Նոր գրքեր: Գյուղատնտեսություն: (Ինֆորմացիոն ցանկ)= Новые книги: Сельское хозяйство: (Информационный указатель) (1983, Июль, №7)

Management

SWOT-վերլուծությունը ռազմավարական վերլուծության գործիք է, որը կիրառվում է կազմակերպության, նախագծի կամ նույնիսկ անհատի ներքին և արտաքին գործոնների գնահատման համար՝ նպատակ ունենալով հասկանալ զարգացման հնարավորությունները և ռիսկերը։ SWOT բառը կազմված է չորս անգլերեն տերմիններից՝ Strengths (ուժեղ կողմեր), Weaknesses (թույլ կողմեր), Opportunities (հնարավորություններ) և Threats (սպառնալիքներ)։ Ուժեղ կողմերը վերաբերում են կազմակերպության ներքին առավելություններին, օրինակ՝ բարձր որակի արտադրանք, փորձառու աշխատակազմ կամ ուժեղ բրենդ։ Թույլ կողմերը ներառում են ներքին խնդիրներ, ինչպիսիք են սահմանափակ ռեսուրսները, թույլ կառավարման համակարգը կամ տեխնոլոգիական հետամնացությունը։ Հնարավորությունները արտաքին գործոններ են, որոնք կարող են նպաստել զարգացմանը, օրինակ՝ նոր շուկաների բացումը, տեխնոլոգիական առաջընթացը կամ տնտեսական բարենպաստ պայմանները։ Սպառնալիքները նույնպես արտաքին գործոններ են, որոնք կարող են խոչընդոտել գործունեությանը, օրինակ՝ մրցակցության աճը, տնտեսական ճգնաժամերը կամ օրենսդրական սահմանափակումները։ SWOT-վերլուծությունը օգնում է կազմակերպություններին ձևավորել արդյունավետ ռազմավարություն՝ օգտագործելով ուժեղ կողմերը և հնարավորությունները, միաժամանակ նվազեցնելով թույլ կողմերի և սպառնալիքների ազդեցությունը։ Այն լայնորեն կիրառվում է բիզնեսում, պետական կառավարման մեջ և նախագծերի պլանավորման գործընթացներում՝ որպես պարզ, բայց արդյունավետ որոշումների ընդունման գործիք։

