդյունաբերությունում այն կարող է օգտագործվել տեխնոլոգիական միջավայրերի, հումքի և պատրաստի արտադրանքի պահպանման պայմանների վերահսկման համար։ Շենքերի ավտոմատացման համակարգերում խոնավության տվյալները կարող են օգտագործվել ներքին միկրոկլիմայի կարգավորման համար, իսկ լաբորատոր և չափագիտական համակարգերում՝ սահմանված միջավայրային պայմանների պահպանման նպատակով։ Աշխատության գիտատեխնիկական նշանակությունը պայմանավորված է խոնավության չափման ֆիզիկական սկզբունքների, տվիչի կառուցվածքի, էլեկտրոնային ազդանշանի ձևավորման և չափագիտական բնութագրերի միասնական ուսումնասիրությամբ։ Տեսական հաշվարկների և փորձարարական արդյունքների համադրումը հնարավորություն է տալիս հիմնավորել ընտրված տեխնիկական լուծումները և գնահատել մշակված սարքի գործնական կիրառելիությունը։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է տվիչի ստեղծման ամբողջական հետազոտական մոտեցում՝ չափման սկզբունքի ընտրությունից և զգայուն տարրի ուսումնասիրությունից մինչև ազդանշանի մշակում, տրամաչափարկում, փորձարկում և ավտոմատացված հսկման համակարգերում կիրառման հնարավորությունների գնահատում։ Այն կարող է օգտակար լինել չափիչ տեխնիկայի, էլեկտրոնիկայի, ավտոմատացման, սենսորային համակարգերի և սարքաշինության ոլորտների հետազոտողների, ինժեներների, դասախոսների և ուսանողների համար։