Agriculture

Աշխատությունը նվիրված է Արագածոտնի և Կոտայքի մարզերի կարտոֆիլի ցանքատարածություններում չրխկանների տարածվածության, տեսակային կազմի, կենսաբանական առանձնահատկությունների և մշակաբույսերին պատճառվող վնասի ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև դրանց դեմ արդյունավետ պայքարի միջոցառումների մշակմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է վնասատուների տարածման տարածքային օրինաչափությունների բացահայտման, պոպուլյացիաների խտության գնահատման և կարտոֆիլի մշակության տարբեր պայմաններում դրանց վնասակարության աստիճանի որոշման վրա։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի բույսերի պաշտպանության տեսանկյունից, քանի որ հողաբնակ վնասատուները և հատկապես դրանց թրթուրային փուլերը կարող են վնասել կարտոֆիլի ստորգետնյա օրգանները՝ բացասաբար անդրադառնալով բերքի քանակական և ապրանքային ցուցանիշների վրա։ Քննության են առնվում Արագածոտնի և Կոտայքի մարզերի բնակլիմայական ու հողային առանձնահատկությունները, գյուղատնտեսական նշանակության տարածքների կառուցվածքը, կարտոֆիլի մշակության պայմանները և այն գործոնները, որոնք կարող են ազդել վնասատուների բազմացման ու տարածման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում տարբեր բարձրադիր գոտիներում, հողատեսակներում և մշակության համակարգերում դրանց հանդիպման հաճախականությանը։ Հետազոտությունների ընթացքում կարևոր է վնասատուների տեսակային կազմի ճշգրտումը, քանի որ տարբեր տեսակներ կարող են տարբերվել զարգացման տևողությամբ, կենսակերպով, սննդային նախասիրություններով և վնասակարության աստիճանով։ Տեսակային կազմի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի հիմնավորված ընտրել պայքարի մեթոդները և կանխատեսել վնասատուների զարգացման հնարավոր փոփոխությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում չրխկանների կենսաբանական զարգացման փուլերին և սեզոնային դինամիկային։ Դիտարկվում են ձվադրման, թրթուրների զարգացման, հողում պահպանման և հասուն միջատների ակտիվության առանձնահատկությունները։ Հողում բնակվող թրթուրների տարածվածության ուսումնասիրությունը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ դրանց առկայությունը միշտ չէ, որ հնարավոր է ժամանակին նկատել միայն բույսերի վերգետնյա մասերի զննությամբ։ Այդ պատճառով կարևորվում են հողի հետազոտության և վնասատուների քանակական հաշվառման համապատասխան մեթոդները։ Ուսումնասիրվում է վնասատուների թվաքանակի փոփոխությունը կարտոֆիլի աճի և զարգացման տարբեր փուլերում, ինչպես նաև դրա կապը ջերմաստիճանի, հողի խոնավության, տեղումների և այլ բնապահպանական գործոնների հետ։ Նման դիտարկումները հնարավորություն են տալիս որոշել վնասակարության առավել բարձր ռիսկ ունեցող ժամանակաշրջանները և համապատասխանաբար կազմակերպել բույսերի պաշտպանության միջոցառումները։ Կարևոր ուղղություն է չրխկանների տարածվածության և նախորդ մշակաբույսերի միջև հնարավոր կապերի ուսումնասիրությունը։ Ցանքաշրջանառության կառուցվածքը, բազմամյա խոտաբույսերի առկայությունը, հողի մշակման եղանակները և դաշտերի նախկին օգտագործումը կարող են ազդել հողաբնակ վնասատուների պոպուլյացիաների ձևավորման վրա։ Այս գործոնների համադրումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել վնասատուների բարձր թվաքանակի ձևավորմանը նպաստող ագրոտեխնիկական պայմանները։ Քննության են առնվում նաև կարտոֆիլի պալարների վնասման բնույթը և բերքի վրա դրա ազդեցությունը։ Վնասված պալարները կարող են կորցնել ապրանքային արժեքի մի մասը և ավելի խոցելի դառնալ պահպանման ընթացքում առաջացող որոշ երկրորդային խնդիրների նկատմամբ։ Հետևաբար վնասակարության գնահատման ժամանակ կարևոր է հաշվի առնել ոչ միայն բերքի ընդհանուր զանգվածը, այլև պալարների որակական վիճակը և վնասված արտադրանքի բաժինը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչներից է վնասատուների քանակի հաշվառման և տարածվածության գնահատման մեթոդների կատարելագործումը։ Դաշտային ուսումնասիրությունների միջոցով հնարավոր է առանձնացնել առավել վարակված տեղամասերը, համեմատել տարբեր համայնքների կամ գյուղատնտեսական գոտիների ցուցանիշները և կազմել վնասատուների տարածման վերաբերյալ տարածական պատկերացում։ Նման տեղեկատվությունը կարող է օգտագործվել բուսասանիտարական մշտադիտարկման և կանխատեսման համակարգերի զարգացման համար։ Առանձին տեղ է հատկացվում ագրոտեխնիկական պայքարի միջոցառումներին։ Հողի մշակման ճիշտ կազմակերպումը, ցանքաշրջանառության կիրառումը, մոլախոտային բուսականության կառավարումը, տնկանյութի և դաշտերի ճիշտ ընտրությունը կարող են նպաստել վնասատուների համար անբարենպաստ պայմանների ձևավորմանը։ Ագրոտեխնիկական մեթոդները դիտարկվում են որպես համալիր պաշտպանության կարևոր բաղադրիչ, քանի որ դրանք հնարավորություն են տալիս երկարաժամկետ հեռանկարում նվազեցնել վնասատուների պոպուլյացիաների զարգացման համար նպաստավոր պայմանները։ Ուսումնասիրվում են նաև կենսաբանական և այլ բնապահպանական առումով հիմնավորված մոտեցումների կիրառման հնարավորությունները։ Վնասատուների բնական թշնամիների պահպանությունը, կենսաբանական միջոցների կիրառման հեռանկարները և ագրոէկոհամակարգի կայունության բարձրացումը կարող են լրացնել ավանդական պայքարի միջոցառումները։ Քիմիական պաշտպանության միջոցները դիտարկվում են նպատակային և հիմնավորված կիրառման տեսանկյունից՝ հաշվի առնելով վնասատուների իրական թվաքանակը, վնասակարության տնտեսական նշանակությունը և շրջակա միջավայրի պահպանության պահանջները։ Կարևորվում է անհարկի մշակումների սահմանափակումը և այնպիսի մոտեցման ձևավորումը, որի դեպքում պաշտպանության միջոցառումների ընտրությունը հիմնվում է դաշտային մշտադիտարկման արդյունքների վրա։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում պայքարի տարբեր մեթոդների համակցմանը։ Ինտեգրված բույսերի պաշտպանության սկզբունքներով ագրոտեխնիկական, կենսաբանական, կազմակերպական և անհրաժեշտության դեպքում բուսապաշտպանական միջոցների համատեղ կիրառումը կարող է ապահովել ավելի կայուն արդյունք, քան որևէ առանձին մեթոդի մեկուսացված օգտագործումը։ Այս մոտեցման դեպքում վնասատուի ամբողջական ոչնչացումը չի դիտարկվում որպես հիմնական նպատակ․ առավել կարևոր է դրա թվաքանակը պահել այնպիսի մակարդակում, որը չի առաջացնում տնտեսապես նշանակալի վնաս։ Ուսումնասիրվում է նաև առաջարկվող միջոցառումների տնտեսական արդյունավետությունը։ Պաշտպանության համակարգի գնահատման ժամանակ կարևոր է համադրել կատարվող ծախսերը, պահպանված բերքի քանակը և ստացված արտադրանքի որակը։ Այսպիսի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գյուղացիական տնտեսությունների համար ընտրել ոչ միայն կենսաբանական տեսանկյունից արդյունավետ, այլև տնտեսապես հիմնավորված միջոցառումներ։ Արագածոտնի և Կոտայքի մարզերի պայմաններում ստացված տվյալների համադրումը կարող է ցույց տալ, թե ինչպես են տեղական բնակլիմայական և ագրոտեխնիկական առանձնահատկությունները պայմանավորում վնասատուների տարածվածության տարբերությունները։ Դա հնարավորություն է տալիս ընդհանուր հանձնարարականների փոխարեն մշակել առանձին գյուղատնտեսական գոտիների պայմաններին առավել համապատասխանեցված պաշտպանության մոտեցումներ։ Կարևորվում է նաև պարբերական բուսասանիտարական մոնիթորինգը, որի միջոցով հնարավոր է հետևել վնասատուների պոպուլյացիաների փոփոխություններին և ժամանակին արձագանքել դրանց թվաքանակի աճին։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է կարտոֆիլի ագրոցենոզներում չրխկանների տարածման, կենսաբանության և վնասակարության առանձնահատկությունների համալիր գնահատմամբ, իսկ կիրառական նշանակությունը՝ Հայաստանի կարևոր կարտոֆիլագործական շրջաններից երկուսում վնասատուների դեմ արդյունավետ և տնտեսապես հիմնավորված պաշտպանության համակարգի ձևավորման հնարավորությամբ։ Ստացված արդյունքները կարող են նպաստել կարտոֆիլի բերքատվության և ապրանքային որակի պահպանմանը, բույսերի պաշտպանության միջոցների ավելի նպատակային կիրառմանը և գյուղատնտեսական արտադրության կայունության բարձրացմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել բույսերի պաշտպանության, գյուղատնտեսական միջատաբանության, կարտոֆիլաբուծության և ագրոնոմիայի ոլորտների հետազոտողների, գյուղատնտեսների, բույսերի պաշտպանության մասնագետների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Technology

Գիրքը նվիրված է խառնուրդային գործվածքների օպտիմալ բաղադրության որոշման եղանակների մշակմանը՝ ներկայացնելով տեքստիլ նյութերի նախագծման, հատկությունների գնահատման և արտադրության արդյունավետության բարձրացման խնդիրները։ Այն ուսումնասիրում է տարբեր մանրաթելային բաղադրիչների համակցման սկզբունքները, դրանց ազդեցությունը գործվածքների ֆիզիկամեխանիկական, տեխնոլոգիական և սպառողական հատկությունների վրա։ Աշխատանքում ներկայացվում են խառնուրդային կազմերի ընտրության գիտական մոտեցումները, փորձարարական հետազոտությունների մեթոդները, օպտիմալացման չափանիշները և մաթեմատիկական վերլուծության կիրառման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գործվածքների ամրության, մաշակայունության, հիգիենիկ հատկությունների, արտաքին տեսքի և արտադրական արդյունավետության ապահովմանը՝ տարբեր տեսակի մանրաթելերի ճիշտ համադրման միջոցով։ Գիրքը ներկայացնում է տեքստիլ արտադրանքի որակի բարելավման և մրցունակության բարձրացմանն ուղղված տեխնոլոգիական լուծումներ։ Աշխատանքը նախատեսված է տեքստիլ արդյունաբերության մասնագետների, տեխնոլոգների, ինժեներների, հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և գործվածքների նախագծմամբ ու արտադրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Geography

Այս աշխատանքը նվիրված է Վայոց Ձորի մարզի էկոլոգիական տարողունակության աշխարհագրական վերլուծությանը և գնահատմանը՝ ընդգծելով տարածաշրջանի բնական համակարգերի կարողությունը դիմակայելու մարդածին ազդեցություններին և պահպանելու էկոլոգիական հավասարակշռությունը։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են մարզի ֆիզիկաաշխարհագրական պայմանները՝ ռելիեֆը, կլիման, ջրային ռեսուրսները, հողային ծածկույթը և կենսաբազմազանությունը, որոնք միասին ձևավորում են տարածքի էկոլոգիական ներուժը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մարդկային գործունեության ազդեցությանը՝ գյուղատնտեսության, արոտավայրերի օգտագործման, բնակավայրերի ընդլայնման և տրանսպորտային ենթակառուցվածքների զարգացման համատեքստում, որոնք կարող են փոխել բնական համակարգերի կայունությունը։ Աշխատությունում կիրառվում են աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի (GIS) և մոդելավորման մեթոդներ՝ տարածքային բեռնվածության գնահատման, ռեսուրսների օգտագործման ինտենսիվության և էկոհամակարգերի խոցելիության քարտեզագրման համար։ Վերլուծվում են նաև կլիմայական փոփոխությունների հնարավոր ազդեցությունները՝ ներառյալ ջերմաստիճանի և տեղումների տատանումները, որոնք կարող են ազդել հողերի բերրիության, ջրային հաշվեկշռի և բուսական ծածկույթի վրա։ Նպատակն է ձևավորել համալիր պատկերացում մարզի էկոլոգիական տարողունակության մասին և առաջարկել կայուն զարգացման համար գիտականորեն հիմնավորված կառավարման մոտեցումներ։

Agriculture

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության Արարատի մարզի գյուղացիական տնտեսություններում գյուղատնտեսական արտադրության տնտեսական արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրների և դրանց լուծման ուղիների ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման, ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, արտադրողականության բարձրացման և եկամտաբերության ապահովման վրա ազդող հիմնական տնտեսական գործոնները։ Հեղինակը քննարկում է գյուղացիական տնտեսությունների զարգացման առանձնահատկությունները, արտադրական ծախսերի կառավարման, տեխնոլոգիական արդիականացման, պետական աջակցության, ներդրումային քաղաքականության և շուկայավարման համակարգերի կատարելագործման հնարավորությունները։ Աշխատությունում ներկայացվում են Արարատի մարզի գյուղատնտեսության վիճակի համակողմանի վերլուծություն, վիճակագրական տվյալների գնահատում և գործնական առաջարկություններ, որոնք միտված են գյուղացիական տնտեսությունների մրցունակության բարձրացմանը, արտադրության կայուն զարգացմանը և ագրարային ոլորտի տնտեսական արդյունավետության աճին։ Գիրքը նախատեսված է տնտեսագետների, ագրարային քաղաքականության մասնագետների, գյուղատնտեսության ոլորտի ղեկավարների, գիտաշխատողների, բուհերի դասախոսների, ուսանողների, ֆերմերների և գյուղատնտեսության զարգացման հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Chemistry

Աշխատությունը նվիրված է ջրի ազդեցության ուսումնասիրությանը մի շարք վինիլային մոնոմերների ռադիկալային հոմոպոլիմերացման և համապոլիմերացման կինետիկայի վրա օրգանական լուծիչների միջավայրում, ինչպես նաև ստացված պոլիմերների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների փոփոխությունների գնահատմանը։ Հետազոտության հիմնական ուղղություններից է պարզել, թե ռեակցիոն համակարգում ջրի առկայությունն ինչպես է փոխում պոլիմերացման արագությունը, ռադիկալային գործընթացների ընթացքը, մոնոմերների փոխազդեցությունը և ձևավորվող մակրոմոլեկուլների կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Փորձարարական ուսումնասիրությունների ընթացքում կարող են համեմատվել ջրի տարբեր պարունակությամբ ռեակցիոն համակարգեր՝ որոշելու պոլիմերացման կինետիկական պարամետրերի փոփոխությունները։ Կինետիկական մեթոդների միջոցով գնահատվում են մոնոմերի փոխակերպման աստիճանը, գործընթացի արագությունը և դրանց կախվածությունը ռեակցիոն միջավայրի բաղադրությունից։ Հոմոպոլիմերացման և համապոլիմերացման արդյունքների համեմատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ջրի ազդեցության տարբերությունները մեկ տեսակի և մի քանի տեսակի մոնոմերներ պարունակող համակարգերում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում օրգանական լուծիչի բնույթին, քանի որ դրա բևեռայնությունը, ջրի հետ փոխազդեցությունը և մոնոմերների լուծելիությունը կարող են ազդել ընդհանուր կինետիկական պատկերի վրա։ Ստացված պոլիմերների ուսումնասիրության համար կարող են կիրառվել սպեկտրոսկոպիական, մոլեկուլային զանգվածի որոշման, ջերմային վերլուծության և ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների գնահատման մեթոդներ։ Դրանց միջոցով հնարավոր է պարզել պոլիմերի քիմիական կառուցվածքը, մոլեկուլային զանգվածային բնութագրերը, ջերմային կայունությունը և այլ ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշներ։ Համապոլիմերների դեպքում կարևոր է նաև տարբեր մոնոմերային միավորների հարաբերակցության և մակրոմոլեկուլային շղթայում դրանց բաշխման ուսումնասիրությունը։ Փորձարարական տվյալների մաթեմատիկական և վիճակագրական մշակումը հնարավորություն է տալիս հաստատելու ջրի պարունակության, պոլիմերացման պայմանների և վերջնական նյութի հատկությունների միջև առկա օրինաչափությունները։ Հետազոտությունն ունի ինչպես հիմնարար, այնպես էլ կիրառական նշանակություն, քանի որ ռեակցիոն միջավայրի բաղադրության ազդեցության բացահայտումը նպաստում է պոլիմերացման գործընթացների առավել ճշգրիտ վերահսկմանը և պահանջվող հատկություններով պոլիմերային նյութերի ստացման գիտական սկզբունքների զարգացմանը։